Η βραδυφλεγής βόμβα του ενεργειακού ελλείμματος

Δύο είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της παρούσας ενεργειακής κρίσης που ήρθε ως αποτέλεσμα της πολεμικής σύρραξης στον Περσικό Κόλπο. Πρώτον, η σημαντική μείωση της παραγωγής πετρελαίου (-12%) και φυσικού αερίου (-18%) λόγω ζημιών που έχουν υποστεί πολλές παραγωγικές μονάδες στις χώρες της περιοχής (Ιράκ, Κουβέιτ, ΗΑΕ, Κατάρ, Σαουδική Αραβία). Δεύτερον, η αδυναμία εξαγωγής πετρελαίου και αερίου από τις χώρες του Κόλπου λόγω αδυναμίας διέλευσης πλοίων μέσα από τα Στενά του Ορμούζ. Με 300 περίπου τάνκερ να παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο για σχεδόν 60 ημέρες.

Αποτέλεσμα η εκτόξευση των τιμών spot, βάσει των οποίων τα διυλιστήρια αγοράζουν ποσότητες αργού, σε ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα με αυτές να κυμαίνονται μεταξύ $ 125 και $ 150 το βαρέλι τις τελευταίες εβδομάδες, δηλαδή πολύ υψηλότερα από τις τιμές στην αγορά παραγώγων όπως το Brent και το WTI.

Εάν λάβουμε υπόψη ότι πριν από τον πόλεμο η συνολική ποσότητα αργού πετρελαίου και προϊόντων που εξαγόταν καθημερινά από την περιοχή ήταν 20 εκατ. βαρέλια, σήμερα αντιμετωπίζουμε ένα πραγματικό έλλειμμα προμήθειας που φθάνει τα 13 εκατ. βαρέλια, σύμφωνα με τελευταία στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ).

Μάλιστα, το ανωτέρω έλλειμμα πρόκειται να αυξηθεί περαιτέρω και να φθάσει τα 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως μετά τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν από το αμερικανικό ναυτικό και την αδυναμία του Ιράν να εξάγει, εφεξής, πετρέλαιο προς την Κίνα. Αλλά και στο φυσικό αέριο αντιμετωπίζουμε σοβαρό έλλειμμα προμήθειας, αφού το Κατάρ, που είχε ετήσιες εξαγωγές 110 δισ. κυβ. μέτρα LNG, που αντιστοιχεί στο 20% της παγκόσμιας παραγωγής, από τις αρχές Μαρτίου έχει διακόψει πλήρως την παραγωγή του. Παρά το γεγονός ότι η ΕΕ προμηθεύεται μόνο 11% των αναγκών της σε αέριο από το Κατάρ, οι επιπτώσεις είναι ήδη αισθητές, καθώς, στην προσπάθειά της για απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, έχει αντικαταστήσει το τελευταίο με εισαγωγές LNG.

Μπορεί σήμερα στην Ευρώπη, πλην μιας σχετικά μικρής αύξησης των τιμών στην αντλία, οι επιπτώσεις στην προμήθεια να μην είναι ιδιαίτερα αισθητές αφού λόγω αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων (βλέπε άρθρο μας στα «ΝΕΑ» στις 23/3), δεν έχουν παρατηρηθεί ελλείψεις στην τροφοδοσία, όμως, εάν εξακολουθήσει για αρκετό διάστημα ακόμα το απαγορευτικό στα Στενά του Ορμούζ, τότε είναι πολύ πιθανό να βιώσουμε υποχρεωτικούς περιορισμούς στην κατανάλωση.

Οχι απαραίτητα στην Ελλάδα, λόγω των πολύ υψηλών αποθεμάτων των διυλιστηρίων, αλλά σε άλλες χώρες, όπως ήδη συμβαίνει σήμερα σε πολλές περιοχές στην Ασία που παραδοσιακά προμηθεύονται πετρέλαιο από τον Κόλπο. Με την ΕΕ να καλύπτει μόνο το 7% των αναγκών της σε πετρέλαιο από την παραγωγή της Μέσης Ανατολής.

Με τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ να αποτελούν το απόλυτο στρατηγικό όπλο της Τεχεράνης, και το Ιράν, λόγω ενεργειακής και διατροφικής αυτάρκειας, να δείχνει μια απαράμιλλη ανθεκτικότητα, οι προοπτικές είναι ότι, για πολλούς μήνες ακόμα, αυτά θα παραμείνουν κλειστά, εντείνοντας, έτσι, σε μεγάλο βαθμό, τις αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην παγκόσμια ενεργειακή προμήθεια όσο και στην οικονομία με τη διατήρηση  υψηλών τιμών σε αργό και προϊόντα. Με αυτές να εκδηλώνονται όπως ακριβώς μια βραδυφλεγής βόμβα, δηλαδή σε βάθος χρόνου.

Γι’ αυτό δεν είναι αβάσιμες οι εκτιμήσεις του ΔΝΤ, που προβλέπει σαφή επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης το 2026 στο 3,1%, έναντι αρχικών προβλέψεων για 3,4%, με παράλληλη αύξηση του πληθωρισμού στο 4,4% από το σημερινό επίπεδο του 4,1%. Ακόμα χειρότερες είναι οι προβλέψεις μεγάλων αμερικανικών τραπεζών, οι οποίες εκτιμούν ότι η παγκόσμια ανάπτυξη θα κάνει βουτιά στο 2,8% – 2,9% και, παράλληλα, τον πληθωρισμό να εκτοξεύεται στο 5%.

Ο Κωστής Σταμπολής είναι πρόεδρος του ΙΕΝΕ