Υγειονομικός συναγερμός: Η πτώση εμβολιασμών απειλεί τη δημόσια υγεία

Σύγχρονη πρόκληση για τα συστήματα υγείας αποτελεί η διστακτικότητα μερίδας των πολιτών έναντι της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας των εμβολίων. Μάλιστα και με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Εμβολιασμού, οι ειδικοί αφήνουν αιχμές για μία υποβόσκουσα… επιδημία που απειλεί τη δημόσια υγεία – δηλαδή, την ολοένα αυξανόμενη αποχή από τους απαραίτητους εμβολιασμούς που μοιραία «ξυπνάει» υγειονομικούς εφιάλτες του παρελθόντος.

Σε νέα έκθεσή του το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) με τίτλο «Για κάθε γενιά, τα εμβόλια λειτουργούν» υπογραμμίζει την ανάγκη και τη σημασία των συνεχών προσπαθειών εμβολιασμού καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Και σημειώνει ότι «η διατήρηση υψηλού ποσοστού εμβολιαστικής κάλυψης σε όλες τις ηλικιακές ομάδες είναι απαραίτητη για την προστασία των ατόμων και των κοινοτήτων, την πρόληψη λοιμώξεων και επιδημιών, καθώς και για την αποφυγή της αυξανόμενης με την πάροδο του χρόνου αριθμού ατόμων που είναι ευάλωτα σε ασθένειες που προλαμβάνονται με εμβολιασμό».

Οι συνέπειες, άλλωστε, είναι ορατές: τα πιο πρόσφατα δεδομένα επιτήρησης για την ιλαρά δείχνουν ότι τους πρώτους δύο μήνες του τρέχοντος έτους έχουν αναφερθεί 350 κρούσματα εντός των ευρωπαϊκών συνόρων. «Καθώς, δε, η μετάδοση αυξάνεται συνήθως τους ανοιξιάτικους μήνες, ο αριθμός αυτός στις αρχές του έτους υπογραμμίζει τον κίνδυνο περαιτέρω εξάπλωσης σε πληθυσμούς που δεν έχουν λάβει τον πλήρη κύκλο εμβολιασμού», προειδοποιούν οι ειδικοί του Κέντρου.

Παράλληλα όμως, αύξηση καταγράφεται και στα περιστατικά κοκκύτη και μάλιστα απότομη. Πιο συγκεκριμένα το 2024 διαπιστώθηκαν 210.000 κρούσματα, αριθμός που υπερβαίνει κατά οκτώ φορές τον αντίστοιχο του 2023. Μάλιστα, τα ίδια δεδομένα δείχνουν ότι τα βρέφη, μωρά δηλαδή κάτω του ενός έτους, και οι έφηβοι (10 – 14 ετών) ήταν οι δύο πληθυσμιακές ομάδες που είχαν τη μεγαλύτερη επίπτωση.

Αντίστοιχα, η διηθητική πνευμονιοκοκκική νόσος βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα από το 2019. Αρκεί κανείς να αναλογιστεί ότι οι ετήσιες αναφορές για το 2023 και το 2024 σχετικά με τη συγκεκριμένη νόσο ξεπέρασαν τις 25.000 περιπτώσεις ανά έτος στην Ευρωπαϊκή Ενωση /Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΕ/ΕΟΧ). «Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό που έχει παρατηρηθεί από το 2019 και υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη σημασία του εμβολιασμού κατά του πνευμονιόκοκκου, καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, ιδίως για τους ηλικιωμένους και άλλες ομάδες κινδύνου», καταλήγουν οι ειδικοί του Κέντρου.

Πρόοδος κατά του HPV

Μια ακόμη έκθεση του ECDC σχετικά με τα προγράμματα εμβολιασμού κατά του ιού HPV στην ΕΕ/ΕΟΧ τεκμηριώνει τη συνεχιζόμενη πρόοδο σχετικά με την πρόληψη των καρκίνων που προκαλεί. Μάλιστα, τρείς χώρες (η Ισλανδία, η Πορτογαλία και η Νορβηγία) έχουν ήδη πετύχει τον στόχο που έχει θέσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και θέλει το ποσοστό της εμβολιαστικής κάλυψης να αγγίζει το 90% σε κορίτσια έως 15 ετών.

Εντούτοις, το ποσοστό αυτό παρουσιάζει διακύμανση από χώρα σε χώρα. Εστιάζοντας μάλιστα, κανείς στην Ελλάδα διαπιστώνει ότι η κάλυψη των κοριτσιών το 2024 δεν ξεπέρασε το 52,5% με τις καμπάνιες εντούτοις να συνεχίζονται.

Θετικό είναι επίσης, σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς, ότι οι περισσότερες  χώρες έχουν συμπεριλάβει στα προγράμματα εμβολιασμού τους και τα αγόρια, ανοίγοντας έτσι πιο δυναμικά τον δρόμο για την μακροπρόθεσμη μείωση των καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV – όπως ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας.

Ανεκτίμητα οφέλη

Τουλάχιστον 154 εκατομμύρια ζωές έχουν σωθεί παγκοσμίως τις τελευταίες πέντε δεκαετίες – περίπου έξι ζωές ανά λεπτό – χάρη στην εφαρμογή προγραμμάτων εμβολιασμού, ενώ η βρεφική επιβίωση έχει βελτιωθεί κατά περίπου 40%. Αυτός είναι ένας πρώτος απολογισμός για τα οφέλη του εμβολιασμού, όπως επεσήμανε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας (ΠΣΕΥ/ΝΠΔΔ) σε πρόσφατη συνέντευξη Τύπου.

«Οι εμβολιασμοί συνιστούν μία από τις πλέον αποδοτικές, τεκμηριωμένες και καθολικά εφαρμόσιμες παρεμβάσεις πρωτογενούς πρόληψης», υπογράμμισε στο πλαίσιο αυτό η πρόεδρος του ΠΣΕΥ Μαρία Σακουφάκη. Η ίδια πρόσθεσε εντούτοις με νόημα ότι «η αυξανόμενη διστακτικότητα έναντι του εμβολιασμού συνιστά κρίσιμη πρόκληση για τα συστήματα υγείας».

Στις ευάλωτες ομάδες εστίασε από την πλευρά του ο αναπληρωτής καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας Γκίκας Μαγιορκίνης σημειώνοντας την αξία της διά βίου ανοσοποίησης και τη σημασία της θωράκισης των ενηλίκων απέναντι σε μεταδοτικά νοσήματα. «Η καθυστερημένη εμβολιαστική κάλυψη δημιουργεί θύλακες ευπαθών ατόμων, ευνοεί την επανακυκλοφορία λοιμογόνων παραγόντων και αυξάνει τον κίνδυνο επιδημικών εξάρσεων», συμπλήρωσε χαρακτηριστικά.