Αντικαρκινικές θεραπείες και καρδιαγγειακές επιπλοκές

Η εντυπωσιακή πρόοδος της ογκολογίας έχει μετατρέψει πολλές μορφές καρκίνου από θανατηφόρες νόσους σε χρόνιες καταστάσεις, επιτρέποντας σε εκατομμύρια ανθρώπους να ζουν για πολλά χρόνια μετά τη θεραπεία τους. Ωστόσο, η νέα αυτή πραγματικότητα συνοδεύεται από μια λιγότερο γνωστή πρόκληση: τις καρδιαγγειακές επιπλοκές που μπορεί να προκαλέσουν ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε ένα «κύμα» ασθενών που, ενώ έχουν νικήσει τον καρκίνο, ενδέχεται να εμφανίσουν καρδιακή ανεπάρκεια ή άλλες καρδιοπάθειες ακόμη και πολλά χρόνια μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας τους. Πρόκειται για ένα «τσουνάμι» που τα συστήματα υγείας θα κληθούν να αντιμετωπίσουν τα επόμενα χρόνια. Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα, όπως οι ανθρακυκλίνες, οι φθοριοπυριμιδίνες (5-FU και καπεσιταβίνη), τα σκευάσματα πλατίνας, αλλά και οι στοχευμένες θεραπείες έναντι της πρωτεΐνης HER2, είναι γνωστό ότι μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία της καρδιάς. Επιπλέον, η ακτινοθεραπεία στον θώρακα και ορισμένες νεότερες αντικαρκινικές θεραπείες αυξάνουν επίσης τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Ο κίνδυνος όμως δεν είναι ίδιος για όλους. Η ηλικία, η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η προϋπάρχουσα καρδιοπάθεια, αλλά και το είδος και η δόση της αντικαρκινικής αγωγής καθορίζουν ποιοι ασθενείς χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση. Για τον λόγο αυτό, οι σύγχρονες ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου πριν από την έναρξη της θεραπείας, καθώς και τακτικούς ελέγχους με ηλεκτροκαρδιογράφημα, υπερηχογράφημα καρδιάς και ειδικούς βιοδείκτες όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.

Ενθαρρυντικά είναι και τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα. Μια μεγάλη μετα-ανάλυση σχεδόν 7.000 ασθενών έδειξε ότι ορισμένα καρδιολογικά φάρμακα, όπως οι αναστολείς του συστήματος ρενίνης-αγγειοτενσίνης, οι β-αναστολείς και πιθανώς οι στατίνες, μπορούν να περιορίσουν τη βλάβη του καρδιακού μυός σε ασθενείς που υποβάλλονται σε καρδιοτοξική αντικαρκινική θεραπεία. Αν και το όφελος που καταγράφηκε ήταν σχετικά μικρό, οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για την πρόληψη σοβαρής καρδιακής δυσλειτουργίας.

Παρά τη σημαντική πρόοδο, οι ειδικοί συμφωνούν ότι πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Οι περισσότερες συστάσεις βασίζονται ακόμη σε περιορισμένα επιστημονικά δεδομένα και απαιτούνται μεγαλύτερες κλινικές μελέτες ώστε να καθοριστεί ποιοι ασθενείς ωφελούνται περισσότερο και ποιες θεραπείες προσφέρουν την καλύτερη προστασία.

Η ανάπτυξη της καρδιο-ογκολογίας, μιας νέας ιατρικής ειδικότητας που συνδυάζει την καρδιολογία και την ογκολογία, αποτελεί πλέον βασικό εργαλείο για τη φροντίδα των ασθενών. Στόχος δεν είναι μόνο η επιτυχής αντιμετώπιση του καρκίνου, αλλά και η διατήρηση μιας υγιούς καρδιάς, ώστε οι επιζώντες να απολαμβάνουν περισσότερα χρόνια ζωής με καλύτερη ποιότητα.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών