Η επίσκεψη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου το Κυπριακό παραμένει σε παρατεταμένο αδιέξοδο, ενώ το διεθνές και περιφερειακό περιβάλλον μεταβάλλεται ραγδαία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η αυξανόμενη γεωστρατηγική σημασία της Ανατολικής Μεσογείου και η προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει τον περιφερειακό της ρόλο δημιουργούν νέα δεδομένα που επηρεάζουν άμεσα τις προοπτικές του Κυπριακού.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επίσκεψη του γενικού γραμματέα δεν θα πρέπει να δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες για άμεση επανεκκίνηση ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Η συνεχιζόμενη τουρκική αδιαλλαξία και η εμμονή σε θέσεις εκτός του πλαισίου των ψηφισμάτων του ΟΗΕ περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια προόδου. Η Τουρκία δεν αλλάζει στρατηγική. Επομένως, η επίσκεψη πρέπει να ιδωθεί κυρίως ως προσπάθεια διατήρησης της διαδικασίας και αποτροπής περαιτέρω επιδείνωσης του κλίματος.
Πιθανότερο είναι ότι ο Γκουτέρες θα επικεντρωθεί στη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας και στην προώθηση περιορισμένων Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης. Η διατήρηση του διαλόγου είναι χρήσιμη, αλλά δεν αρκεί όταν απουσιάζει η πολιτική βούληση για πραγματική σύγκλιση.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η παρούσα συγκυρία επιβάλλει μια νέα στρατηγική και τακτική προσέγγιση στο Κυπριακό. Η διαχείριση του αδιεξόδου δεν αρκεί πλέον. Απαιτείται επανακαθορισμός της εθνικής στρατηγικής, με σαφείς κόκκινες γραμμές και εναλλακτικές πολιτικές που θα ενισχύουν τη διαπραγματευτική θέση της χώρας και θα αυξάνουν το πολιτικό, διπλωματικό και στρατηγικό κόστος της τουρκικής αδιαλλαξίας.
Η νέα αυτή στρατηγική πρέπει να αξιοποιεί όλα τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά, διπλωματικά και νομικά εργαλεία, συνδέοντας κάθε πρόοδο στις ευρωτουρκικές σχέσεις με την πλήρη συμμόρφωση της Αγκυρας προς τις υποχρεώσεις της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Παράλληλα, απαιτείται η αναβάθμιση της Κύπρου ως στρατηγικού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω επενδύσεων στις λιμενικές και αεροπορικές υποδομές, στα logistics, στις κρίσιμες χερσαίες υποδομές, στην αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία και στις τεχνολογίες διττής χρήσης.
Ταυτόχρονα, η Λευκωσία οφείλει να εμβαθύνει μια στρατηγική βάθους μέσω των πολυμερών και διμερών συνεργασιών της με την Ελλάδα, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία και, όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, τον Λίβανο. Οι συνεργασίες αυτές πρέπει να αποκτήσουν ουσιαστικό περιεχόμενο στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, της ενέργειας, των μεταφορών, των επενδύσεων και της αμυντικής βιομηχανίας, μετατρέποντας την Κύπρο σε κόμβο περιφερειακής ασφάλειας και παροχής στρατηγικών υπηρεσιών.
Η επίσκεψη Γκουτέρες μπορεί να διατηρήσει ενεργή τη διαδικασία, δύσκολα όμως θα αποτελέσει σημείο καμπής. Η πραγματική πρόκληση για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι να περάσει από τη διαχείριση της στασιμότητας στη διαμόρφωση στρατηγικής, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε να επηρεάζει τις εξελίξεις αντί να ακολουθεί τις πρωτοβουλίες των άλλων.
Ο Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος είναι διευθυντής Strategy International, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής
