Προκάλεσε εντύπωση η αναφορά του Πρωθυπουργού, κατά τη διάρκεια πρόσφατης παρουσίας του στην Κρήτη για το Προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, ότι «ενδεχομένως κάποιοι θέλουν να μας γυρίσουν πίσω στην Ελλάδα του 1980», με τον ίδιο να επιμένει ότι το κόμμα του έχει ένα πρόγραμμα που παραπέμπει στην «Ελλάδα του 2030». Και αυτό γιατί μπορεί η φράση να μοιάζει μια κοινότοπη σύγκριση ανάμεσα σε μια δεκαετία του περασμένου αιώνα και ένα κοντινό ορόσημο στο σήμερα, ωστόσο σπανίως κανείς βλέπει τη δεκαετία του 1980 να αναφέρεται ως μια ιστορική περίοδος ταυτισμένη στη συλλογική μνήμη με την «καθυστέρηση».
Αντιθέτως, εάν κανείς αναλογιστεί τι ήταν όντως η δεκαετία του 1980, μια δεκαετία που σφραγίστηκε από τις κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, τότε θα διαπιστώσει ότι μιλάμε για μια περίοδο στην οποία έγιναν μεγάλα βήματα κοινωνικού και θεσμικού εκσυγχρονισμού.
Η αναδιανομή εισοδήματος (παρά την ανακοπή της με τα μέτρα λιτότητας του 1985), η δημιουργία του ΕΣΥ, η αποκατάσταση των συνδικαλιστικών ελευθεριών, ο νόμος-πλαίσιο για την ανώτατη εκπαίδευση και η διαμόρφωση του βάσεων του σύγχρονου ακαδημαϊκού τοπίου, η κατάργηση απαρχαιωμένων διατάξεων και ο συνολικός εκσυγχρονισμός του οικογενειακού δικαίου, η προσπάθεια για δημιουργία θεσμών λαϊκής συμμετοχής και οι μεγάλες πρωτοβουλίες για τον πολιτισμό που ταυτίστηκαν με το όνομα της Μελίνας Μερκούρη είναι μόνο μερικά παραδείγματα. Ακόμη και η επέκταση της παρουσίας του Δημοσίου σε σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας αποτέλεσε τη συγκεκριμένη στιγμή το αναγκαίο βήμα για να αποφευχθεί η καταστροφή παραγωγικών δομών και η απαξίωση του εργατικού δυναμικού σε αυτές.
Ολα αυτά εξηγούν γιατί συχνά αποτυπώνεται μια ιδιότυπη νοσταλγία για τη δεκαετία του 1980. Δεν είναι μια εκ των υστέρων εξιδανίκευση, αλλά η πραγματική επίγνωση ότι επρόκειτο για μια περίοδο όπου η θέση μεγάλου μέρους των λαϊκών στρωμάτων βελτιώθηκε κι αντιστράφηκε η αρνητική κληρονομιά της μετεμφυλιακής περιόδου.
Εάν ισχύουν αυτά, γιατί επιλέγεται τότε η «στοχοποίηση» της συγκεκριμένης δεκαετίας ως αντιπαραδείγματος; Μια ενδεχόμενη απάντηση έχει να κάνει με το γεγονός ότι τότε διαμορφώθηκε πολιτικά ένα σημαντικό μέρος του σημερινού ανώτερου στελεχιακού δυναμικού της Νέας Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού μη εξαιρουμένου. Γιατί ήταν τότε που η Νέα Δημοκρατία αρχίζει να προσεγγίζει τη νεοφιλελεύθερη ιδεολογία και, έτσι, η πολεμική απέναντι στις μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1980 αφήνει πίσω την αρχική πρωτίστως αντικομμουνιστική ρητορική και επικεντρώνεται στον «κρατισμό» απέναντι στον οποίο αντιπροτείνει την προτεραιότητα του ιδιωτικού και της «ελεύθερης αγοράς».
Και αυτό μας φέρνει στον πυρήνα του προβλήματος. Η επιλεκτική στοχοποίηση της δεκαετίας του 1980 δεν αφορά τόσο την «καθυστέρηση» όσο το γεγονός ότι εξακολουθεί να εκπροσωπεί στη συλλογική μνήμη μια περίοδο όπου πολιτικές προτεραιότητες όπως ο εκδημοκρατισμός, η λαϊκή συμμετοχή, η αναδιανομή και ο σχεδιασμός με βάση κοινωνικές ανάγκες θεωρήθηκαν, έστω και αντιφατικά, σημαντικότερες από αυτές που αφορούσαν τους «νόμους της αγοράς» ή τη δημοσιονομική σταθερότητα.
