Πολλή συζήτηση γίνεται για τον ρόλο της μετανάστευσης στην κάλυψη των κενών που αφήνει η μείωση του πληθυσμού. Πολλοί υποστηρίζουν πως οι μεταναστευτικές ροές θα αναπληρώσουν την έλλειψη εργατικών χεριών, θα καλύψουν τα ασφαλιστικά ελλείμματα και θα συμβάλουν στην ισχυροποίηση της οικονομίας. Είναι όμως έτσι; Η μετανάστευση θα συμβάλει στην ενίσχυση της οικονομίας ή θα την αποδυναμώσει ακόμα περισσότερο;
Με βάση την εμπειρία της Βρετανίας, όπου υπάρχουν πολλά στατιστικά στοιχεία, οι μεταναστευτικές ροές που αυξήθηκαν σημαντικά μετά το 2021 δεν βοήθησαν την ανάπτυξη της οικονομίας. Αντίθετα, το μεγάλο βάρος που προξενήθηκε στα συστήματα των κοινωνικών παροχών, λόγω κυρίως της εισροής συγγενών μεταναστών, φοιτητών, αιτούντων άσυλο και ανειδίκευτων εργαζομένων επιβάρυνε δυσβάστακτα τον προϋπολογισμό. Μελέτες έδειξαν πως κάθε μετανάστης επιβάρυνε καθαρά την οικονομία. Σύμφωνα με πόρισμα του βρετανικού Office of Budget Responsibility το 2024 κάθε χαμηλόμισθος μετανάστης, μέχρι να φθάσει στην ηλικία των 81 ετών, θα έχει στοιχίσει καθαρά 465.000 στερλίνες!
Πέραν όμως του καθαρού οικονομικού κόστους της μετανάστευσης, υπάρχει κι ένα άλλο εξίσου σοβαρό ζήτημα. Κι αυτό είναι ο ρόλος των πολιτιστικών αξιών (κουλτούρας) στην επίδοση της οικονομίας. Στο ενδιαφέρον βιβλίο του «The Culture Transplant» (Η Πολιτιστική Μεταφύτευση), 2022, ο Γκάρετ Τζόουνς εντοπίζει τα πολιτιστικά θεμέλια των διαφορών σε εισοδήματα από χώρα σε χώρα.
Δείχνει έτσι πως οι μετανάστες εισάγουν ισχυρές πολιτιστικές αντιλήψεις από τις πατρίδες τους (απέναντι στην αποταμίευση, την εμπιστοσύνη και τον ρόλο του κράτους) που διατηρούνται για δεκαετίες (τουλάχιστον) στις νέες τους χώρες διαμονής. Η απόλυτη αφομοίωση, η ενσωμάτωση μέσα σε μία γενιά ή δύο, είναι απόλυτος μύθος. Και το πολιτιστικό αποτύπωμα που φέρνουν αυτοί οι μετανάστες στις οικονομικές δυνατότητες της νέας τους πατρίδας έχει μακροχρόνια και σημαντική ισχύ.
Ο Τζόουνς, με στατιστικά στοιχεία και ουσιαστικές αποδείξεις, αρνείται τους ισχυρισμούς μιας σιωπηλής ομοφωνίας πως οι πολιτικοί θεσμοί και οι οικονομικές προοπτικές μιας χώρας δεν θα επηρεασθούν από τις μεταναστευτικές ροές. Επειδή μάλιστα οι παγκόσμιες τεχνολογικές εξελίξεις και καινοτομίες προέρχονται από μια χούφτα χωρών, κυρίως στη Δύση, είναι πολύ πιθανό η αύξηση των μεταναστευτικών ροών στις χώρες αυτές να επιδράσει εκεί αρνητικά, μακροχρόνια, στην ποιότητα του δημοσίου τομέα, στην τεχνολογική πρόοδο, στις σχετικές ανακαλύψεις, αλλά βέβαια και στην οικονομική πρόοδο.
