Κινηματογραφώντας τις συναυλίες

Με αφορμή το concert film της Μπίλι Αϊλις που θα προβάλλεται από αύριο στους κινηματογράφους και το ντοκιμαντέρ για τους Iron Maiden που βγαίνει μία εβδομάδα μετά, θυμόμαστε δέκα αντίστοιχες ταινίες – εννέα ξένες και μία ελληνική.

Gimme Shelter (1969)

Η ταινία που συν-σκηνοθέτησαν οι αδελφοί Αλμπερτ και Ντέιβιντ Μέιλς και Σαρλότ Ζουέριν καταγράφει τις τελευταίες εβδομάδες της περιοδείας των Rolling Stones στις ΗΠΑ το 1969, με τελικό προορισμό το Altamont Speedway Free Festival, το οποίο προσείλκυσε περίπου 300.000 θεατές. Το όλο event σχεδιάστηκε ως μια συναυλία ροκ αντικουλτούρας, στο ίδιο περίπου πνεύμα με το τριήμερο φεστιβάλ στο Woodstock που είχε προηγηθεί τέσσερις μήνες νωρίτερα. Ακολουθώντας το στυλ ντοκιμαντέρ cinéma verité, που θέσπισαν οι Γάλλοι, οι αδελφοί Mέιλς χρησιμοποιούν τον αυτοσχεδιασμό και την παρατήρηση της κάμερας για να αποκαλύψουν κρυμμένες αλήθειες, ενώ παρακολουθούν εκατοντάδες χιλιάδες μέλη της γενιάς των Παιδιών των Λουλουδιών να συγκρούονται με μερικές δεκάδες Hells Angels.

Woodstock (1970)

Τα λόγια είναι μάλλον περιττά για το βραβευμένο με Οσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ μουσικό χρονικό που με έξοχο τρόπο αποτυπώνει τρομερές στιγμές από τη θρυλική τριήμερη ροκ συναυλία και γιορτή της ειρήνης και της αγάπης στο Γούντστοκ της πολιτείας της Νέας Υόρκης, ένα γεγονός που έγινε το ορόσημο της δεκαετίας του 1960. Oι κάμερες του σκηνοθέτη Μάικλ Γουόντλεϊ θα τραβήξουν υλικό από την εμφάνιση των Τζίμι Χέντριξ, Τζάνις Τζόπλιν, Creedence Clearwater Revival, Τζο Κόκερ, Κάρλος Σαντάνα, Ten Years After, The Who, Jefferson Airplane και πολλών ακόμα τραγουδιστών και συγκροτημάτων σε μια χρονοκάψουλα που περιέχει μια ολόκληρη εποχή. Η ταινία ήταν επίσης υποψήφια για τα Οσκαρ ήχου και μοντάζ, την ευθύνη του οποίου είχε η Θέλμα Σουμέικερ με έναν από τους βοηθούς της, τον Μάρτιν Σκορσέζε. Αργότερα, η Σουμέικερ θα γινόταν η μόνιμη μοντέζ του Σκορσέζε.

Pink Floyd: Live at Pompeii (1972)

Eίναι κάπως ειρωνικό που οι Pink Floyd δεν έδωσαν ποτέ ιδιαίτερη σημασία σε αυτή την ταινία η οποία μάλιστα κυκλοφόρησε σε διάφορες εκδόσεις, η κάθε μία με διαφορετική διάρκεια (η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα είναι στα 92 λεπτά). Γυρισμένο λίγο πριν από την ηχογράφηση του θρυλικού άλμπουμ τους «The Dark Side of the Moon» και σε μια εποχή που οι ζωντανές εμφανίσεις των Pink Floyd ήταν σχετικά περιορισμένες, το φιλμ του Εντριαν Μέιμπεν αποφεύγει τους υπερβολικούς φωτισμούς και τον εντυπωσιασμό του θεάματος, στοιχεία για τα οποία το γκρουπ είναι διάσημο. Και πάνω από όλα αξιοποιεί κάθε γωνιά του αρχαίου αμφιθεάτρου της Πομπηίας, το οποίο ως φυσικό σκηνικό ταιριάζει απόλυτα στην αισθητική του συγκροτήματος. Επίσης δεν υπάρχει κοινό στην ταινία, μόνο οι μουσικοί Ρότζερ Γουότερς, Ντέιβιντ Γκίλμορ, Ρικ Ράιτ και Νικ Μέισον, οι τεχνικοί τους και το προσωπικό της ταινίας.

A Concert: Behind Prison Walls (1977)

Σε αντίθεση με ό,τι ευρέως πιστεύεται, o Tζόνι Κας δεν εξέτισε ποτέ περισσότερες από μία διανυκτερεύσεις στη φυλακή. Μόνο μία φορά κρατήθηκε στο κελί όλη τη νύχτα όταν τον συνέλαβαν για λαθρεμπόριο δισκίων αμφεταμινών. Η ανάγκη του να παραχωρεί συναυλίες σε φυλακισμένους προέκυψε μετά την παρακολούθηση του ντοκιμαντέρ «Inside the Walls of Folsom Prison» (1951) που τον ενέπνευσε, επίσης, στη δημιουργία της επιτυχίας του «Folsom Prison Blues». Πρώτη συναυλία του σε φυλακή ήταν στο Σαν Κουέντιν την Πρωτοχρονιά του 1958 και μια από τις διασημότερες η οποία κινηματογραφήθηκε από τον Ντικ Κάρσον το 1977 είναι το «A Concert: Behind Prison Walls» που γυρίστηκε στις φυλακές της Πολιτείας του Τενεσί. Στην ίδια συναυλία συμμετείχαν επίσης οι τραγουδιστές της country music Λίντα Ρόντσταντ και Ρόι Κλαρκ.

Ραντεβού με τ’ αστέρια της ποπ (The last waltz, 1978)

Οσοι έχουν παρακολουθήσει ταινίες του νεοϋορκέζου μετρ της κινηματογραφικής σκηνοθεσίας Μάρτιν Σκορσέζε («Ο ταξιτζής», «Οργισμένο είδωλο», «Ο πληροφοριοδότης» κ.ά.), γνωρίζουν καλά ότι η μουσική παίζει πάντα σημαντικό ρόλο σε αυτές. Αυτή ακριβώς η μουσικοφιλία του Σκορσέζε, η οποία είχε φανεί από την αρχή της καριέρας του όταν είχε δουλέψει στο μοντάζ του «Woodstock» (1970), τον έχει ωθήσει στη σκηνοθεσία αρκετών ντοκιμαντέρ για μεγάλες του μουσικές αγάπες και ίσως η καλύτερη στιγμή του σε αυτόν τον τομέα να είναι το «Ραντεβού με τ’ αστέρια της ποπ» (1978), ένα από τα καλύτερα concert films που έχουν γυριστεί ποτέ, το οποίο καταγράφει την αποχαιρετιστήρια εμφάνιση του ροκ συγκροτήματος The Band στο Γουίντερλαντ Μπόλρουμ του Σαν Φρανσίσκο. Σε αυτό το τρυφερό αντίο παρόντες επίσης ήταν πολλοί θρύλοι της ποπ και ροκ – από τον Μπομπ Ντίλαν και την Τζόαν Μπαέζ, μέχρι τον Νιλ Γιανγκ, τον Ρίνγκο Σταρ και τον Βαν Μόρισον.

Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1979)

Ο σκηνοθέτης Ντ. A. Πενεμπέικερ αξιοποιεί εδώ το υλικό που κινηματογραφήθηκε από τη συναυλία του Ντέιβιντ Μπάουι το 1973 στο Hammersmith Odeon του Λονδίνου, με την οποία ολοκληρώθηκε η εξαιρετικά επιτυχημένη περιοδεία του Ziggy Stardust. Εν τέλει αυτή η συναυλία θα καταγραφόταν στο χρονοδιάγραμμα του Μπάουι ως μια «συναυλία συνταξιοδότησης», αφού ο Μπάουι θα ανακοίνωνε ότι αυτή θα ήταν η τελευταία φορά που ο ίδιος και οι συνάδελφοί του θα εμφανίζονταν στη σκηνή. Φυσικά, η ανακοίνωση ήταν μια παιχνιδιάρικη «κατασκευή» – μια τυπική glam επίδειξη αφού δεν θα περνούσε πολύς χρόνος και θα αποκαλυπτόταν ότι δεν ήταν ο Μπάουι εκείνος που είχε διαπράξει αυτή την «ροκ εν ρολ αυτοκτονία» αλλά… το εξωγήινο alter ego του, κανείς άλλος από τον Ziggy Stardust.

Stop making sense (HΠA, 1984)

Απλότητα και λιτότητα στην κινηματογράφηση είναι το μεγάλο χάρισμα αυτής της μουσικής ταινίας του Τζόναθαν Ντέμι, ο οποίος χωρίς «σάλτσες» και χωρίς κόλπα κινηματογράφησε τη συναυλία του τίτλου που ο Ντέιβιντ Μπερν πρώτος έδωσε μαζί με το συγκρότημά του, Talking Heads, τον Δεκέμβριο του 1983 στο Pantages Theater του Χόλιγουντ. Μιλάμε φυσικά για μια πολύ όμορφα στημένη performance, στην οποία οι φωτισμοί όπως και τα κοστούμια παίζουν καταλυτικό ρόλο. Οι κάμερες του Ντέμι εστιάζουν στον σταρ και ψυχή της παράστασης, κανέναν άλλο από τον ίδιο τον Μπερν, που από την πλευρά του με έναν ιδιοφυώς μίνιμαλ τρόπο κατακτά τη σκηνή. Αναμφισβήτητα το «Stop making sense» είναι ένα από τα σημαντικότερα concert films στην ιστορία του είδους. Προβλήθηκε στις ελληνικές αίθουσες με πολλά χρόνια καθυστέρηση μόλις πρόπερσι.

U2: Rattle and Hum (1988)

Aυτή η ταινία, που γυρίστηκε από τον ελληνικής καταγωγής αμερικανό σκηνοθέτη Φιλ Τζοάνου, ακολουθεί το ιρλανδέζικο ροκ συγκρότημα U2 κατά τη διάρκεια της περιοδείας του Τζόσουα Τρι το 1987 και καταγράφει στιγμιότυπα από τις ίδιες τις συναυλίες όπως και από τις στάσεις του στο ταξίδι. Η περιοδεία Τζόσουα Τρι υπήρξε ορόσημο στην εξέλιξη του συγκροτήματος, που αμέσως μετά έγινε mainstream αποκτώντας τη φήμη που όλοι γνωρίζουμε σήμερα. Στην ταινία βλέπουμε επίσης το συγκρότημα να επισκέπτεται ιστορικούς χώρους μουσικής σημασίας – συμπεριλαμβανομένης της Γκρέισλαντ του Ελβις Πρίσλεϊ, τον οποίο ο Μπόνο μιμείται στη σκηνή – ή σε στούντιο ηχογράφησης δουλεύοντας πάνω σε διασκευές κλασικών ροκ τραγουδιών και νέων τραγουδιών με διάσημους καλεσμένους, ανάμεσα στους οποίους ο κιθαρίστας της μπλουζ B.B. King.

Metallica: Through the Never (2013)

Αν κάτι σε αυτό το concert film που σκηνοθέτησε ο Νίμροντ Ανταλ το 2012 κατά τη διάρκεια της περιοδείας του heavy metal συγκροτήματος Metallica στο Βανκούβερ και το Εντμοντον μοιάζει παράταιρο, αυτό είναι το «μυθοπλαστικό» κομμάτι της: ο ηθοποιός Ντέιν Ντε Χάαν υποδύεται τον Τριπ, έναν roadie φαν των Metallica τον οποίο βλέπουμε όταν το συγκρότημα δεν βρίσκεται στη σκηνή κατά τη διάρκεια των συναυλιών του που είναι και το ζουμί της ταινίας. Το «Metallica: Through the Never» έχει ξεκάθαρα τη λογική ενός concert film, αλλά για κάποιον λόγο «έπρεπε» να φέρει την εικόνα μιας ταινίας μυθοπλασίας που κάθε άλλο παρά απαραίτητη δείχνει να είναι, όσο σουρεαλιστικές και αν φαίνονται οι καταστάσεις που ο Τριπ ζει.

«Εμείς» – Μια ταινία για τον Bloody Hawk (2025)

«Ελα bro»… Φιλιά, αγκαλιές, πολύ τραγούδι, χαλαρότητα, πίεση, performance με πυρετό, αλλά και μια βαθιά πίκρα προερχόμενη από μια τραγωδία που έπαιξε ρόλο στην ωρίμαση και μουσική εξέλιξη του Νικόλα Κίτσου, παιδιού-φαινομένου της ελληνικής ραπ γνωστού ως Bloody Hawk, δίνουν τον τόνο της ταινίας τεκμηρίωσης των Στέλιου Κοτιώνη και Ορέστη Πλακιά. Το από πού o Κίτσος ξεκίνησε, πού πήγε σχολείο και πώς σιγά σιγά κατάφερε να γίνει ο Bloody Hawk, frontman των «Εμείς» και είδωλο των πιτσιρικάδων, είναι όλα μέσα στην ταινία και μάλιστα με αρμονία. Tο «Εμείς», με  γυρίσματα από την καλοκαιρινή περιοδεία του Κίτσου (από την Αθήνα ως τη γενέτειρά του, την Ξάνθη), αποκτά μια κοινωνική διάσταση πέρα από τον συγκεκριμένο μουσικό προσανατολισμό του.