Στις βάσεις τους επιστρέφουν τα μαχητικά που ήταν σε επιφυλακή στη Λήμνο για τυχόν βαλλιστικούς πυραύλους και drones από το Ιράν προς αμερικανικούς στόχους στη Βουλγαρία ή τις μετακινήσεις Αμερικανών μέσω Αλεξανδρούπολης. Παρόμοια εντολή να επιστρέψουν στις βάσεις τους έλαβαν και οι συστοιχίες των Patriot που είχαν αναπτυχθεί σε Διδυμότειχο και Κάρπαθο, στην πρώτη περίπτωση για προστασία της Βουλγαρίας έπειτα από σχετικό αίτημα της Σόφιας και της Αλεξανδρούπολης, και στη δεύτερη περίπτωση για προφύλαξη της Σούδας από το ενδεχόμενο αντίστοιχης απειλής.
Η απόφαση ελήφθη στο χθεσινό ΚΥΣΕΑ, στο οποίο εκτιμήθηκε ότι ο κίνδυνος έχει απομακρυνθεί σε σχετικό βαθμό, καθώς παρουσιάστηκε εκτενής ενημέρωση από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και το Ιράν. Βέβαια, επειδή πάντα υπάρχει ενδεχόμενο μερικής έστω αναζωπύρωσης, τα μαχητικά που σταθμεύουν στην Κύπρο θα παραμείνουν για μερικές ακόμα ημέρες, οπότε και θα υπάρξει εκ νέου αξιολόγηση για τον κίνδυνο επιθέσεων από το Ιράν, ως απάντηση σε μια νέα επιχείρηση από πλευράς ΗΠΑ και Ισραήλ. Η φρεγάτα «Ελλη» θα παραμείνει, καθώς είναι εξοπλισμένη με το αντι-drone σύστημα «Κένταυρος» και θεωρείται επαρκής για την κάλυψη της Κύπρου από επιθέσεις με drones.
Η απόφαση για την άμεση επιστροφή των αντιαεροπορικών συστοιχιών μεγάλου βεληνεκούς Patriot PAC-3 από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο Εβρου στις μόνιμες βάσεις της Αττικής δεν αποτελεί μια απλή, υπηρεσιακή μετακίνηση στρατιωτικού υλικού. Πρόκειται για μια βαθιά πολιτική και στρατηγική επιλογή, η οποία αντανακλά τις ραγδαίες αλλαγές στο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, αποκαλύπτοντας παράλληλα το σύνθετο πλέγμα των ισορροπιών ανάμεσα στις εθνικές ανάγκες και τις συμμαχικές υποχρεώσεις της χώρας.
Για να κατανοήσει κανείς τη βαρύτητα της επιστροφής αυτής, πρέπει να ανατρέξει στις αρχές του περασμένου Μαρτίου, όταν η Αθήνα αποφάσισε εσπευσμένα τη μετακίνηση των υπερσύγχρονων αυτών συστημάτων. Η περίοδος εκείνη χαρακτηριζόταν από ακραία γεωπολιτική αστάθεια. Η κρίση στις σχέσεις της Δύσης με το Ιράν είχε χτυπήσει «κόκκινο», ενώ οι περιφερειακές συγκρούσεις απειλούσαν να διαχύσουν την ένταση σε ολόκληρη την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Τι άλλαξε όμως μέσα σε λίγους μήνες και οδήγησε το ΚΥΣΕΑ στην ανάκληση αυτής της διάταξης; Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, η επίσημη αιτιολόγηση εστιάζει στην επαναξιολόγηση της κατάστασης ασφαλείας και στη μείωση των άμεσων κινδύνων που είχαν επιβάλει την αρχική μετακίνηση. Οι διπλωματικοί δίαυλοι στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, αν και παραμένουν εύθραυστοι, έδειξαν σημάδια εκτόνωσης, μειώνοντας την πιθανότητα ενός τυφλού πλήγματος ή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης που θα μπορούσε να επηρεάσει τον ελληνικό εναέριο χώρο. Παράλληλα, έδωσαν τη δυνατότητα στη Βουλγαρία να αναπροσαρμόσει τα δικά της αμυντικά πλάνα σε συνεργασία με άλλες νατοϊκές δυνάμεις.
Πίσω όμως από την αλλαγή των γεωπολιτικών δεδομένων, υπάρχει και η σκληρή επιχειρησιακή πραγματικότητα των Ενόπλων Δυνάμεων. Τα συστήματα Patriot PAC-3 αποτελούν την αιχμή του δόρατος της ελληνικής αεράμυνας. Είναι εξαιρετικά πολύπλοκα, απαιτούν συνεχή και εξειδικευμένη τεχνική υποστήριξη, ενώ το προσωπικό που τα στελεχώνει υπόκειται σε τεράστια καταπόνηση όταν επιχειρεί μακριά από τις μόνιμες υποδομές του. Η παρατεταμένη παραμονή των συστημάτων αυτών σε προκεχωρημένες και προσωρινές θέσεις ενέχει τον κίνδυνο της επιχειρησιακής κόπωσης και της μείωσης της διαθεσιμότητάς τους.
Μήνυμα
Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η ευελιξία ενός συστήματος βασίζεται στην ικανότητά του να συγκεντρώνεται εκεί που η απειλή είναι μεγαλύτερη και να επιστρέφει στη βάση του όταν η ένταση υποχωρεί, αποδεικνύοντας την ετοιμότητα και τα γρήγορα αντανακλαστικά της Διοίκησης Αεράμυνας. Η απόφαση αυτή στέλνει επίσης ένα σαφές μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση όσον αφορά τη στρατηγική αυτονομία της Ελλάδας.
Ενώ η Αθήνα απέδειξε ότι είναι πρόθυμη να συνδράμει τους συμμάχους της και να αναλάβει περιφερειακούς ρόλους όταν οι περιστάσεις το απαιτούν, ξεκαθαρίζει ταυτόχρονα ότι η εθνική άμυνα και η προστασία των δικών της ζωτικών συμφερόντων αποτελούν την απαρέγκλιτη προτεραιότητα. Οι Patriot μετακινήθηκαν για συγκεκριμένο σκοπό και επιστρέφουν επειδή ο σκοπός αυτός επετεύχθη, απορρίπτοντας κάθε σενάριο που ήθελε τη χώρα να αποδυναμώνει μόνιμα την εσωτερική της αμυντική διάταξη για χάρη τρίτων.
Στο τραπέζι όλα τα «όπλα» απέναντι στη νέα πρόκληση της Αγκυρας
Αντίστροφα μετράει ο χρόνος, σύμφωνα τουλάχιστον με τον τουρκικό Τύπο, για την εμφάνιση του σχεδίου νόμου στην τουρκική Βουλή που θα μετατρέπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε νόμο του τουρκικού κράτους. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, θα έχει 14 άρθρα και ανάμεσα στα άλλα θα δίνει τη δυνατότητα στον τούρκο πρόεδρο να κηρύσσει ολόκληρες περιοχές ως περιοχές ειδικού καθεστώτος.
Στο χθεσινό ΚΥΣΕΑ έγινε ειδική μνεία στην κατάσταση που θα επιχειρήσει να διαμορφώσει η Τουρκία με αυτό τον νόμο. Διπλωματικές πηγές δήλωσαν στα «ΝΕΑ» πως «προετοιμαζόμαστε για όλα τα σενάρια. Εξάλλου η αντίδραση της Τουρκίας ήταν σε κάποιο βαθμό αναμενόμενη», υπενθυμίζοντας με αυτή τη φράση τις τοποθετήσεις κατά καιρούς ελλήνων αξιωματούχων, σύμφωνα με τις οποίες οι κινήσεις της Αγκυρας, όπως αυτή που ετοιμάζεται, δεν είναι τίποτα άλλο από προσπάθεια να δείξει κινήσεις επί του πεδίου, απέναντι σε αντίστοιχες της Ελλάδας (την εκκίνηση των ερευνών για υδρογονάνθρακες νοτίως της Κρήτης, το προεδρικό διάταγμα για το θαλάσσιο πάρκο στις Κυκλάδες κ.ά.). Οι ίδιες πηγές, εφόσον η Αγκυρα προχωρήσει στην προκλητική νομοθέτηση, προεξοφλούσαν ελληνικές κινήσεις στον ΟΗΕ και την ΕΕ.
Στην κυβέρνηση δεν αποκλείουν αναταράξεις στα «ήρεμα νερά» από την πλευρά της Αγκυρας. «Αναλόγως του περιεχομένου (του νομοσχεδίου), πιθανώς να υπάρξει αναβάθμιση της έντασης», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας χθες στο συνέδριο του Κύκλου Ιδεών, προσθέτοντας και από την πλευρά του ότι «η ελληνική πολιτεία έχει πάντα έτοιμα τα σενάρια, αλλά έχει και τα μέσα να το διαχειριστεί και προληπτικά και κατασταλτικά».
Στον ίδιο άξονα κινήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, λέγοντας ότι «αν οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να κινηθεί μονομερώς με μέτρα τα οποία σύμφωνα με το διεθνές επίπεδο θα πρέπει να ληφθούν μόνο σε πολυμερές επίπεδο, αυτό είναι μόνο για εσωτερική χρήση και δεν έχει καμία διεθνή εφαρμογή. Σε κάθε περίπτωση η κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας δεν αμφισβητούνται από μονομερείς ενέργειες».
Επί του πεδίου πάντως και ενόψει του νόμου της «Γαλάζιας Πατρίδας» η Τουρκία λειτουργεί σαν να έχει ήδη εμφανιστεί και ψηφιστεί το σχέδιο νόμου, καθώς στο πλαίσιο της άσκησης «EFES», πέρα από τα αποβατικά σενάρια που είναι το κυρίως μενού της, η τουρκική αεροπορία εκτός από μαχητικά έστειλε και ένα ιπτάμενο τάνκερ, δηλώνοντας επί της ουσίας πως η περιοχή νοτίως της Ρόδου και του Καστελλόριζου, όπου πέταξε, είναι περιοχή ασφαλής και απόλυτα ελεγχόμενη από εκείνη προκειμένου να πετάξει ένα «high value asset», όπως ένα ιπτάμενο τάνκερ.
