«Λίγο χρόνο ακόμα, και θα μπορέσουμε εύκολα να ΑΝΟΙΞΟΥΜΕ ΤΑ ΣΤΕΝΑ ΤΟΥ ΟΡΜΟΥΖ, ΝΑ ΠΑΡΟΥΜΕ ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΑΙ ΝΑ ΒΓΑΛΟΥΜΕ ΜΙΑ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ», έγραφε ο Ντόναλντ Τραμπ αρχές Απριλίου, έπειτα από έναν μήνα αναταράξεων σε ένα από τα σημαντικότερα για την ενέργεια στενά του πλανήτη. Τρεις και πλέον εβδομάδες αργότερα, η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ έχει καταστεί ουσιαστικά αδύνατη, για πρώτη φορά στην ιστορία.
Ο Τραμπ έχει επιβάλει αμερικανικό αποκλεισμό σε πλοία που συνδέονται με το Ιράν, η Τεχεράνη χρησιμοποιεί ένα σμήνος οπλισμένων ταχύπλοων για να κρατάει κλειστή τη θαλάσσια οδό και πλοιοκτήτες εκτιμούν ότι η επιστροφή σε κανονικούς ρυθμούς απέχει, στην καλύτερη περίπτωση, μήνες.
«Δεν είναι πια πόλεμος επιλογής αλλά αναγκαιότητας», δήλωσε από την πλευρά του στην «Guardian» ο Ααρον Ντέιβιντ Μίλερ, αναλυτής στο Carnegie Endowment for International Peace. Από μια σύγκρουση μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ, έχει μετατραπεί σε μια «παγκόσμια οικονομική κρίση χωρίς σημάδια αποκλιμάκωσης». Η τιμή ενός βαρελιού πετρελαίου Μπρεντ ξεπέρασε αυτή την εβδομάδα τα 117 δολάρια.
Οι τιμές της βενζίνης στα πρατήρια των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 40% – και ο Τραμπ είχε δεσμευτεί προεκλογικά να τις μειώσει στο μισό. «Μέσα σε μόλις 60 ημέρες σύγκρουσης» στη Μέση Ανατολή, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, «οι δαπάνες μας για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 27 δισ. ευρώ. Χάνουμε σχεδόν 500 εκατ. ευρώ την ημέρα». Ενώ οι πετρελαϊκές εταιρείες αποκομίζουν εντυπωσιακά κέρδη από τις υψηλές τιμές των καυσίμων, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν πως η κρίση μπορεί να επιβαρύνει την παγκόσμια οικονομία με έως και ένα τρισεκατομμύριο δολάρια.
Η στρατηγική της ναυσιπλοΐας
Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ επιβραδύνθηκε απότομα σχεδόν αμέσως μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου. Σύντομα, ωστόσο, άρχισαν να διαμορφώνονται εναλλακτικές λύσεις: διμερείς συμφωνίες για ασφαλή διέλευση ορισμένων πλοίων, αλλά και ένα ιδιότυπο ιρανικό σύστημα πληρωμών. Στο μεταξύ, τα ιρανικά πλοία συνέχισαν να περνούν, αυξάνοντας τις διαθέσιμες ποσότητες πετρελαίου στην αγορά. Αρχές Απριλίου, μια εύθραυστη εκεχειρία έδωσε ανάσα στους δυτικούς πλοιοκτήτες. Στις 11 Απριλίου, τρία υπερδεξαμενόπλοια εξήλθαν από τα Στενά – ο μεγαλύτερος αριθμός εξαγωγών μη ιρανικού πετρελαίου από την έναρξη του πολέμου. Κατόπιν όμως, ο Τραμπ, απογοητευμένος από την αργή πρόοδο, ανακοίνωσε σχέδιο ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν.
Αρχικά, η τακτική φάνηκε να αποδίδει. Το Ιράν εξέτασε το ενδεχόμενο να παγώσει τις αποστολές μέσω των Στενών, ώστε να μην προκαλέσει τα αμερικανικά πολεμικά πλοία, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε αργότερα ότι η χώρα θα άνοιγε τη θαλάσσια οδό. Ομως ο Τραμπ δεν έκανε καμία κίνηση για την άρση του αποκλεισμού – προκαλώντας την οργή κρίσιμων κύκλων στην Τεχεράνη. «Αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ, με τον αποκλεισμό, μοιάζει να διευρύνει τη ζώνη κινδύνου» για τα πλοία, δήλωσε στο Bloomberg ο Ρατζαλίνγκαμ Σουμπραμανιάμ, διευθύνων σύμβουλος της Fleet Management Limited. «Μια επίδειξη ισχύος βρίσκεται σε εξέλιξη και τελικά εντείνει την αβεβαιότητα».
Η διπλωματία
Η Τεχεράνη φέρεται να πρότεινε αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον να ανοίξουν τα Στενά, να τερματιστεί ο πόλεμος, και (μόνο) κατόπιν να γίνουν διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό της πρόγραμμα. Η ίδια έχει ωστόσο καταστήσει σαφές ότι προτίθεται να ανοίξει εκ νέου το Ορμούζ μόνο εφόσον της καταβάλλεται τέλος διέλευσης – ένα ανεπιθύμητο προηγούμενο παγκοσμίως. «Τέρμα οι ευγένειες!», της απάντησε, με ακόμα μία «πειραγμένη» μέσω ΑΙ φωτογραφία του, ο Τραμπ. Σύμφωνα με τη «Wall Street Journal», ο αμερικανός πρόεδρος έχει ζητήσει από τους συμβούλους του να προετοιμάσουν έναν παρατεταμένο ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν, ώστε να πιεστεί ασφυκτικά η οικονομία του και να εξαναγκαστεί να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα.
«Οι ιρανοί ηγέτες», σημειώνει το αμερικανικό κέντρο αναλύσεων Soufan, «πιστεύουν ότι η αύξηση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου και οι επικείμενες παγκόσμιες ελλείψεις πετρελαϊκών υποπροϊόντων (…) θα θέσουν τον πρόεδρο Τραμπ υπό μεγάλη πίεση να αποδεχτεί επίλυση της σύγκρουσης που θα απέχει πολύ από την απαίτησή του για “παράδοση άνευ όρων”». Στην άλλη πλευρά, ορισμένοι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης εκτιμούν σύμφωνα με τους «New York Times» ότι η συνέχιση του αποκλεισμού για δύο ακόμη μήνες θα προκαλούσε σημαντική μακροπρόθεσμη ζημιά στην ενεργειακή βιομηχανία της Τεχεράνης. Το Ιράν – εκτιμούν οι συγκεκριμένοι αξιωματούχοι – θα οδηγηθεί τελικά σε συμφωνία για να αποφύγει τέτοιου είδους μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Αλλοι, ωστόσο, εντός της κυβέρνησης θεωρούν την εκτίμηση αυτή εσφαλμένη, επισημαίνοντας ότι οι θέσεις της Τεχεράνης έχουν σκληρύνει και ότι οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν εδραιώσει ακόμη περισσότερο τον έλεγχό τους στην εξουσία.
Η ικανότητα αντοχής του Ιράν βασίζεται σε χρόνια αυτάρκειας, σε ένα καθεστώς δομημένο ώστε να αντέχει κλυδωνισμούς, καθώς και στα έσοδα από πρόσφατες αποστολές πετρελαίου. Η παγκόσμια οικονομία έχει πολύ λιγότερο χρόνο στη διάθεσή της. Δεν είναι τυχαίο που κάποιοι αποκαλούν τον έλεγχο του Ιράν επί των Στενών του Ορμούζ το πραγματικό πυρηνικό του όπλο.
