Συλλογικοί φόβοι

Αύριο συμπληρώνονται σαράντα χρόνια από την έκρηξη του αντιδραστήρα στο Τσερνόμπιλ. Σκέφτομαι ότι τόσα, περίπου, είχαν περάσει από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πόλεμου μέχρι εκείνη την 26η Απριλίου του 1986. Πολλά, πάρα πολλά. Αλλά βλέποντας στο βάθος του χρόνου, δεν μπορώ να αποφασίσω αν έγιναν περισσότερες αλλαγές από το 1946 έως το 1986 ή από το 1986 έως σήμερα. Αυτό που διαπιστώνω, ωστόσο, είναι ότι τότε υπήρξε ένα σημείο καμπής. Υστερα από σαράντα χρόνια έστω και σχετικής ανεμελιάς, ο κόσμος άρχισε πάλι να φορτώνεται με συλλογικούς φόβους, από εκείνους που προκαλούν τα προληπτικά «απαγορεύεται».

Τι μας απαγορευόταν τότε; Να τρώμε μαρούλια και, γενικά, ό,τι φύτρωνε στη γη, από τον φόβο ότι το έδαφος θα είχε απορροφήσει ραδιενέργεια. Ειδικά για την Ελλάδα, μέσα στο Πάσχα και την άνοιξη, ήταν μεγάλο πλήγμα, μεγάλο σοκ. Σε μια εποχή που, με νωπή στους μεγαλύτερους τη μνήμη της «εθνικής πείνας», δεν υπήρχε«απαγορεύεται» στο φαγητό.

Νομίζω ότι δεν είχε καν επιβληθεί ακόμη η αναγραφή της ημερομηνίας λήξης στα συσκευασμένα τρόφιμα και η πλήρης «ταυτότητά» τους με την ποσοστιαία καταγραφή των συστατικών τους και όλα εκείνα τα Ε και τα λοιπά ακαταλαβίστικα που διαβάζουμε σήμερα στις ετικέτες. Σαράντα χρόνια μετά, στα φετινά πασχαλιάτικα τραπέζια, αρκετοί δεν έτρωγαν εντόσθια, κάποιοι δεν έτρωγαν κρέας, άλλοι είχαν αλλεργία στη λακτόζη και άλλοι στη γλουτένη.

Η αλήθεια είναι ότι μέσα σε αυτά τα χρόνια μάς βρήκαν πολλά που πυροδότησαν τους καθημερινούς συλλογικούς φόβους μας και καλλιέργησαν τους περιορισμούς και τα αλάρμ μας. Ο μεταπολεμικός «κυρίαρχος της ζωής του» άνθρωπος άρχισε να απειλείται σοβαρά από το αναπάντεχο. Θ

υμάμαι, λίγα χρόνια μετά το Τσερνόμπιλ, πάλι Πάσχα, είχαμε κάνει μαγειρίτσα με μανιτάρια διότι κάτι συνέβαινε με το κρέας. Τρελές αγελάδες και επικίνδυνα κοτόπουλα. Επιστημονικές έρευνες που συνέδεαν την κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων με ασθένειες και γίνονταν πρωτοσέλιδο στα μεγαλύτερα έντυπα του κόσμου.

Η προτεραιοποίηση του fitness. Κι από κοντά, η κλιματική αλλαγή, η τρύπα του όζοντος, η μόλυνση της ατμόσφαιρας, οικονομία στο νερό γιατί στερεύει, οικονομία στην ενέργεια γιατί δεν υπάρχουν αποθέματα. Και κάθε τόσο η σύγκρουση με το αναπάντεχο, το πέραν της πρόβλεψης. Από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους έως την έκρηξη εκείνου του ηφαίστειου με το δύσκολο όνομα στην Ισλανδία το 2010 που, για δεκαπέντε μέρες, έκανε μπάχαλο τις αεροπορικές πτήσεις στην Ευρώπη. Και μετά ήρθε ο Κόβιντ και χάσαμε την μπάλα, εμείς που βλέπαμε σαν ούφο τους Γιαπωνέζους με τις μάσκες πριν τρακάρουμε μετωπικά με την αναγκαιότητά τους.

Συνηθίσαμε να ζούμε με μια, έστω και ασυνείδητη, ανησυχία που εκτονώνεται ακόμη και στο «τι καιρό θα κάνει αύριο» λες και έχουμε απλώσει τραχανά. Φυσιολογικό είναι· οι καιροί, τα ήθη, η φύση έχουν αλλάξει. Αλλωστε από τους συλλογικούς φόβους προκύπτει και η συλλογική ευαισθητοποίηση. Και αναρωτιέμαι αν αυτή η μετατόπιση, τα τελευταία σαράντα χρόνια, έχει αλλάξει τη συνείδηση και τη σκέψη μας, πιο «αθόρυβα» αλλά αντίστοιχα με τις τεχνολογικές εξελίξεις. Αν, τελικά, οι κοινωνίες που δεν φοβούνται είναι αυτές που δεν χρειάζεται να φοβηθούν.