Ο Πρωθυπουργός με κάθε τρόπο και σε κάθε ευκαιρία διαβεβαιώνει ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν στον προγραμματισμένο τους χρόνο, στο τέλος της τετραετίας, την άνοιξη δηλαδή του 2027. Με βάση αυτό το δεδομένο στις κάλπες θα προσέλθουν για πρώτη φορά οι γεννημένοι το 2010, τα παιδιά που γεννήθηκαν τη χρονιά που η χώρα ξεκινούσε τη μνημονιακή της περιπέτεια. Θα ψηφίσουν επίσης για πρώτη φορά σε εθνική κάλπη όσοι γεννήθηκαν το 2008 και το 2009, χρονιές κατά τις οποίες είχε ξεκινήσει η δραματική επιδείνωση των δεικτών της οικονομίας στο δημόσιο χρέος και το δημοσιονομικό έλλειμμα.
Το 2012 ψηφίστηκε το δεύτερο μνημόνιο, το 2015 το τρίτο ενώ τυπικά η χώρα σταμάτησε να είναι σε επιτήρηση το 2018, όταν τα παιδιά για τα οποία μιλάμε ήταν 8 έως 10 ετών. Είναι σχεδόν αδύνατο να περιμένει κανείς από ένα δεκάχρονο να έχει συνείδηση όλων αυτών των περίπλοκων χρηματοοικονομικών και πολιτικών όρων όπως επίσης και να υπάρχει μία βιωμένη εμπειρική προσέγγιση των συνθηκών που επικρατούσαν εκείνα τα χρόνια στην Ελλάδα.
Το πιο πιθανό είναι τα παιδιά αυτά ν’ άκουσαν σχετικά πρόσφατα για την περίοδο εκείνη από αφηγήσεις των γονιών τους και επετειακά ειδησεογραφικά αφιερώματα. Μπορούν να χαρακτηριστούν ως τα παιδιά του Μνημονίου ή, για να χρησιμοποιήσουμε τη διεθνή ορολογία, ως το μεταίχμιο μεταξύ της Gen Z και της γενιάς Alpha, ωστόσο είναι ελάχιστα τα πράγματα που γνωρίζουμε για τον βαθμό σύνδεσης των μελών αυτής της δημογραφικής κοόρτης με τον αντίκτυπο και την πολιτική επίδραση της μνημονιακής εποχής.
Ξέρουμε σίγουρα ότι είναι η γενιά που πήρε μέρος στα συλλαλητήρια των Τεμπών, δεν γνωρίζουμε όμως, καθώς δεν περιλαμβάνονται ως δείγματα στις δημοσκοπικές καταγραφές, τις πολιτικές και ιδεολογικές τους παραστάσεις και αναφορές.
Γνωρίζουμε ότι είναι η πρώτη αμιγώς ψηφιακή γενιά που κοινωνικοποιείται και ενημερώνεται κατά βάση από τα social media, ξέρουμε ότι η τηλεόραση και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης και ψυχαγωγίας δεν αποτελούν τις βασικές τους επιλογές, όπως επίσης και ότι ο Donald Trump και ο Kim Jong Un εμφανίζονται ως memes σε πάμπολλα από τα βίντεο που παρακολουθούν στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Χωρίς να διαθέτω κάποια επίσημα ερευνητικά στοιχεία θεωρώ πολύ πιθανό ένας έλληνας εκπρόσωπος αυτής της γενιάς να έχει δει πολύ περισσότερες φορές ως εικόνα τον βορειοκορέατη πρόεδρο από τον έλληνα πρωθυπουργό. Βομβαρδίζονται επίσης από εικόνες προηγούμενων δεκαετιών στις οποίες περιγράφεται μία Ελλάδα της ευμάρειας στην οποία το σύνολο των πολιτών της ξόδευε αφειδώς περνώντας καλά και πλουσιοπάροχα. Είναι επίσης μία γενιά που εκτίθεται συνεχώς στη λογική του γρήγορου και εύκολου πλουτισμού ως βασικού μέσου καταξίωσης, κοινωνικής ανέλιξης και ευτυχίας.
Η ελληνική νεολαία εμφορείται από υλισμό και αναζητά πρόσβαση στα σύγχρονα καταναλωτικά πρότυπα την ίδια στιγμή που χαρακτηρίζεται από πίστη στις παραδοσιακές αρχές και αξίες, εμπιστοσύνη στο θεσμό της οικογένειες και την έννοια της φιλίας, στοιχεία που προκαλούν αντινομίες, συνθέτουν όμως το προφίλ μιας γενιάς γεμάτη ρεαλισμό, φιλοδοξίες και απουσία ισχυρών ιδεαλιστικών προτύπων που έπαιζαν ρόλο σε προηγούμενες δεκαετίες.
Οπως ακριβώς συμβαίνει και στο σύνολο της ελληνικής κοινωνίας ο βαθμός εμπιστοσύνης στους θεσμούς που συγκροτούν το πολιτικό σύστημα της χώρας είναι ιδιαιτέρως χαμηλός και στη νέα γενιά που όμως εμφανίζεται σχετικά ενημερωμένη, με πρόθεση συμμετοχής στον δημόσιο, πολιτικό και κοινωνικό διάλογο και θεωρεί σημαντική τη συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες ως τον βασικό τρόπο για τον έλεγχο και τη βελτίωση της καθημερινότητας. Είναι μια γενιά που βλέπει την πολιτική ως μέσο και όχι ως σκοπό και κρίνει τους πολιτικούς ως επαγγελματίες που καλούνται να είναι αποτελεσματικοί.
Την ίδια στιγμή αντιμετωπίζει φαινόμενα όπως αυτά της νεανικής παραβατικότητας ως αποτέλεσμα των ανισοτήτων, της απουσίας οικογενειακών και κοινωνικών δεσμών, της έλλειψης υποστηρικτικού πλαισίου και πρόσβασης σε μέσα επίτευξης στόχων. Δεν πρέπει επίσης να μας διαφεύγει το γεγονός ότι πρόκειται για τη γενιά που βίωσε έντονα τις επιδράσεις της πανδημίας στην ψυχοκοινωνική της ανάπτυξη, γεγονός που δημιούργησε αυξημένα επίπεδα άγχους, απομόνωσης και αβεβαιότητας με αποτέλεσμα την αυξημένη χρήση του Διαδικτύου και την εμφάνιση νέων μορφών παραβατικότητας.
Τα παραπάνω συγκροτούν έναν καινούργιο πολιτικό ανθρωπότυπο, του οποίου τις εκλογικές συμπεριφορές είναι εξαιρετικά δύσκολο να τις ομαδοποιήσουμε και να τις προβλέψουμε. Οι οικογενειακές καταβολές συνεχίζουν να επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό – όχι βέβαια στην έκταση που ίσχυε στο παρελθόν – τη διαμόρφωση των πολιτικών επιλογών ενός νέου ανθρώπου, δεν θεωρώ ωστόσο τη διαγενεακή μεταβίβαση των πολιτικών επιρροών ως τον καθοριστικότερο παράγοντα διαμόρφωσης της εκλογικής συμπεριφοράς.
Τα συμπεράσματα και οι διαπιστώσεις που παρουσιάζονται παραπάνω προέρχονται από σε βάθος συνεντεύξεις ποιοτικών ερευνών που έχουν διεξαχθεί σε μέλη της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας, επισημαίνω όμως ξανά ότι δεν είναι διαθέσιμα ή τουλάχιστον δεν είναι γνωστά σε μένα πολιτικά δημοσκοπικά δεδομένα για τις ηλικίες 15 έως 16 ετών. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει να αρκεστούμε στις καταγραφές που υπάρχουν για άτομα άνω των 17 που συμμετέχουν σε πολιτικές μετρήσεις.
Στην πλειοψηφία λοιπόν αυτών των ερευνών η κυβέρνηση φαίνεται να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα προσέγγισης, με το ποσοστό της οριακά να υπερβαίνει το 10% και την Πλεύση Ελευθερίας, παρά τη σχετική υποχώρηση της τελευταίας περιόδου στο σύνολο του πληθυσμού, να παραμένει για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα η πρώτη επιλογή. Καταγεγραμμένος είναι επίσης ο υψηλός βαθμός δημοφιλίας της κ. Καρυστιανού σε αυτές τις ηλικίες αλλά και η διείσδυση της Φωνής Λογικής και του ΚΚΕ.
Η Αριστερά συνεχίζει να κρατά τα πρωτεία με 28,8% στην ιδεολογική τοποθέτηση των νέων, αυτό όμως που πραγματικά προκαλεί εντύπωση και ανησυχία είναι το 6,9% που αυτοχαρακτηρίζονται ως ακροδεξιοί, μια απάντηση που οι μεγαλύτερης ηλικίας θιασώτες αυτής της άποψης αποφεύγουν να δηλώσουν σε μία δημοσκόπηση.
O Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής Ερευνών GPO
