Πρέπει να δούμε τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας με νέα μάτια, να δούμε τι μπορούμε να κάνουμε για να έχουμε νέες σχέσεις, ειδικά στον τομέα του εμπορίου, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη ότι πρέπει να συμβαδίζουν με καλές πολιτικές σχέσεις με όλα τα κράτη – μέλη της ΕΕ και πρόοδο στην επίλυση του Κυπριακού, δηλώνει στη συνέντευξή της στα «ΝΕΑ» η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος. Η σλοβένα επίτροπος, η οποία βρίσκεται από σήμερα στη χώρα μας για να συμμετάσχει στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και να συναντηθεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Γιώργο Γεραπετρίτη, βλέπει θετικά την ελληνική πρωτοβουλία για επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων.
Στα Δυτικά Βαλκάνια υπάρχουν δύο πρωτοπόροι προς ένταξη. Θα υπάρξει πρόοδος; Τη Δευτέρα, σε ακρόαση στην Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωκοινοβουλίου, δηλώσατε ότι η πρόοδος στην Ουκρανία και τη Μολδαβία είναι πολύ ταχύτερη από ό,τι στα Δυτικά Βαλκάνια.
Στην πραγματικότητα, έχουμε τέσσερις πρωτοπόρους, το Μαυροβούνιο, την Αλβανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Το Μαυροβούνιο είναι πρώτο, επειδή έχει ήδη 14 κλειστά κεφάλαια. Η πρόοδος Ουκρανίας, Μολδαβίας οφείλεται σε πολλούς λόγους. Πρώτον, ορισμένα από τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων είναι υποψήφια, όπως η Βόρεια Μακεδονία, από το 2005 και δεν έχουμε ξεκινήσει ακόμη διαπραγματεύσεις. Η Σερβία από το 2012 και υπάρχει οπισθοδρόμηση. Η Ουκρανία και η Μολδαβία έλαβαν καθεστώς υποψήφιας χώρας το 2023. Τώρα έχουμε την ταχύτερη διαδικασία ελέγχου που έχει γίνει ποτέ και περιμένουμε το επίσημο άνοιγμα. Παράλληλα, η διεύρυνση είναι σήμερα προτεραιότητα για την ΕΕ. Δεύτερον, τα Δυτικά Βαλκάνια δεν είναι εύκολα. Υπήρξε πόλεμος σε τρεις χώρες, υπάρχουν επίσης διμερή ζητήματα από το παρελθόν. Από αυτή την οπτική γωνία, η Μολδαβία και η Ουκρανία αποτελούν ειδική περίπτωση.
Η Ελλάδα ετοιμάζεται να αναλάβει πρωτοβουλία για την επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων, ώστε το πρώτο κύμα διεύρυνσης να πραγματοποιηθεί επί ελληνικής προεδρίας. Είναι ρεαλιστικό;
Αυτά είναι πολύ καλά νέα. Μπορείτε να με εμπλέξετε σε οποιοδήποτε έργο όπου θα μπορούσαμε να επιταχύνουμε τη διαδικασία ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων με βάση την αξιοκρατία. Ενας από τους λόγους που πηγαίνω στην Αθήνα είναι ότι προσπαθούμε να συνεργαστούμε με τις επερχόμενες προεδρίες από πολύ νωρίς. Στη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας η διαδικασία διεύρυνσης θα είναι κοινό έργο της ελληνικής προεδρίας και της Κομισιόν. Μπορούμε να έχουμε επιτυχία μόνο αν συνεργαστούμε χέρι χέρι.
Οσον αφορά τη Σερβία, οι εξελίξεις δεν βοηθούν. Σχεδιάζετε να παγώσετε κεφάλαια ύψους 1,5 δισ. ευρώ.
Δεν έχουμε παγώσει ακόμα τα χρήματα, αλλά εάν δεν γίνουν κάποια βήματα η Σερβία κινδυνεύει να τα χάσει. Εάν η Σερβία προχωρήσει στην αναθεώρηση των τροποποιήσεων του δικαστικού συστήματος, και αναμένουμε τη γνώμη της Επιτροπής της Βενετίας, και η πρόεδρος του κοινοβουλίου Αννα Μπέρναμπιτς και ο πρόεδρος Βούτσιτς μού υποσχέθηκαν ότι μόλις λάβουν τη γνώμη της Επιτροπής θα κάνουν ό,τι θα λέει η γνώμη και θα πρέπει να υλοποιήσουν επίσης τον θεσμό που φροντίζει για τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης και τις συστάσεις για τις εκλογές. Περιμένουμε να κινηθούν προς θετική κατεύθυνση.
Για την Ουκρανία, Γαλλία και Γερμανία σχεδιάζουν συμβολικά ενταξιακά οφέλη. Τι αφορούν;
Η Ουκρανία είναι μια ειδική περίπτωση. Είναι η πρώτη χώρα με την οποία διαπραγματευόμαστε, η οποία βρίσκεται σε πόλεμο, ενώ οι σχέσεις μας κινούνται σε τρία επίπεδα. Πρώτον, ο μετασχηματισμός της οικονομίας και της κοινωνίας, όπου πρέπει να κάνουν μια ειδική λίστα μεταρρυθμίσεων μέσω της Διευκόλυνσης της Ουκρανίας. Δεύτερον, η διαδικασία ένταξης και τρίτον η επιβίωση, ο πόλεμος. Το ποσοστό υλοποίησης του σχεδίου ανάπτυξης της Ουκρανίας είναι 87%. Αλλά η διαδικασία ένταξης δεν είναι μόνο τεχνικές διαπραγματεύσεις. Είναι και η πολιτική δυναμική στα κράτη – μέλη. Αυτά μερικές φορές δεν πηγαίνουν μαζί. Θα θέλαμε να δούμε κάποιες προσαρμογές της μεθοδολογίας που χρησιμοποιούμε στον σημερινό κόσμο, όπου η διαδικασία ένταξης δεν ήταν ποτέ τόσο γεωπολιτική. Συζητάμε με τα κράτη – μέλη ότι σε ορισμένους τομείς θα είναι σε θέση η Ουκρανία αλλά και οι άλλες υποψήφιες χώρες να ενσωματωθούν σε πρώιμο στάδιο. Για παράδειγμα, έχουμε τρίτες χώρες – μέλη της ζώνης Σένγκεν.
Τι είδους δικλίδες ασφαλείας χρειάζονται για να διασφαλίσουμε ότι αν έχουμε νέα μέλη ακολουθούν τους κανόνες της ΕΕ και δεν γίνονται δούρειοι ίπποι τρίτων χωρών;
Πάντα είχαμε δικλίδες ασφαλείας, αλλά χρειαζόμαστε νέες. Θα συζητήσουμε με τα κράτη – μέλη για να αποφασίσουμε από κοινού πώς μπορούμε να διασφαλίσουμε ότι μόλις αποκτήσουμε νέα μέλη θα τηρούν τους κανόνες και θα ενεργούν πραγματικά με βάση την Ευρωπαϊκή Συνθήκη, ειδικά το άρθρο 2. Από τη διεύρυνση του 2004 αντιμετωπίσαμε κάποιες δυσκολίες, ειδικά στο κράτος δικαίου, στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στην προστασία των μειονοτήτων. Θα έχουμε εργαλεία για να αντιδράσουμε με αυτή τη νέα γενιά δικλίδων ασφαλείας. Ολα είναι στο τραπέζι.
Οσον αφορά τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας, επισκεφτήκατε πρόσφατα τη χώρα. Κατά τη διάρκεια της ακρόασής σας στο Ευρωκοινοβούλιο τη Δευτέρα δηλώσατε ότι «χρειαζόμαστε την Τουρκία στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές πραγματικότητες στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή και οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία για την Ουκρανία θα χρειαστεί την Τουρκία». Τι σχεδιάζετε;
Βλέπουμε τρεις σημαντικούς πυλώνες στις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας. Πρώτον ότι η Τουρκία είναι υποψήφια χώρα, αλλά δεν διαπραγματευόμαστε από το 2019. Δεύτερον ότι ό,τι κι αν κάνουμε στις σχέσεις με την Τουρκία, πρέπει να συμβαδίζει με καλές πολιτικές σχέσεις με όλα τα κράτη – μέλη και πρόοδο στην επίλυση του Κυπριακού υπό την αιγίδα της ΕΕ και του ΟΗΕ. Ο τρίτος πυλώνας είναι ότι η Τουρκία είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ με εμπορικές συναλλαγές ύψους 218 δισ. ευρώ πέρυσι.
Οι εταιρείες μας θέλουν να κάνουν περισσότερα. Η Τουρκία είναι επίσης ο δεύτερος ισχυρότερος εταίρος του ΝΑΤΟ. Οταν λέμε ότι πρέπει να δούμε τις σχέσεις ΕΕ – Τουρκίας με νέα μάτια, εννοώ με βάση τον πρώτο, δεύτερο και τρίτο πυλώνα τι μπορούμε να κάνουμε για να έχουμε νέες σχέσεις, ειδικά στον τομέα του εμπορίου. Βλέπουμε κάποια βήματα. Στον Νόμο περί Βιομηχανικής Επιτάχυνσης, η Τουρκία μπορεί να συμπεριληφθεί στις δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ με βάση την αμοιβαιότητα.
Συνάντησα την περασμένη εβδομάδα τον υπουργό Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, μου είπε ότι έχουν φέρει στο κοινοβούλιο νέο νόμο για τις δημόσιες συμβάσεις, ο οποίος θα επιτρέψει την αμοιβαιότητα. Εχουμε τη δυνατότητα να δούμε σιγά σιγά τι είδους προσαρμογές θα μπορούσαμε να κάνουμε στην Τελωνειακή Ενωση. Δεν μπορούμε να κάνουμε όλη τη διαδικασία του εκσυγχρονισμού λόγω του δεύτερου πυλώνα, αλλά μπορούμε να κάνουμε μικρότερα βήματα. Ο Πρωθυπουργός Μητσοτάκης ήταν εκεί με αντιπροσωπείες μεγάλων επιχειρήσεων, έγιναν συμφωνίες, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και θετική ατζέντα. Θα έλεγα ότι ακολουθούμε αυτή την προσέγγιση. Αν προχωρήσουν στο Κυπριακό, τότε μπορούμε να προχωρήσουμε και στον τρίτο πυλώνα.
