Ο αυτοκινητόδρομος Route 66, μία διαδρομή 3.940 χιλιόμετρων που διαπερνά διαγωνίως τις ΗΠΑ από το Σικάγο έως τη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, φέτος συμπληρώνει 100 χρόνια. Από την ημέρα λειτουργίας του – επίσημα στις 11 Νοεμβρίου 1926 – και μέχρι σήμερα (έστω και σε αποσύνδεση από το σύγχρονο οδικό δίκτυο), η Route 66 εξελίχθηκε σε έναν δρόμο που δεν ενώνει μόνο γεωγραφικές περιοχές. Η θρυλική οδός διαμόρφωσε τη μυθολογία της με ιστορίες μετακινήσεων, ταξιδιωτικά όνειρα, πολιτισμικές συγκυρίες, κοινωνικές ανακατατάξεις, λογοτεχνικά και καλλιτεχνικά ορόσημα συγκροτώντας μία νοσταλγική εικονογραφία του αμερικανικού φολκ, ποπ, κιτς στοιχείου.
Το τοπίο που περιβάλλει τη Route 66, το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές, συμβάλλει στον μύθο του. Από τις πεδιάδες του Ιλινόις μέχρι τις ερήμους της Αριζόνα και τα βουνά της Καλιφόρνιας, η διαδρομή λειτουργεί ως ένα κινηματογραφικό πανόραμα της αμερικανικής φύσης. Η Route 66 έγινε σύμβολο της αμερικανικής καθημερινότητας και της ποπ αισθητικής. Καλλιτέχνες, συγγραφείς και σκηνοθέτες αποτύπωσαν στα έργα τους επιγραφές με φωτισμούς neon, φαντάστηκαν σκηνές νουάρ στα δωμάτια και τα πάρκινγκ των μοτέλ που βρίσκονταν κατά μήκος του δρόμου και μοιράζονταν μαζί με μικροκαταστήματα και diners στοιχεία μιας ιδιαίτερης ανώνυμης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς καθώς συνθέτουν μια εικονογραφία που ανατροφοδοτεί τη συλλογική μνήμη σαν σημείο μετάβασης άλλοτε προς την ελευθερία ή τη μοναξιά. Οι αχανείς ορίζοντες, οι εγκαταλελειμμένοι σταθμοί καυσίμων αποτελούν μέχρι σήμερα προορισμούς μιας ταξιδιωτικής περιπλάνησης που οδηγεί στο παρελθόν της αμερικανικής ψυχής και τροφοδοτεί την τουριστική βιομηχανία.
Αφετηρία το Μιζούρι
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Σάιρους Εϊβερι από την Τούλσα της Οκλαχόµα, µεσίτης ακινήτων και ιδιοκτήτης εταιρείας άνθρακα, άρχισε να αποκτά δικαιώµατα εκµετάλλευσης πετρελαίου. Μαζί µε τον Τζον Γούντροφ από το Σπρίνγκφιλντ του Μιζούρι, ο Εϊβερι οραµατίστηκε τον οδικό άξονα που θα ένωνε τις πόλεις στις µεσοδυτικές πολιτείες και θα έφτανε στη ∆υτική Ακτή.
Η διαγώνια πορεία της ∆ιαδροµής 66 συνέδεε εκατοντάδες αγροτικές κοινότητες από το Σικάγο έως το Κάνσας και από εκεί έως το Λος Αντζελες, επιτρέποντας στους αγρότες να µεταφέρουν σιτηρά και άλλα αγαθά. Ο Εϊβερι, κινητήρια δύναµη κατά την πρώιµη ανάπτυξη του εγχειρήµατος, θεωρείται ο «πατέρας της ∆ιαδροµής 66».
∆ρόμος της μουσικής
Η πολιτιστική επίδραση της Route 66 εκτείνεται βαθιά στη µουσική. Η αίσθηση του ταξιδιού, της φυγής και της αναζήτησης ταυτότητας διαπερνά αµέτρητες συνθέσεις. Η ίδια η έννοια του «road song» συνδέεται άµεσα µε τη Route 66, καθώς ο δρόµος ενσαρκώνει τη διαρκή κίνηση και τη µετάβαση. Από τα µπλουζ και την κάντρι µέχρι το ροκ εν ρολ, ο δρόµος ενέπνευσε µουσικές διαδροµές που έγιναν επιτυχίες. Κάθε συγκρότηµα και τραγουδοποιός που σέβεται τις αµερικανικές ρίζες της µουσικής ερευνά τη φύση και τις ιστορίες ανθρώπων που συνθέτουν το µωσαϊκό αυτής της διαδροµής.
Το «(Get Your Kicks on) Route 66» είναι το δηµοφιλές τραγούδι σε µπλουζ ρυθµό που συνέθεσε το 1946 ο Μπόµπι Τρουπ και το ηχογράφησε λίγους µήνες αργότερα ο Νατ Κινγκ Κοουλ. Το τραγούδησαν στη δική τους ροκ εκδοχή στο πρώτο άλµπουµ τους οι Rolling Stones το 1964. Η ερµηνεία του τραγουδιού από το συγκρότηµα των Manhattan Transfer τους έφερε ένα βραβείο Grammy στην κατηγορία τζαζ καλλιτεχνών το 1982. Αργότερα οι Depeche Mode, το 1988, το ανέµειξαν µε το «Behind the Wheel» και ανέβηκαν στην 61η θέση στα βρετανικά τσαρτς.
Fast food nation
To 1948 οι αδελφοί McDonald ανοίγουν την πρώτη τους καντίνα µε χάµπεργκερ κατά µήκος της ∆ιαδροµής 66 στην Καλιφόρνια. Αρχικά ήταν εστιατόριο µπάρµπεκιου, όµως τα αδέρφια αποφάσισαν να σερβίρουν στους πελάτες τους ένα πιο γρήγορο φαγητό µε πλήρες µενού που συµπληρωνόταν από µιλκσέικ και αναψυκτικά. Τα fast food εστιατόρια που αναπτύχθηκαν κατά µήκος της διαδροµής δεν ήταν απλώς σηµεία εξυπηρέτησης• αποτέλεσαν θεµέλιο για την παγκόσµια διάδοση ενός νέου τρόπου κατανάλωσης. Η έννοια του «drive-in» και η κουλτούρα της γρήγορης εξυπηρέτησης συνδέονται άµεσα µε την εµπειρία του δρόµου, όπου ο χρόνος και η ταχύτητα αποκτούν πρωταρχική σηµασία. Οσο για τον χώρο του πρώτου στον κόσµο McDonald σήµερα έχει µετατραπεί σε µουσείο.
Easy rider
Η ταινία – συνώνυµο της αίσθησης ελευθερίας συµβαίνει πάνω στη Route 66. Η κινηµατογράφηση του Ντένις Χόπερ θυµίζει καρτ ποστάλ από την ακτή του Ειρηνικού µέχρι τους ιστορικούς δρόµους της Νέας Ορλεάνης. Με τους δύο µηχανόβιους, Γουάιατ «Κάπταιν Αµέρικα» (Πίτερ Φόντα) και Μπίλι (Ντένις Χόπερ), να διασχίζουν ξένοιαστοι το δυτικό και νότιο τµήµα για να φτάσουν στη Νέα Ορλεάνη.
Στον δρόµο τους, συναντούν χαρακτήρες άλλοτε ακραίους, άλλοτε τυπικούς των ΗΠΑ εκείνης της εποχής – ανάµεσα στους οποίους ο παραληρηµατικός, αλκοολικός δικηγόρος Τζορτζ Χάνσον αριστοτεχνικά παρουσιασµένος από τον Τζακ Νίκολσον. Οι πρωταγωνιστές ταξιδεύουν χωρίς σαφή προορισµό, αναζητώντας την εµπειρία του δρόµου και της ζωής µακριά από τις συµβάσεις της κοινωνίας. Ωστόσο, το ταξίδι τους αποκαλύπτει και τις αντιφάσεις της αµερικανικής πραγµατικότητας: η ελευθερία συγκρούεται µε τον φόβο, την προκατάληψη και τη βία. Ο δρόµος γίνεται όχι µόνο σύµβολο απελευθέρωσης, αλλά και πεδίο σύγκρουσης της δεκαετίας του ’60.
Πράσινο βιβλίο
Ενας χάρτης µε οδηγίες προς µαύρους εποχούµενους της Route 66 κυκλοφορούσε ήδη τη δεκαετία του 1940, µε τίτλο «The Negro Motorist Green Book». Οι περισσότερες επιχειρήσεις λευκών κατά µήκος του δρόµου αρνούνταν να εξυπηρετήσουν τους µαύρους ενώ περίπου οι µισές κοµητείες της διαδροµής ήταν κατοικηµένες από λευκούς.
Ορισµένες πόλεις έστησαν ακόµα και προειδοποιητικές πινακίδες αποτρέποντας τους µαύρους Αµερικανούς να πλησιάσουν και συνιστούσαν να αποµακρύνονται από τα όρια των πόλεων πριν νυχτώσει (Sundown Towns). Η µειοψηφία των επιχειρήσεων που εξυπηρετούσαν µαύρους πελάτες καταγράφηκε στις εκδόσεις των Πράσινων Βιβλίων, που βοηθούσαν τους ταξιδιώτες να προγραµµατίζουν µε ασφάλεια τα ταξίδια τους.
Στον δρόμο των Μπιτνικ
Τον Απρίλιο του 1951, σε τρεις εβδοµάδες, ο Τζακ Κέρουακ έγραψε την πρώτη εκδοχή του µετέπειτα βιβλίου του που τιτλοφόρησε «Στον δρόµο». Το κείµενο ήταν δακτυλογραφηµένο µε µονό διάστηµα, χωρίς παραγράφους, σε οκτώ φύλλα λεπτού χαρτιού ιχνογραφίας, τα οποία στη συνέχεια κόλλησε µεταξύ τους ώστε να σχηµατίσουν ένα ρολό.
Το «ρολό» αποτελεί τη «χωρίς περικοπές» εκδοχή του οδοιπορικού – ακατέργαστο, άγριο και απροκάλυπτα σεξουαλικό, σε σχέση µε την ξαναδουλεµένη εκδοχή που εκδόθηκε το 1957. Το αρχικό χειρόγραφο είναι το πιο χαρακτηριστικό επίτευγµα του Κέρουακ – και ένα από τα σηµαντικότερα, γνωστότερα και πιο προκλητικά τεκµήρια στην ιστορία της αµερικανικής λογοτεχνίας. Το «ρολό» περιγράφει τις εµπειρίες του Κέρουακ, µε χαρακτήρες που ταυτίζονται µε τον Νιλ Κασάντι (Ντιν Μοριάρτι), τον Αλεν Γκίνσµπεργκ (Κάρλο Μαρξ) και τον ίδιο (Σαλ Παραντάιζ), ταξιδεύοντας σε όλη την Αµερική, µε έντονη την ατµόσφαιρα της Route 66.
«Μητέρα των δρόμων»
Η Route 66 από τη δεκαετία του 1930 µετατρέπεται σε µια οδική αρτηρία ανθρώπινης επιβίωσης, µια σκηνή όπου εκτυλίσσεται ένα από τα δραµατικά κεφάλαια της αµερικανικής ιστορίας. Κατά της διάρκεια της Μεγάλης Υφεσης , περισσότεροι από 200.000 κάτοικοι της Οκλαχόµα, του Κάνσας, του Τέξας, του Νέου Μεξικού βγήκαν στη ∆ιαδροµή 66 αναζητώντας µία πιθανότητα καλύτερης ζωής στη Χρυσή Πολιτεία της Καλιφόρνιας.
Πρώτος το καταγράφει το 1939 ο Τζον Στάινµπεκ στο µυθιστόρηµά του «Τα σταφύλια της οργής» και έναν χρόνο αργότερα το µεταφέρει ο Τζον Φορντ στον κινηµατογράφο στην οµώνυµη ταινία, απεικονίζοντας την οικογένεια των φτωχών αγροκαλλιεργητών Τζόουντ να ταξιδεύει προς την Καλιφόρνια µέσω της Route 66, όταν εκδιώχθηκε από το αγρόκτηµά της στην Οκλαχόµα: «Ο δρόµος 66 είναι το µονοπάτι ενός λαού σε φυγή, προσφύγων από τη σκόνη και τη συρρικνωµένη γη, από τον βρόντο των τρακτέρ και τη συρρίκνωση της ιδιοκτησίας, από τη βραδεία προέλαση της ερήµου προς τον βορρά, από τους ανέµους που στροβιλίζουν ουρλιάζοντας και ξεσπάνε πάνω από το Τέξας, από τις πληµµύρες που δεν φέρνουν καµία ευφορία στη γη και κλέβουν όση λίγη υπάρχει. Από όλα αυτά οι άνθρωποι τρέπονται σε φυγή και καταλήγουν στην διαδροµή 66 από τους παράπλευρους δρόµους-παραποτάµους, από τα ίχνη των αµαξιών και τους αυλακωµένους επαρχιακούς δρόµους. Η 66 είναι η µητέρα των δρόµων, ο δρόµος της φυγής» γράφει ο Στάινµπεκ και το µυθιστόρηµά του κερδίζει το Πούλιτζερ λογοτεχνίας. Η αποκαλούµενη «Μητέρα των ∆ρόµων» («Mother Road») από τον Τζον Στάινµπεκ γίνεται σύµβολο ελπίδας αλλά και µόχθου, καθώς χιλιάδες αγρότες µεταναστεύουν εξαιτίας της εκτεταµένης ξηρασίας (Dust Bowl) την περίοδο της Μεγάλης Υφεσης.
Ποπ Αρτ
Ο µύθος λέει ότι το 1956 ο δεκαοκτάχρονος Εντ Ρούσκα (επιδραστικός ζωγράφος, χαράκτης και φωτογράφος από το Λος Αντζελες) ξεκίνησε µόνος του από την Οκλαχόµα Σίτι µε ένα τροποποιηµένο Ford, ακολουθώντας τη Route 66 προς το Λος Αντζελες (περνώντας από είκοσι έξι βενζινάδικα κατά τη διαδροµή), για να ξεκινήσει τις σπουδές τους στην τέχνη.
Ο Ρούσκα συνδέθηκε µε την Ποπ Αρτ της δεκαετίας του 1960 και στη συνέχεια µε την Εννοιολογική Τέχνη της δεκαετίας του 1970. Ανάµεσα στα έργα του «Το Βενζινάδικο» είναι η πιο εµβληµατική εικόνα. Αρχισε να πειραµατίζεται µε το θέµα αυτό στο πρώτο του βιβλίο τέχνης «Twentysix Gasoline Stations» (1963), στο οποίο αναπαράγει µια σειρά από κοινότοπες φωτογραφίες που τράβηξε ο καλλιτέχνης ενώ οδηγούσε στη Route 66 µεταξύ του Λος Αντζελες και της γενέτειράς του, Οκλαχόµα Σίτι. Εκείνη τη χρονιά, µετέτρεψε ένα κατά τα άλλα συνηθισµένο τοπίο σε δραµατικό σύµβολο της αµερικανικής τέχνης δηµιουργώντας έναν µνηµειώδη πίνακα µε τίτλο «Standard Station, Amarillo, Texas», βασισµένο σε µία από τις φωτογραφίες του: «Ενιωθα µεγάλη αγάπη για αυτόν τον δρόµο, επειδή συνέδεε τα µέρη όπου είχα πάει και είχα εργαστεί. Ηταν σαν µια ατέλειωτη κορδέλα, σαν µια πραγµατική µαγική φόρµουλα που κρατούσε τη ζωή µου ζωντανή. Το θεωρούσα υπέροχο», είπε ο ίδιος.
