Ισραήλ – Τουρκία: η επόμενη ημέρα και η θέση της Ελλάδας
Turkish President Tayyip Erdogan and his Israeli counterpart Isaac Herzog attend a welcoming ceremony in Ankara, Turkey March 9, 2022. REUTERS/Stringer NO RESALES. NO ARCHIVES
Η νέα σκληρή αντιπαράθεση ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία δεν είναι ένα ακόμη επεισόδιο διπλωματικής έντασης. Η αναφορά τούρκων αξιωματούχων στην «απελευθέρωση» της Ιερουσαλήμ και η οξύτατη απάντηση του ισραηλινού υπουργού Αμυνας Ισραέλ Κατζ ότι «η Ιερουσαλήμ δεν είναι Κωνσταντινούπολη» αγγίζουν ιστορικά σύμβολα, εθνικές ευαισθησίες και βαθύτερες γεωπολιτικές φιλοδοξίες.
Παρά τη βαριά ρητορική, θα ήταν λάθος να θεωρηθεί ότι οι δύο χώρες έχουν κλείσει οριστικά την πόρτα του διαλόγου. Ο τούρκος πρόεδρος έχει αποδείξει ότι μπορεί να αλλάζει τακτική όταν το απαιτούν η οικονομία, οι σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή οι περιφερειακές ισορροπίες. Το έκανε με την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και, παλαιότερα, με το ίδιο το Ισραήλ. Γι’ αυτό δεν αποκλείεται να υπάρξει κάποια στιγμή νέα ανταλλαγή πρεσβευτών, περιορισμένη επανεκκίνηση του κανονικού εμπορίου ή συμφωνία για τον έλεγχο των εντάσεων. Ηδη, παρά τις δημόσιες κατηγορίες, Τουρκία και Ισραήλ έχουν διατηρήσει τεχνικούς διαύλους για την αποφυγή στρατιωτικού ατυχήματος στη Συρία.
Ωστόσο, η πλήρης εξομάλυνση παραμένει δύσκολη. Το πρώτο μεγάλο εμπόδιο είναι το Παλαιστινιακό, βασικό στοιχείο της εσωτερικής και περιφερειακής πολιτικής Ερντογάν. Το δεύτερο είναι η Συρία, όπου οι δύο χώρες δεν συγκρούονται μόνο ιδεολογικά αλλά και για συγκεκριμένη στρατιωτική και πολιτική επιρροή. Το τρίτο είναι η βαθιά έλλειψη εμπιστοσύνης. Το Ισραήλ βλέπει πλέον την Τουρκία όχι μόνο ως δύσκολο εταίρο αλλά και ως πιθανό ανταγωνιστή με ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και φιλοδοξίες σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Οσο παραμένει ο Ερντογάν στην εξουσία, το πιθανότερο σενάριο είναι μια κατάσταση «ελεγχόμενης εχθρότητας», με σκληρές δηλώσεις για το εσωτερικό ακροατήριο, παρασκηνιακές επαφές, συμφωνίες αποφυγής κρίσεων και ίσως μερική οικονομική επαναπροσέγγιση. Οχι, όμως, επιστροφή στη στενή στρατιωτική συνεργασία της δεκαετίας του 1990. Μετά την αποχώρηση Ερντογάν, οι πιθανότητες εξομάλυνσης θα αυξηθούν. Δεν θα απαλειφθούν, όμως, οι διαφορές επειδή πολλές τουρκικές επιδιώξεις δεν είναι προσωπικές, αλλά κρατικές: επιρροή στη Συρία, παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και ρόλος προστάτιδας δύναμης στον μουσουλμανικό κόσμο.
Για την Ελλάδα, η σημερινή ρήξη παρουσιάζει μεν ευκαιρίες αλλά όχι σταθερές εγγυήσεις. Η συνεργασία με το Ισραήλ έχει αποκτήσει βάθος στην άμυνα, στην ενέργεια, στην τεχνολογία και στην εκπαίδευση. Μια μελλοντική ισραηλινοτουρκική προσέγγιση, όμως, δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ θα απομακρυνθεί από την Ελλάδα. Η Τουρκία προσφέρει μέγεθος, αγορά και γεωγραφία. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, προσφέρει σταθερότητα, ευρωπαϊκή ταυτότητα, ασφαλές περιβάλλον συνεργασίας και σύνδεση με την Κύπρο. Για την Αθήνα, πάντως, ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μη στηρίξει τη στρατηγική της στη μόνιμη αντιπαλότητα τρίτων. Πρέπει να κάνει τη σχέση με το Ισραήλ σταθερή και αμοιβαία επωφελή, με συμπαραγωγές, κοινή έρευνα, ενεργειακές διασυνδέσεις και σταθερούς αμυντικούς θεσμούς. Συνεπώς, η Αθήνα οφείλει να επενδύσει όχι σε πρόσκαιρες συγκυρίες, αλλά σε συνεργασίες που θα παραμένουν χρήσιμες ακόμη και όταν οι περιφερειακές ισορροπίες μεταβάλλονται και οι κυβερνήσεις αναθεωρούν την πολιτική τους. Στο διεθνές πεδίο οι εντάσεις υποχωρούν ή επανέρχονται, ενώ οι σχέσεις που έχουν θεμελιωθεί πάνω σε συγκεκριμένα και αμοιβαία συμφέροντα αντέχουν περισσότερο.
Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή και ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ














