Η συνομιλία που ακολουθεί είναι πέρα για πέρα πραγματική. Την περασμένη Δευτέρα, κάπου στα Κάτω Πατήσια, στα αποδυτήρια ενός αθλητικού συλλόγου πολεμικών τεχνών, ρωτήσαμε τρία αγόρια που είναι μέλη του παιδικού τμήματος πώς βλέπουν την απαγόρευση της πρόσβασής τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – και, φυσικά, εάν και πώς σκέφτονται να τη «σπάσουν».
«Εγώ δεν έχω σόσιαλ, δεν βλέπω τον λόγο», αποκρίθηκε ο συνήθως σοβαρός και μετρημένος – και στο μάθημα – Δημήτρης. «Δεν θα έχω πρόβλημα, έτσι κι αλλιώς μπαίνω μέσα από τον λογαριασμό της μητέρας μου και έτσι θα συνεχίσω», είπε σίγουρος ο Αιμίλιος. «Εγώ θα πάρω ένα μπαζούκας και θα ρίξω στον Μητσοτάκη», πετάχτηκε ο πάντα ατίθασος Δανιήλ, που είναι και ένα από τα πειραχτήρια της παρέας.
Το σίγουρο είναι πως η απόφαση της κυβέρνησης αποτελεί ήδη θέμα συζήτησης, αλλά και μια πρόκληση για τους… μπόμπιρες της νέας γενιάς. Οσο περνά ο καιρός, άλλωστε, συνειδητοποιούν πως είναι ένα μέτρο που ήρθε για να μείνει, καθώς η Ελλάδα αποτελεί την «εμπροσθοφυλακή» της ΕΕ στο συγκεκριμένο θέμα. Την ίδια στιγμή δε, σε αρκετές ακόμη χώρες εκτός Ευρώπης, υπάρχουν ήδη περιορισμοί ή και καθολικές απαγορεύσεις στη χρήση των κοινωνικών δικτύων κάτω από την ηλικία των 15 ή 16 ετών.
Το app «έσπασε» σε 2 λεπτά
Δεν χωράει αμφιβολία ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν επηρεάσει ή ακόμα και «τραυματίσει» νέα παιδιά, τα οποία εκτέθηκαν σε ένα αλλόκοτο «παράλληλο σύμπαν». Τα ίδια, ωστόσο, είναι διατεθειμένα να τα αποχωριστούν – κι αν όχι, μέχρι πού είναι ικανά να φτάσουν; Ή μήπως δεν χρειαστεί τελικώς να φτάσουν πολύ μακριά, καθώς τα πρώτα ρεπορτάζ (όπως για παράδειγμα στο Politico πριν από μία εβδομάδα) επικαλούνται ειδικούς και χάκερ οι οποίοι, όπως δηλώνουν, κατάφεραν να «σπάσουν» το νέο app που παρουσίασε η πρόεδρος της Κομισιόν μέσα σε μόλις δύο λεπτά;
Οπως και να έχει, σύντομα η σχετική απόφαση θα δοκιμαστεί στην πράξη· όπως και το επιχείρημα του Πρωθυπουργού, ο οποίος, απευθυνόμενος στους νέους, τη σχέση τους με την τεχνολογία και τις ψηφιακές πλατφόρμες καθώς και τον στόχο του νέου μέτρου, είπε: «Μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης, γνώσης και δημιουργικότητας, όμως η επιστήμη είναι σαφής. Οταν ένα παιδί περνά ώρες μπροστά σε μια οθόνη, το μυαλό του δεν ξεκουράζεται».
«Οι πολιτικοί δεν μας ακούνε»
Η μικρότερη από τους νέους που σύντομα θα ανήκουν στη ζώνη του αποκλεισμού είναι η Ιλάεϊρα, 11½ ετών και μαθήτρια Δημοτικού. Οπως μας είπε, χρησιμοποιεί το Snapchat, αλλά «όχι για πολλή ώρα κάθε μέρα». Πιστεύει πως «δεν είναι σωστή η απαγόρευση, απλά θα μπορούσε να υπάρχει ένα όριο για το πόσο θα μπορούσαμε να είμαστε μέσα και σε ποια εφαρμογή». Η πρότασή της είναι «να υπάρχουν διαφορές στις εφαρμογές ανά ηλικία, γιατί δεν γίνεται κάποιο παιδί που είναι 10 να κάνει τα ίδια με ένα παιδί που είναι 13». Η ίδια σημειώνει πως «δεν θα ζήταγα το τηλέφωνο της μαμάς μου για να χρησιμοποιήσω τα σόσιαλ ούτε θα προσπαθήσω κάπως να μπω σε αυτά όσο υπάρχει η απαγόρευση, αλλά θα δυσκολεύομαι να μιλάω με τις φίλες μου».
Ο Γιώργος, 13 ετών και μαθητής της Β’ Γυμνασίου, είναι θυμωμένος με την απαγόρευση που θα ξεκινήσει στις αρχές του 2027. «Οι πολιτικοί δεν μας ακούνε. Εμείς χρειαζόμαστε τα σόσιαλ, γιατί πλέον τα χρησιμοποιούμε κανονικά». Αν και παραδέχεται ότι πολλές φορές και ο ίδιος αλλά και πολλοί φίλοι του σπαταλούν πολύ χρόνο στα κοινωνικά δίκτυα, θεωρεί ότι η απαγόρευση είναι «απόλυτη». Πιστεύει, δε, ότι είναι ακόμη πιο αδικημένος γιατί θα χρειαστεί να τα «κλείσει» για λιγότερο από ένα εξάμηνο, μια και μετά θα κλείσει τα 15. «Μακάρι να σκεφτούν κάτι άλλο, γιατί δεν καταλαβαίνουν ότι τα χρειαζόμαστε εμείς οι νέοι στην εποχή μας».
«Χάνεται ο χρόνος»
Ο Στέλιος, από την πλευρά του, 14 ετών και επίσης μαθητής στη Β΄ Γυμνασίου, βλέπει θετικά την ιδέα της απαγόρευσης των σόσιαλ για τα παιδιά κάτω των 15. Οπως εξηγεί, στην καθημερινότητά του παρατηρεί ότι «πολλά παιδιά περνούν πλέον πολύ χρόνο στο κινητό και δεν παίζουν έξω». Αυτό, όπως λέει, «κάνει τα σόσιαλ ακόμα πιο κακά», πράγμα που τον θυμώνει γιατί εκείνος θέλει να βλέπει τους φίλους του από κοντά. Οπως μας λέει, έχει δει κάποιους από αυτούς να χάνουν ώρες χωρίς να το καταλαβαίνουν, απλά χαζεύοντας βίντεο ακόμα κι όταν είναι έξω. Πιστεύει ότι έτσι χάνεται χρόνος που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να παίξουν.
Παράλληλα, τον προβληματίζουν και «τα άσχημα πράγματα που μπορεί να δει κανείς εκεί». Τον επηρεάζει, δε, το γεγονός ότι στα σόσιαλ προβάλλονται συχνά «ψεύτικα πράγματα», τα οποία, όπως λέει, πολλά παιδιά στην ηλικία του τα πιστεύουν, ειδικά τώρα με την τεχνητή νοημοσύνη. Ο Στέλιος θεωρεί ότι στην ηλικία του τα παιδιά δεν είναι ακόμα έτοιμα να τα ελέγξουν σωστά όλα αυτά. Παρ’ όλα αυτά, παραδέχεται ότι όχι απλώς τα χρησιμοποιεί, αλλά θα τον δυσκολέψει κιόλας η απαγόρευσή τους.
«Μόνο έτσι επικοινωνούμε»
Τέλος, η Ναταλία, 14 χρονών, δεν συμφωνεί με την απαγόρευση κι εξηγεί πως πλέον τα σόσιαλ «είναι ανάγκη». Οπως λέει, ειδικά στην Αθήνα, τα παιδιά δεν έχουν πολλές επιλογές για να βγαίνουν μόνα τους έξω, οπότε είναι βασικός τρόπος για να κρατάνε επαφή με τους φίλους τους. Για εκείνη, είναι κάτι καθημερινό, γιατί μιλάει με την παρέα της, κανονίζουν πράγματα ή απλά γελάνε και περνάνε την ώρα τους. Λέει πως «είναι ο τρόπος που μιλάμε κάθε μέρα» και πως πλέον «αλλιώς δεν γίνεται». Τονίζει, επίσης, ότι τα σόσιαλ «δεν είναι μόνο χαζομάρα, αλλά μπορείς να δεις και πράγματα που σου αρέσουν ή ακόμα και να μάθεις κάτι». Δεν κρύβει, δε, ότι της αρέσει που μπορεί να εκφράζεται και να δείχνει ποια είναι μέσα από αυτά.
Αν και παραδέχεται ότι υπάρχουν κίνδυνοι, πιστεύει ότι αυτοί δεν λύνονται με απαγόρευση. Μάλιστα, λέει ξεκάθαρα ότι αν απαγορευτούν, τότε θα βρει τρόπο να μπει έτσι κι αλλιώς και προσθέτει ότι «και οι συμμαθητές μου το ίδιο θα κάνουν». Για εκείνη, αυτό δείχνει ότι ο κανόνας δεν θα δουλέψει στην πράξη, όπως «δεν δούλεψε και η απαγόρευση των κινητών στα σχολεία, ειδικά στις μεγαλύτερες ηλικίες». Η Ναταλία πιστεύει ότι το σωστό είναι να μάθουν τα παιδιά να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με μέτρο. Οπως λέει, «καλύτερα να μας μάθουν πώς να τα χρησιμοποιούμε σωστά, παρά να μας τα κόψουν τελείως».
Τι ισχύει σε άλλες χώρες
Στην Αυστραλία, η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για εφήβους, που βρίσκεται σε ισχύ εδώ και σχεδόν πέντε μήνες, δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα. Σύμφωνα με έκθεση της eSafety, επτά στα δέκα παιδιά συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες, χωρίς μείωση στα περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού ή κακοποίησης μέσω εικόνων. Οι τεχνολογίες επαλήθευσης ηλικίας, όπως η αναγνώριση προσώπου, αποδείχθηκαν ανακριβείς και προκάλεσαν ανησυχίες για την ιδιωτικότητα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διαρροή δεδομένων από την πλατφόρμα Discord. Στην Τουρκία επίσης η Βουλή ενέκρινε χθες νόμο που επιβάλλει αντίστοιχους περιορισμούς στις ηλικίες κάτω των 15 ετών.
Αντίστοιχα, στη Βραζιλία, από τις 17 Μαρτίου εφαρμόζεται ο «Ψηφιακός Κανονισμός Παιδιών και Εφήβων», που απαιτεί σύνδεση λογαριασμών με κηδεμόνες και απαγορεύει το infinite scrolling (απεριόριστο σκρολάρισμα). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, επίσης, η Βουλή υποστήριξε την απαγόρευση για κάτω των 16 ετών στο πλαίσιο του νομοσχεδίου «Children’s Wellbeing and Schools Bill», ενώ η κυβέρνηση διεξάγει δημόσια διαβούλευση για το ζήτημα – όπως και στη Νορβηγία.
Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, τα μέτρα που εξετάζονται έχουν αρκετές διαφοροποιήσεις. Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση της Αυστρίας ανακοίνωσε ότι θα απαγορεύσει τη χρήση των σόσιαλ για παιδιά έως 14 ετών, με τη σχετική νομοθεσία να αναμένεται μέχρι τον Ιούνιο. Στην Ισπανία, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δεσμεύτηκε να επιβάλει απαγόρευση για τους νέους κάτω των 16 ετών, χαρακτηρίζοντας τις πλατφόρμες αυτές «ψηφιακή Αγρια Δύση». Παράλληλα, η Μέτε Φρεντέρικσεν, πρωθυπουργός της Δανίας, παρουσίασε σχέδιο απαγόρευσης για παιδιά κάτω των 15 ετών, υποστηρίζοντας ότι τα σόσιαλ «κλέβουν την παιδική ηλικία» – αν και, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες, οι γονείς θα μπορούν να επιτρέπουν τη χρήση τους μετά τα 13.
Την ίδια στιγμή, σε χώρες της Ασίας όπως η Κίνα και η Μαλαισία, έχουν ληφθεί μέτρα για «λειτουργίες ανηλίκων» σε διαδικτυακές εφαρμογές, αλλά γίνονται και ενέργειες για καθολικές απαγορεύσεις στα παιδιά κάτω των 16 ετών. Η μόνη ασιατική χώρα που έχει ήδη εφαρμόσει, ως τώρα, καθολική απαγόρευση είναι η Ινδονησία η οποία από τις 28 Μαρτίου έχει απαγορεύσει την είσοδο σε νέους κάτω τον 16 σε πλατφόρμες όπως TikTok, Facebook και Instagram.
