«Η διάρκεια του πολέμου στο Ιράν δεν είναι πλήρως υπό τον έλεγχο της Ουάσιγκτον», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο Tζον Kαλαμπρίζ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής (MEI), διδάσκων Εξωτερικής Πολιτικής των ΗΠΑ στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο, στην Ουάσιγκτον, και συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του βιβλίου «Επαναστατικοί Ορίζοντες: Περιφερειακή Εξωτερική Πολιτική στο Ιράν μετά τον Χομεϊνί» (Palgrave Macmillan, 1994).
Ο υπουργός Αμυνας των ΗΠΑ Π. Χέγκσεθ δήλωσε ότι έχει συντελεστεί στο Ιράν «αλλαγή καθεστώτος». Σε ποιο βαθμό έχει συμβεί οποιασδήποτε μορφής αλλαγή στο θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης και στη δομή του;
Οι ισχυρισμοί περί αλλαγής του καθεστώτος είναι υπερβολικοί. Ενώ ανώτερα στελέχη του Ιράν έχουν σκοτωθεί, το ίδιο το σύστημα παραμένει άθικτο και μπορεί να σκληραίνει. Η εξωτερική πίεση ιστορικά έχει ενισχύσει, δεν έχει αποδυναμώσει τη συνοχή του καθεστώτος. Αυτό που βρίσκεται σε εξέλιξη είναι η εσωτερική ενοποίηση, επομένως, όχι ο μετασχηματισμός. Και ενώ υποψιάζομαι ότι ο συντονισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και των διπλωματικών στρατηγικών έχει γίνει πιο περίπλοκος, αυτό απέχει πολύ από το να βυθιστεί το καθεστώς στο χάος.
Πάντως, επιμένει και ο αμερικανός πρόεδρος ότι η σημερινή ηγεσία του Ιράν είναι «πολύ πιο λογική» και λιγότερο «ριζοσπαστική», κάτι που επανέλαβε και η γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου Kαρολάιν Λίβιτ, αναφερόμενη στους «διαπραγματευτές» του Ιράν. Ποιοι είναι οι «πιο λογικοί» ηγέτες – διαπραγματευτές του Ιράν ακριβώς, την ώρα δε που οι Ιρανοί αρνούνται κατηγορηματικά ότι βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με τους Αμερικανούς;
Η ταυτότητα των «λογικών» συνομιλητών παραμένει ασαφής. Δημόσια, η Τεχεράνη αρνείται τις συνομιλίες. Ιδιωτικά, οι επαφές μέσω διαφορετικών «καναλιών» περιφερειακών διαμεσολαβητών πιθανότατα επιμένουν. Οποιαδήποτε ιρανική προσωπικότητα εμπλέκεται σε συνομιλίες με τις ΗΠΑ το κάνει υπό αυστηρούς πολιτικούς περιορισμούς, καθώς οι ανοιχτές διαπραγματεύσεις κατά τη διάρκεια πολέμου ενέχουν σημαντικό εσωτερικό κίνδυνο. Η ευελιξία, όπου υπάρχει, είναι αυστηρά περιορισμένη.
Aναμένετε αποτελέσματα από τις επικείμενες συνομιλίες αντιπροσωπειών των ΗΠΑ και του Ιράν, στo Ισλαμαμπάντ, όπου φέρεται να μετέχει ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς; Υπάρχει το περιθώριο της δημιουργίας εδάφους για κατάπαυση του πυρός, την ώρα που η πρόταση των 15 σημείων των ΗΠΑ συγκρούεται με την πρόταση 5 σημείων του Ιράν;
Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ δεν είναι χαμένη υπόθεση, αλλά το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ – Ιράν είναι διαρθρωτικό. Οι ΗΠΑ έχουν προτείνει ένα σχέδιο 15 σημείων, που το Ιράν θεωρεί μαξιμαλιστικό, ενώ τα 5 αιτήματα της Τεχεράνης – κατάπαυση του πυρός, εγγυήσεις, αποζημιώσεις και κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ – είναι εξίσου μη διαπραγματεύσιμα.
Με αρκετές βασικές απαιτήσεις και από τις δύο πλευρές ουσιαστικά με μηδενική πιθανότητα εκπλήρωσής τους, δεν βρισκόμαστε ενώπιον μιας διαπραγμάτευσης, αλλά ενώπιον ανταγωνιστικών τελεσιγράφων. Το πιο πιθανό αποτέλεσμα ως εκ τούτου μπορεί να είναι η περιορισμένη, άτυπη αποκλιμάκωση. Οχι μια συνολική συμφωνία.
Πόσο μπορεί να διαρκέσει ο πόλεμος; Ειδικά, με αμερικανικές δυνάμεις στο έδαφος; Πόσο καιρό μπορούν οι Ιρανοί να μάχονται και στο έδαφος;
Τα επίσημα χρονοδιαγράμματα υποδηλώνουν εβδομάδες, αλλά η διάρκεια του πολέμου δεν είναι πλήρως υπό τον έλεγχο της Ουάσιγκτον.
Οι κίνδυνοι κλιμάκωσης, ιδίως λόγω των πιθανών χερσαίων επιχειρήσεων, θα μπορούσαν να παρατείνουν σημαντικά τη σύγκρουση.
Το Ιράν διατηρεί τόσο την ανθεκτικότητα όσο και την περιφερειακή εμβέλεια, έχοντας την ικανότητα να απορροφά το κόστος και να αντέχει την πίεση. Ελλείψει διπλωματικής εξέλιξης, ο πόλεμος θα μπορούσε να επεκταθεί πολύ πέρα από τις αρχικές προσδοκίες. Τελευταία, πάντως, ο Τραμπ φαίνεται να θέλει να αποχωρήσει, επικρίνοντας τους συμμάχους, ενώ τους παρότρυνε να ξεκινήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις για να ανοίξουν ξανά τα Στενά.
Ο Νετανιάχου σε συνέντευξή του στο συντηρητικό, ακροδεξιό αμερικανικό κανάλι Newsmax δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ βρίσκονται «πέρα από το μέσο της επιτυχίας» στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, προσθέτοντας ότι δεν θέλει να «θέσει ένα χρονοδιάγραμμα» για τον τερματισμό του. Ποιος θα αποφασίσει για το τέλος του πολέμου; Το Ισραήλ; Επιπλέον, μπορεί το Ισραήλ να συνεχίσει τον πόλεμο με το Ιράν χωρίς τις ΗΠΑ;
Παρά την επιχειρησιακή ορμή του Ισραήλ, το τέλος του πολέμου τελικά ανήκει στην Ουάσιγκτον. Το Ισραήλ εξαρτάται από τον αμερικανικό στρατό, τις πληροφορίες και την υλικοτεχνική υποστήριξη για να διατηρήσει την εκστρατεία εναντίον του Ιράν.
Ενώ μπορεί να επηρεάσει και να καθυστερήσει τις αποφάσεις, δεν μπορεί να διεξαγάγει τον πόλεμο μόνο του. Εάν οι ΗΠΑ επιδιώξουν έξοδο, το Ισραήλ έχει περιορισμένη ικανότητα να την αποτρέψει.
