Το παρασκήνιο της πύρρειας εκεχειρίας

Με μια πύρρεια και ιδιαίτερα εύθραυστη εκεχειρία, για την οποία πολλά μένουν ακόμα να διευκρινιστούν, τελείωσε η «πιο αγωνιώδης νύχτα στον κόσμο τα τελευταία χρόνια», όπως ονόμασε ο διεθνής Τύπος τα ξημερώματα της Τετάρτης, όταν ανακοινώθηκε η κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για δύο εβδομάδες, μόλις μιάμιση ώρα προτού λήξει το τελεσίγραφο της Ουάσιγκτον.

Ενώ έπεφταν πύραυλοι στη Μέση Ανατολή, ο πρόεδρος Τραμπ ανακοίνωσε την εκεχειρία που επετεύχθη με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, ωστόσο οι συνεχιζόμενες διάσπαρτες επιθέσεις στον Κόλπο – μεταξύ αυτών η επίθεση με drone στον κρίσιμο πετρελαϊκό αγωγό Ανατολής – Δύσης στη Σαουδική Αραβία που επιτρέπει την παράκαμψη των Στενών του Ορμούζ –, η άρνηση του Ισραήλ να σταματήσει τις επιθέσεις στον Λίβανο – με τον υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου να την περιγράφει ως μια νέα προσπάθεια να συρθεί η περιοχή «σε πλήρες χάος» – και η αβεβαιότητα που επικρατεί στα Στενά, προκαλούν προβληματισμούς και φόβους για κατάρρευση της συμφωνίας.

Αύριο αναμένεται να φθάσουν στο Πακιστάν αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και του Ιράν για συνομιλίες, όπως ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός της χώρας Σεμπάζ Σαρίφ. Επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας, όπως έγινε γνωστό, θα είναι ο αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, συνοδευόμενος από τους Στίβεν Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Στην ιρανική αντιπροσωπεία θα μετέχουν ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Οπως ανακοίνωσε η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, οι συνομιλίες θα ξεκινήσουν το Σάββατο και όχι την Παρασκευή, όπως είχε αρχικά διαρρεύσει. Ο Σαρίφ προέτρεψε όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να σεβαστούν την κατάπαυση του πυρός για δύο εβδομάδες. Κομβικό ρόλο στην επίτευξη της εκεχειρίας έπαιξε όχι μόνο το Πακιστάν, αλλά και η Κίνα. Μάλιστα, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε δημόσια πως πιστεύει ότι το Πεκίνο ήταν εκείνο που προέτρεψε και πίεσε την Τεχεράνη να συμβιβαστεί.

Εχει ενδιαφέρον πάντως πώς διαμορφώνεται η διαφορετική αφήγηση των γεγονότων, από κάθε πλευρά. Ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε χθες πως «το Ιράν παρακαλούσε για μια συμφωνία», μια άποψη που φαίνεται να καταρρίπτει δημοσίευμα των «Financial Times», σύμφωνα με το οποίο μάλλον συνέβαινε το αντίθετο. Οπως αναφέρει η εφημερίδα, «ο Λευκός Οίκος προώθησε την ιδέα μιας προσωρινής εκεχειρίας με το Ιράν και επί εβδομάδες η κυβέρνηση Τραμπ πίεζε το Πακιστάν να πείσει τους Ιρανούς να συμφωνήσουν και να ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ».

Μάλιστα τονίζεται ότι «ο Τραμπ, ανησυχώντας για την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και έκπληκτος από την ανθεκτικότητα του ιρανικού καθεστώτος φαινόταν πρόθυμος για εκεχειρία από τις 21 Μαρτίου». Μέσα σε πυρετώδεις διαβουλεύσεις και πολλά τηλεφωνήματα μεταξύ ιρανών, πακιστανών και αμερικανών αξιωματούχων βρέθηκε κοινός τόπος αν και οι δύο πλευρές παρέμειναν σε μεγάλη απόσταση στις απαιτήσεις τους.

Πάντως, το Ιράν έγινε πιο δεκτικό στο να μειώσει και να αποδεχτεί όριο στα αποθέματά του σε ουράνιο. Ενα από τα βασικά προβλήματα που έπρεπε να ξεπεραστούν και απειλούν ακόμα τη συμφωνία, σύμφωνα με τους «FT», είναι και οι διαφωνίες μέσα στου κόλπους των Φρουρών της Επανάστασης. Πάντως πακιστανοί αξιωματούχοι εκφράζουν διαρκώς φόβους ότι «παραμένουν πολλοί οι παράγοντες που μπορεί να ανατρέψουν την κατάσταση».

Το Πακιστάν έχει επίσης επιφυλάξεις σχετικά με τα στοιχεία της ιρανικής πρότασης των 10 σημείων, ιδίως τη διάταξη σχετικά με τον ιρανικό έλεγχο επί των Στενών και το δικαίωμα επιβολής διοδίων, σύμφωνα με δύο πακιστανούς αξιωματούχους. Αλλη μια χώρα που φέρεται ότι συνέβαλε στις διπλωματικές προσπάθειες είναι η Τουρκία και οι μυστικές της υπηρεσίες, σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, που ανέφερε ότι η ΜΙΤ ήταν μεταξύ των λίγων φορέων που μπόρεσαν να διατηρήσουν άμεση επαφή τόσο με τις δυτικές χώρες όσο και με το Ιράν και τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Προς το παρόν, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν μιλούν για «νίκη», η αλήθεια όμως είναι πως την τελευταία στιγμή και οι δύο φάνηκαν να επιζητούν μια λύση – τα δημοσιεύματα θέλουν τον Τραμπ να αναζητούσε συμφωνία που θα τον έβγαζε από την πολύ δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει λόγω του αυξημένου ενεργειακού κόστους για τους Αμερικανούς ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο και τον αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ να είναι εκείνος που έδωσε εντολή για τον συμβιβασμό. Ολοι όμως συμφωνούν πως πρόκειται για μια ιδιαίτερα εύθραυστη εκεχειρία, και όχι για ένα μόνιμο τέλος σε έναν πόλεμο μεταξύ δύο αντιπάλων που τους χωρίζει μισός αιώνας εχθροπραξιών.

«Οι αρχικές θέσεις απέχουν πολύ, αλλά είναι αρχικές θέσεις», σχολιάζει ο Μάθιου Σάβιλ, διευθυντής στρατιωτικών επιστημών στο think-tank Royal United Services Institute. «Ο Τραμπ είναι αρκετά ευέλικτος. Οι Ιρανοί ίσως χρειαστεί να κάνουν κάποιους συμβιβασμούς επειδή είναι τόσο χτυπημένοι». Ολες οι επιλογές είναι στο τραπέζι. «Κάποιο είδος συμβιβαστικής συμφωνίας, μια επανάληψη αρκετά σημαντικών μαχών ή μια ακατάστατη, παρατεταμένη συζήτηση όπου κάθε πλευρά δηλώνει πως πήρε αυτό που θέλει. Στην πραγματικότητα αυτό στο οποίο επιστρέφουμε είναι μια αντιπαράθεση χαμηλού επιπέδου».