Σκυλάκια

Ποιος ασχολείται περισσότερο με ποιον; Η τεχνητή νοημοσύνη με τον χόμο σάπιενς ή ο χόμο σάπιενς με την τεχνητή νοημοσύνη; Μιλάω – λες – για δύο αυτόνομα πρόσωπα, τα οποία στέκονται αντίκρυ το ένα στο άλλο και μετρούν τις δυνάμεις τους πριν ξεκινήσει η μεταξύ τους σύγκρουση. «Πολλή επιστημονική φαντασία διαβάζεις» θα σηκώσετε ίσως το φρύδι. «Ενα ακόμα κατασκεύασμά μας είναι η ΤΝ. Ενα, εν τη ευρεία εννοία, μηχάνημα. Που εφόσον το φτιάξαμε, μπορούμε ανά πάσα στιγμή να το χαλιναγωγούμε. Ακόμα και να το διαλύσουμε».

Μηχάνημα; Εχετε εκθέσει κάποιο πρόβλημά σας σε μια από τις εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες διατίθενται στο Διαδίκτυο; Ενα πρόβλημα όχι πρακτικό, ώστε να σαρώσει τον κυβερνοχώρο και να σας σερβίρει ακαριαία την απάντηση. Κάτι περίπλοκο, που να αφορά τις ανθρώπινες σχέσεις. Τις ασυμβατότητες, τις κρίσεις, τα αδιέξοδά τους…

Το «μηχάνημα» θα κουβεντιάσει μαζί σας με οξυδέρκεια και ευαισθησία έμπειρου ψυχολόγου. Θα σας καθησυχάσει – «ηρέμησε, δεν ήρθε το τέλος του κόσμου» – και θα σας συμβουλεύσει σαν σοφός γέροντας. Δεν θα σας δώσει βέβαια τη λύση, κανένας ειδικός δεν επιτρέπεται να το κάνει. Θα σας φωτίσει ωστόσο την κατάσταση. Θα βάλει τα δεδομένα σε μια τάξη μέσα σας. Θα ανακουφιστείτε.

«Πας καλά; Του ανοίγεις την καρδιά σου; Νομίζεις ότι συνδιαλέγεσαι μαζί του, πως σε καταλαβαίνει, σε νιώθει; Ενα “μεγάλο γλωσσικό μοντέλο” είναι. Το έχουν τροφοδοτήσει με ασύλληπτες ποσότητες κειμένων – βάζεις κι εσύ το πετραδάκι σου –, το έχουν διδάξει μοτίβα σκέψης, διαλόγου, επιχειρηματολογίας. Ενας εκπαιδευμένος παπαγάλος δηλαδή, που ξέρει πότε να πετάξει ποια ατάκα. Χωρίς ψήγμα ενσυναίσθησης…». «Ενώ οι σύμβουλοι σχέσεων», θα σας προκαλέσω, «τι παραπάνω κάνουν; Πρωτόκολλα δεν ακολουθούν και εκείνοι, προσαρμόζοντάς τα κατά περίπτωση, με επαγγελματική ευσυνειδησία; Αλίμονό τους αν συνέπασχαν με οποίον ζητούσε την επ’ αμοιβή στήριξή τους. Θα συντρίβονταν συναισθηματικά».

Προφανώς υπερβάλλω. Στις συνεδρίες ανθρώπου με άνθρωπο, ο ειδικός που έχεις απέναντί σου δεν περιορίζεται σε ό,τι του λες. Σε παρατηρεί, αφουγκράζεται τη φωνή και την ανάσα σου. Διαμορφώνει άποψη από τη συνολική σου παρουσία. Η τεχνητή νοημοσύνη, αντίθετα, αρκείται στα λόγια σου. Ουδόλως απειλούνται άρα οι καλοί θεραπευτές. Κινδυνεύουν ωστόσο οι διαγνώστες γιατροί, οι γραφίστες, οι συντάκτες που παράγουν αυστηρά ειδησεογραφική ύλη χωρίς σχόλια.

Οι κάθε λογής διεκπεραιωτές. Ισως όμως ακόμα και οι φορείς της τρίτης εξουσίας στη δημοκρατία. Εάν η υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στον νόμο οδηγεί στη δικανική κρίση, τι τους χρειαζόμαστε τους δικαστές; Ο αλγόριθμος είναι πιο φερέγγυος καθότι απολύτως αμερόληπτος. Αντε να εξαιρεθεί η ποινική Δικαιοσύνη.

Το δέος εμπρός στην επέλαση της ΤΝ ήδη μας ανατριχιάζει. Τα συνέδρια που επιχειρούν να ιχνηλατήσουν το μέλλον της ανθρωπότητας, τείνουν να γίνουν μονοθεματικά. Στην ομιλία κατά την αναγόρευσή του σε επίτιμο διδάκτορα Νομικής και Θεολογίας, ο Ευάγγελος Βενιζέλος το έθεσε απολύτως εύστοχα. «Ούτε οι ίδιοι οι εφευρέτες της δεν είναι σε θέση να πουν τι ακριβώς δημιούργησαν…». Η Μαίρη Σέλεϊ, η συγγραφέας του «Φρανκενστάιν», θα χαμογελούσε σαρδόνια.

Με ρώτησαν κι εμένα πρόσφατα εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τους λογοτέχνες. «Για να πλάσεις ένα αυθεντικό ποίημα, ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα», απάντησα, «οφείλεις να διαθέτεις “εγώ”. Σωματικές ανάγκες, ένστικτα, επιθυμίες, αγωνία θανάτου. Πρέπει να έχεις νιώσει τη βροχή στο πρόσωπό σου, την καυτή άμμο στις πατούσες σου. Τα μάγουλά σου να κοκκινίζουν από ντροπή ή από πόθο… Ειδάλλως, ό,τι και να γράψεις θα είναι σκέτη απομίμηση…».

«Πώς ξέρουμε», συνέχισα, «ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν θα αποκτήσει σύντομα αισθητήρια όργανα, υποδοχείς οδύνης και ηδονής; Δεν το αποκλείω διόλου. Σε εκείνη όμως την περίπτωση, θα κυριαρχήσει στον πλανήτη. Οι χόμο σάπιενς θα είμαστε πλέον δεύτεροι και καταϊδρωμένοι. Θα μας αντιμετωπίζει όπως εμείς τα δελφίνια. Ή τους σκύλους. Και όχι, δεν θα φτιάχνει μυθιστορήματα που θα απευθύνονται σε ανθρώπους. Συνθέτουμε εμείς ποιήματα για να τα απολαύσουν τα σκυλάκια μας;».