Τον φάκελο «έκτακτες διαθήκες» ανοίγουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ» αποκαλύπτοντας όλες εκείνες τις διατάξεις που ο νομοθέτης – εν προκειμένω η Ομάδα Εργασίας, διά χειρός των μελών της οποίας συντάχθηκε το νέο κληρονομικό νομοσχέδιο – συμπεριέλαβε λαμβάνοντας υπόψη έκτακτες καταστάσεις, όπως επιδημίες ή πόλεμος.
Τι είναι όμως οι έκτακτες διαθήκες; Είναι η δυνατότητα που παρέχεται στον διαθέτη να δηλώνει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον τριών μαρτύρων, όταν διατρέχει άμεσο κίνδυνο θανάτου και λόγω έκτακτων περιστάσεων, ιδίως αποκλεισμού, επιδημίας, θαλάσσιου ταξιδιού ή πολέμου, καθίσταται αδύνατη ή σημαντικά δυσχερής η κατάρτιση διαθήκης με κάποιον από τους τύπους (ιδιόγραφη, δημόσια, μυστική).
Η μέριμνα του νομοθέτη να ρυθμίζει με ακρίβεια όλες τις πλευρές της ζωής, ακόμα και τις πιο δύσκολες, τον οδηγεί στην υποχρέωση να επεκτείνεται ο νόμος, όχι μόνο στις περιπτώσεις που μπορούν να προκύψουν υπό κανονικές συνθήκες στη ζωή ενός μέσου ανθρώπου, αλλά και στις περιπτώσεις που μπορεί κάποιος να συναντήσει σε ακραίες καταστάσεις ή σε δύσκολους και απευκταίους καιρούς.
Μια τέτοια κατηγορία ρυθμίσεων περιλαμβάνεται στο κληρονομικό δίκαιο, υπό τη γενική κατηγορία των έκτακτων διαθηκών, οι οποίες ρυθμίζονταν ανέκαθεν από τον Αστικό Κώδικα και τώρα ο νομοθέτης έρχεται να τις κωδικοποιήσει και να εκσυγχρονίσει τις διατάξεις αυτές, ώστε να τις προσαρμόσει στις νέες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες.
Η νέα μεταρρύθμιση για τις έκτακτες διαθήκες εισάγει μια «λιτή ρύθμιση» καθιστώντας τες πιο ευέλικτες και διατηρώντας παράλληλα την ασφάλεια για την εκτέλεση της βούλησης του διαθέτη.
«ΤΑ ΝΕΑ», που στη διαδρομή του σύνθετου αυτού νομοθετήματος, το οποίο έχει μεγάλη ανταπόκριση, έχουν ενδελεχώς ασχοληθεί με σχεδόν όλες τις κρίσιμες πτυχές του, αποκαλύπτουν τι ακριβώς προβλέπει ο νομοθέτης και για τις περιπτώσεις των έκτακτων διαθηκών, που λόγω των διεθνών συνθηκών και του πολέμου καθίστανται επίκαιρες.
Συγκεκριμένα, με βάση όσα συμπεριλαμβάνονται στο σχέδιο νόμου προβλέπεται:
Για την ισχύ των έκτακτων διαθηκών: η έκτακτη διαθήκη παύει να έχει ισχύ τρεις μήνες αφότου εκλείψουν οι συνθήκες έκτακτης ανάγκης, εφόσον ο διαθέτης ζει.
Για τους συντρόφους που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης: τα ίδια δικαιώματα με τους επιζώντες συζύγους αποκτούν και όσοι έχουν κάνει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης, γεγονός που επηρεάζει και τις έκτακτες διαθήκες.
Για τον τρόπο παράδοσης: η έκτακτη διαθήκη πρέπει να παραδοθεί σε συμβολαιογράφο μόλις αυτό είναι εφικτό.
Αξίζει να σημειωθεί ότι με βάση το σχέδιο νόμου, που αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, η Ομάδα Εργασίας έχει προβλέψει πως αν ο διαθέτης επιζήσει πέραν του τριμήνου από τη λήξη της έκτακτης κατάστασης, η διαθήκη αυτή θεωρείται άκυρη (ως να μην έγινε) και απαιτείται σύνταξη νέας, τακτικής διαθήκης. Επιπλέον, είναι σημαντικό να γνωρίζει ο ενδιαφερόμενος διαθέτης ότι όλοι οι τύποι έκτακτων διαθηκών επί της ουσίας «συγχωνεύονται» σε έναν γενικό τύπο έκτακτης διαθήκης, ήτοι αυτόν της διαθήκης σε έκτακτες περιστάσεις. Ιδιαίτερα σημαντική είναι επίσης και η ευρύτερη νομοθετική πρόβλεψη για τα πρόσωπα που έχουν σοβαρή αναπηρία λόγου, τα οποία θα μπορούν να συντάσσουν διαθήκη χρησιμοποιώντας μηχανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που επιτρέπουν τη φωνητική απόδοση της γραφής τους.
Οι διατάξεις
Ας δούμε αναλυτικά τις διατάξεις όπως αναφέρονται στο νομοσχέδιο που η Ομάδα Εργασίας έχει παραδώσει στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης:
Οποιος διατρέχει άμεσο κίνδυνο θανάτου και λόγω έκτακτων περιστάσεων, ιδίως αποκλεισμού, επιδημίας, θαλάσσιου ταξιδιού ή πολέμου, είναι αδύνατη ή σημαντικά δυσχερής η κατάρτιση διαθήκης με κάποιον από τους τύπους (ιδιόγραφη, δημόσια, μυστική), μπορεί να συντάξει διαθήκη δηλώνοντας προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον τριών μαρτύρων.
Η δήλωση του διαθέτη και οι έκτακτες περιστάσεις υπό τις οποίες συντάσσεται η διαθήκη καταγράφονται, το έγγραφο χρονολογείται και υπογράφεται από τους μάρτυρες. Παραβάσεις του τύπου δεν επάγονται την ακυρότητα της διαθήκης, αν αποδειχθεί ότι η καταγραφή της περιλαμβάνει την αληθινή δήλωση από τον διαθέτη της τελευταίας του βούλησης.
Η ισχύς
Διαθήκη που έχει συνταχθεί σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο καθίσταται ανίσχυρη μετά την παρέλευση τριών μηνών από τη σύνταξή της, εφόσον ο διαθέτης είναι ακόμη εν ζωή. Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο διάστημα ο διαθέτης αδυνατεί να συντάξει διαθήκη με κάποιον από τους τύπους, δηλαδή ιδιόγραφη, μυστική ή δημόσια.
Αν ο διαθέτης πριν από την παρέλευση της προθεσμίας βρεθεί πάλι κάτω από τις ίδιες περιστάσεις, η προθεσμία διακόπτεται. Η προθεσμία που διακόπηκε με τον τρόπο αυτό αρχίζει και πάλι μετά την παρέλευση των περιστάσεων αυτών.
Εάν ο διαθέτης κηρυχθεί άφαντος μετά τη λήξη της προθεσμίας, η διαθήκη παραμένει σε ισχύ εάν η προθεσμία δεν είχε λήξει κατά τον χρόνο έναρξης της αφάνειας.
Η παράδοση
Εκείνος που έχει καταγράψει την τελευταία βούληση του διαθέτη παραδίδει την έκτακτη διαθήκη σε συμβολαιογράφο στην Ελλάδα ή σε ελληνική προξενική Αρχή στο εξωτερικό.
Εκείνος που παραδίδει τη διαθήκη οφείλει συγχρόνως να γνωστοποιήσει στον συμβολαιογράφο ή την προξενική Αρχή τον τυχόν θάνατο του διαθέτη και κάθε άλλη γνωστή σ΄ αυτόν πληροφορία για τον τόπο της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη.
Για την παράδοση της διαθήκης συντάσσεται σε απλό χαρτί πράξη που υπογράφεται απ΄ αυτόν που παραλαμβάνει και απ΄ αυτόν που παραδίδει τη διαθήκη. Αντίγραφο της πράξης αυτής έχει υποχρέωση ο συμβολαιογράφος ή η προξενική Αρχή που παρέλαβε τη διαθήκη να στείλει χωρίς υπαίτια καθυστέρηση στο υπουργείο Δικαιοσύνης.
Η διαθήκη που παραδόθηκε φυλάσσεται από τον συμβολαιογράφο ή την προξενική Αρχή και δημοσιεύεται μετά τον θάνατο του διαθέτη.
