Αν ζούσε ο… Ηλίας Ηλιού: Θα τους… τάραζε στα επιχειρήματα

Λόγιος και πρακτικός. Βαθιά πολιτικός αλλά και με ικανότητα να βλέπει μπροστά. Προέβλεψε εξάλλου τη δικτατορία και περιέγραψε τον κίνδυνο μέσα στη Βουλή. Κοινοβουλευτικός και μαχητικός. Θεσμικός και ευαίσθητος με λογοτεχνικές ανησυχίες, όχι πάντα με δημοφιλείς απόψεις, εικονοκλάστης ως νέος του Κ.Π. Καβάφη και υπερασπιστής των προοδευτικών μετώπων. Περιέγραψε με οξυδέρκεια το «σταυρικό πρόβλημα» της Αριστεράς του ’60. Συμμαχία με το Κέντρο ή όχι; Οταν αυτά είχαν σημασία. Αγωνίστηκε σε πολλές φάσεις της νεότερης ιστορίας. Φυλακίστηκε. Εξορίστηκε. Βασανίστηκε. Οπως το βράδυ που οι απριλιανοί συνταγματάρχες μάζεψαν τους αντιφρονούντες αριστερούς και δημοκρατικούς στον Ιππόδρομο. Κόντεψε να πεθάνει από τα χέρια τους λόγω επιδείνωσης του σακχαρώδους διαβήτη που τον ταλαιπωρούσε.

Ο Ηλίας Ηλιού, ίσως άδικα ή με έναν συνήθη ετεροβαρή τρόπο, έχει μείνει κυρίως για τις ρήσεις του, όπως το περίφημο «Θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα» που είπε το μακρινό 1962 στον τότε υπουργό Προεδρίας (και επίσης λόγιο) του Κ. Καραμανλή, Κωνσταντίνο Τσάτσο, ως κοινοβουλευτικός επικεφαλής της ΕΔΑ και απαντώντας στη δεξιά βία. Με δύο λέξεις τα είχε πει όλα. Αυτό δεν σημαίνει πως η πιο πάνω ρήση μπορεί να χρησιμοποιείται παντού και για πάσα νόσο. Αν ζούσε σήμερα, θα το έλεγε ο ίδιος. «Το είπα κάποτε σε άλλες συνθήκες. Να βρούμε σήμερα κάτι άλλο όμως, σύντροφοι». Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν με βεβαιότητα έξαλλος για θέματα όπως οι υποκλοπές του Μεγάρου Μαξίμου και το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Θα ήταν επίσης θυμωμένος, ίσως και θλιμμένος για το κοινοβούλιο. Τα πηγαινέλα βουλευτών, και δη της Αριστεράς, θα ήταν κάτι που δεν θα ανεχόταν. Είχε πίστη, λένε οι παλιοί, στους θεσμούς ως κατάκτηση και ως μέρος των κερδών του λαού. Οχι ως παραχώρηση μιας ελίτ. Ο Ηλίας Ηλιού εξέφρασε μια ιδιότυπη πτέρυγα της Αριστεράς και του δημοκρατικού χώρου που άμεσα κριτίκαρε και σκληρά το σοβιετικό μοντέλο, αλλά χωρίς να γίνει αντικομμουνιστής και όψιμος εραστής του φιλελευθερισμού. Διατηρούσε εξάλλου διαύλους με την κομμουνιστική Αριστερά, από τα ίδια μετερίζια πέρασαν, όπως το ΕΑΜ, κάποτε ήταν και εκείνος μέλος του ΚΚΕ.

Τα λέμε όλα αυτά αφού στο υποθετικό ερώτημα ή αξίωμα «αν ζούσε ο Ηλίας Ηλιού» όλα αυτά του τα βιώματα, οι προσλήψεις, οι μακρόχρονοι αγώνες και το παιχνίδι της πολιτικής θα ήταν καθοριστικά στο πώς θα ερμήνευε ή θα σχολίαζε το πολιτικό επίδικο σήμερα. Εύκολη υπόθεση; Καθόλου. Μα ο Ηλίας Ηλιού ήταν από εκείνη τη στόφα των πολιτικών που δεν ήταν για τα εύκολα – όσο κι αν διαφωνούσες μαζί του. Πάμε να το δούμε φανταστικά, αν ζούσε σήμερα, τι περίπου μπορεί να έκανε ως σοφός γέρος και με απόσταση από τους νεότερους πολιτικούς της Αριστεράς. Πώς θα αντιδρούσε σε όλα όσα εξελίσσονται γύρω μας. Στην πολιτική κρίση της Κεντροαριστεράς. Στη φθορά της κυβέρνησης. Στην άνοδο και στο βουβό ρεύμα του θυμού ή της Ακροδεξιάς. Ο 60άρης αλβανός οδηγός του τον πάει ένα πρωί σε όλα τα κομματικά γραφεία του χώρου του προοδευτικού τόξου.

Ο Ηλιού κάνει μια πρώτη στάση στο ΠΑΣΟΚ και στο γραφείο του Κώστα Λαλιώτη και της γραμματέως του Τζούλιας Κασκαμπά. «Κάντε μέτωπο, Κώστα. Πες τα στον πρόεδρο Νίκο. Δεν υπάρχει χώρος και χρόνος». Ο Ηλιού κατεβαίνει αργά από τη Χαριλάου Τρικούπη πριν κατευθυνθεί προς τη Φιλελλήνων και στο στρατηγείο της ΕΛΑΣ. «Πάμε στον Τσίπρα», λέει σιγανά στον οδηγό του, χωρίς ακόμη να έχει αφομοιώσει και αποδεχθεί τον νέο τίτλο του νέου κόμματος. Πώς να το κάνεις όταν έχεις περάσει από τον πραγματικό ΕΛΑΣ μέσα στη φωτιά της Κατοχής; Ο Ηλίας Ηλιού με βεβαιότητα θα είχε ενστάσεις ως προς την επιλογή του Αλέξη Τσίπρα εμμέσως πλην σαφώς να λέει πως αν κάποιος θέλει να έρθει στο νέο του κόμμα θα πρέπει να παραιτηθεί από την κοινοβουλευτική του έδρα. Η γενιά του Ηλιού, πραγματική δρακογενιά εξάλλου, είδε το κοινοβούλιο ως μια μεγάλη δημοκρατική κατάκτηση και την εκπροσώπηση του λαού ως ένα μείζον ζήτημα.

Τον Ηλιού αν κάτι τον διαφοροποιούσε από άλλες δυνάμεις της Αριστεράς, ήταν αυτή ακριβώς η προσήλωσή του στο κοινοβούλιο, στη λειτουργία του, στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, στη θεσμική αντιπαράθεση των ιδεών μέσω αυτού. Η αλλοίωση της λαϊκής εντολής από το 2023 έως σήμερα, όπως έχει συντελεστεί με τις διάφορες παραιτήσεις και μετακινήσεις βουλευτών/τριών, θα ήταν σίγουρα κάτι που θα προκαλούσε τουλάχιστον τη δική του ενόχληση, πράγμα που το μοιράζεται με τον αλβανό οδηγό του πηγαίνοντας προς τη Φιλελλήνων και σκεπτόμενος τι ακριβώς θα πει στον πρώην πρωθυπουργό για το νέο του εγχείρημα.

Ο Ηλιού όμως θα επισκεπτόταν και την Κουμουνδούρου και τον πρόεδρο Σωκράτη Φάμελλο, προσπαθώντας να του πει ότι είναι πολύ βασικό όχι απλώς και μόνο να κρατηθεί ο ΣΥΡΙΖΑ ως σφραγίδα, αλλά περισσότερο να περισωθεί μια ιστορική καταβολή του χώρου αυτού και βέβαια οι εργαζόμενοι που δουλεύουν εκεί. Σε αυτά ο Ηλιού ήταν σίγουρα αυστηρός και σκληρός. «Θα τους ταράξω στα επιχειρήματα», λέει με λίγο φλέγμα στον οδηγό του ο ιστορικός ηγέτης της ΕΔΑ καθώς ανεβαίνουν τη Σταδίου, εκεί όπου πριν από 61 χρόνια δίνονταν οι σκληρές μάχες των Ιουλιανών έναντι της Αποστασίας, εν μέσω θέρους και ελπίδων.