Τι είναι πάλι κι αυτή εδώ η λαίλαπα; Μήπως καταστρέφεται το πανεπιστήμιο, μήπως καταστρέφεται η ίδια η σκέψη; Θα πω τη μικρή εμπειρία μου του προτελευταίου εξαμήνου στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Το εαρινό εξάμηνο του 2025 δίδασκα δημιουργική γραφή σε σεμινάριο με καμιά δεκαριά φοιτήτριες και φοιτητές. Το κλίμα ήταν εξαιρετικό – είχαμε κιόλας μες στην ομάδα δύο εν τω γενάσθαι ποιήτριες, ενώ πότε πότε ερχόταν κι ένας γλυκύτατος φοιτητής άλλης Σχολής και συνόδευε τις απαγγελίες με την κιθάρα του. Μπορώ να πω ότι ήμασταν πανευτυχείς…
Ωσπου παίρνω τις τελικές εργασίες, γραμμένες φυσικά εκτός τάξης. Θέμα ήταν τα αντικείμενα της ζωής μας. Μερικές, όπως τι περίμενα: συμπαθητικές με τα λαθάκια τους. Αλλες όμως: πόσο άψογες! Τι δομή, τι ειρμός, τι γλωσσική αρτιότητα! Στην πρώτη παραξενεύτηκα, αλλά είπα πως μου έχουν διαφύγει οι δυνατότητες της φοιτήτριας και τη βαθμολόγησα με άριστα. Στη δεύτερη άρχισα να ψυλλιάζομαι. Είχε και κάτι επιμήκεις παύλες που δεν υπάρχουν στο ελληνικό πληκτρολόγιο. Στην τρίτη άψογη γλωσσικά εργασία ήταν πια φανερό: είχε δουλέψει το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο, κοινώς chatGPT…
Διέκρινα την επαναλαμβανόμενη δομή: όταν ήμουν μικρός/ή είχα αυτό το αντικείμενο, με βοήθησε να χτίσω την προσωπικότητά μου, όταν μεγάλωσα παραμερίστηκε, αλλά μου είχε δώσει την πίστη στον εαυτό μου! Οποία ηθική της προσπάθειας – λίγο γλυκερή, αλήθεια! Το μοντέλο έχει προγραμματιστεί σε ό,τι ακριβώς λείπει από τη σύγχρονη κοινωνία και από τη νεολαία της ειδικότερα: στην αξία της προσπάθειας, στην επιμονή για την κατάκτηση του στόχου. Η εργασία ήταν κάπως έτσι:
Τα κόκκινα γάντια μου ήταν κάτι παραπάνω από ένα αθλητικό αξεσουάρ. Ηταν οι φίλοι μου, οι προστάτες μου, η ασπίδα μου. Ημουν ακόμα παιδί, γεμάτος ανασφάλειες και φόβους, όταν τα φόρεσα για πρώτη φορά. Ηταν φτιαγμένα από δέρμα που είχε τη μυρωδιά της δύναμης και της αποφασιστικότητας. Κάθε φορά που έμπαινα στο ρινγκ, τα κόκκινα γάντια ήταν εκεί για να με συνοδεύουν, σαν δύο πιστοί σύμμαχοι. Μέσα από τις προπονήσεις και τους αγώνες, άρχισα να βλέπω τον εαυτό μου να αλλάζει. Η αυτοπεποίθηση που απέκτησα δεν ήταν μόνο δική μου, ήταν κι εκείνων. Στις νίκες μου, τα κρατούσα ψηλά, σαν τρόπαιο. Στις ήττες μου, τα έσφιγγα στα χέρια μου, αντλώντας από αυτά τη δύναμη να ξανασηκωθώ. Με τα χρόνια, τα γάντια άρχισαν να φθείρονται, το δέρμα τους γέμισε σημάδια. Αλλά για μένα, αυτά τα σημάδια ήταν η απόδειξη της πορείας μας. Κάθε γρατζουνιά αφηγούνταν μια ιστορία, το πείσμα μου, τις πτώσεις μου, την αφοσίωσή μου στο όνειρο.
Και τι κάνουμε τώρα; Ζήτησα κι εγώ από το chatGPT ένα κείμενο με την ίδια θεματική, δυο κόκκινα γάντια του μποξ. Το αποτέλεσμα ήταν το αναμενόμενο: ίδια δομή, λόγος, ίδια ηθική οπτική γωνία, και μερικές – λίγες – όμοιες εκφράσεις. Αν και τα γάντια αυτά είναι πλέον μικρά και ξεφτισμένα, τα έχω φυλάξει. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα παιδικό αναμνηστικό· είναι το πρώτο μου βήμα προς τη δύναμη που γεννιέται μέσα από την προσπάθεια, την πειθαρχία και την επιμονή. Μπράβο, μηχάνημα!
Κάλεσα όσους και όσες είχαν διαπράξει αυτή τη νέου τύπου λογοκλοπή (να κλέβεις από μηχάνημα!) και τους έβαλα να γράψουν μπροστά μου, χειρόγραφα. Να λοιπόν που είχε έρθει η στιγμή να ανακουφίζεται κανείς με τα γραμματικά και τα εκφραστικά λάθη, επειδή στο κάτω κάτω αποδεικνύουν τη γνησιότητα της υπογραφής…
Ολες ή σχεδόν οι εργασίες που παραδίδονται αυτή τη στιγμή στο πανεπιστήμιο (και φυσικά στο σχολείο) είναι προϊόντα υποβοηθούμενα – το λιγότερο – από κάποιο μεγάλο γλωσσικό μοντέλο. Το συζητήσαμε στη Φιλοσοφική Σχολή και στη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου.
Η πρώτη σκέψη ήταν η απαγόρευση: τέρμα οι εργασίες στο σπίτι, όλα γίνονται στις αίθουσες του πανεπιστημίου και χειρόγραφα. Η δεύτερη σκέψη υπήρξε πιο προσγειωμένη: η αγορά, όπως θα διαμορφωθεί στο μέλλον, θα ζητά καλούς χρήστες της τεχνητής νοημοσύνης, άτομα που να μπορούν να τη χειριστούν δημιουργικά.
Αρα αυτό που πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας είναι μια συνομιλία με την ΤΝ, ένα δημιουργικό πάρε-δώσε. Να σκέπτονται πρώτα, να γράφουν, να δίνουν στο μοντέλο το κείμενό τους για σχόλια, να ελέγχουν τα σχόλιά του, να διορθώνουν και να διορθώνονται. Μας βοήθησαν πολύ και οι οδηγίες για την καλή χρήση της ΤΝ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, καθώς και από άλλα Ιδρύματα που έχουν ήδη αντιμετωπίσει το πρόβλημα.
Ετσι ουσιαστικά το μοντέλο παίζει τον ρόλο ενός εξατομικευμένου δασκάλου. Ο,τι δεν μπορούσε να κάνει ένας δάσκαλος για καθέναν μαθητή του, τώρα μπορεί να το κάνει το μοντέλο, διδάσκοντας μάλιστα έμμεσα και την αμφισβήτηση της «αυθεντίας» του. Ο παράδεισος της μάθησης…
Αλλά θα γίνουν άραγε τα παιδιά μας σαν τους μικρούς επίμονους οξφορδιανούς που προορίζονται για ηγέτες του κόσμου; Ή απλώς θα γίνουν ξεφτέρια στη λογοκλοπή, μαθαίνοντας να ενθέτουν επίτηδες μερικά ορθογραφικά λάθη και να αλλάζουν το μέγεθος της παύλας;
Η ΤΝ θα μας κάνει πιο έξυπνους ή ανυπόφορα νωθρούς; Ποιος ξέρει; Υπάρχει πάντως περίπτωση το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο, πες πες, να μάθει στα παιδιά μας ό,τι απέτυχαν να τους διδάξουν οι παλαιότερες γενιές: το πείσμα, τις πτώσεις και τις ανορθώσεις, την αφοσίωση στο όνειρο… αυτή τη γλυκερή αισθητικά αλλά χρήσιμη ηθική της προσπάθειας,
Η Αγγέλα Καστρινάκη είναι κοσμήτορας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης
