Δεν είναι… αποκλειστικό. Για τους περισσότερους Βέλγους ο καφές δεν είναι απλώς ένα ρόφημα. Είναι τελετουργία, ανάγκη, κομμάτι της καθημερινής ζωής. Εσπρέσο το πρωί, καφές στο διάλειμμα, ίσως ένα latte το απόγευμα. Το 87% των κατοίκων δηλώνει ότι πίνει καφέ κάθε μέρα, με μέσο όρο τις τρεις κούπες ημερησίως. Ομως αυτή η βαθιά ριζωμένη συνήθεια βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια διπλή απειλή: τη συνεχή αύξηση των τιμών και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Μέσα σε μόλις τρία χρόνια το κόστος του καφέ αυξήθηκε κατά 29%. Ενα πακέτο 250 γραμμαρίων που το 2021 κόστιζε 2,38 ευρώ, σήμερα αγγίζει τα 3,83 ευρώ. Για τα νοικοκυριά, η διαφορά είναι πλέον αισθητή, ειδικά σε μια περίοδο γενικευμένων ανατιμήσεων. Για τους επαγγελματίες του χώρου, η κατάσταση είναι ακόμα πιο ασφυκτική.
Στα coffee shops η πίεση είναι καθημερινή. Ο Τζεφ, ιδιοκτήτης καφετέριας, περιγράφει στην Derniere Heure μια πραγματικότητα που αλλάζει γρήγορα και βίαια: πριν από δύο χρόνια η πρώτη ύλη κόστιζε 10 έως 18 ευρώ το κιλό. Σήμερα η τιμή έχει εκτοξευθεί στα 30 με 31 ευρώ. «Δεν μπορούμε να διπλασιάσουμε τις τιμές στους πελάτες, ούτε αυτός είναι ο στόχος μας» λέει. Το αποτέλεσμα είναι συμπιεσμένα περιθώρια κέρδους και αυξημένη ανασφάλεια για το μέλλον των μικρών επιχειρήσεων.
Η εξήγηση για αυτή τη ραγδαία άνοδο δεν βρίσκεται στην Ευρώπη, αλλά χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στις χώρες παραγωγής. Καθοριστικό ρόλο παίζει η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός καφέ στον κόσμο. Λόγω των τεράστιων ποσοτήτων που διαθέτει, η χώρα αυτή επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς τιμές. Οταν η παραγωγή της διαταράσσεται, οι συνέπειες γίνονται αισθητές παγκοσμίως.
Και ακριβώς εκεί εντοπίζεται το πρόβλημα. Η κλιματική αλλαγή πλήττει σφοδρά τις καλλιέργειες καφέ. Παρατεταμένες ξηρασίες, ακραία καιρικά φαινόμενα και μεταβολές στους κύκλους των βροχοπτώσεων έχουν μειώσει δραματικά τις αποδόσεις των καφεόδεντρων. Οι σοδειές της περιόδου 2024-2025 ήταν ιδιαίτερα φτωχές, οδηγώντας σε εκτίναξη των τιμών στις διεθνείς αγορές. Οπως επισημαίνουν ειδικοί του κλάδου, τα επίπεδα αυτά είναι πρωτόγνωρα.
Υπάρχει μεν μια συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η φετινή παραγωγή θα είναι καλύτερη και θα μπορούσε να φέρει κάποια σταθεροποίηση. Ωστόσο, λίγοι πιστεύουν ότι οι τιμές θα επιστρέψουν στα επίπεδα του παρελθόντος. Η κλιματική κρίση δεν θεωρείται πια προσωρινή διαταραχή, αλλά μόνιμος παράγοντας αστάθειας που επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής.
Για τους καταναλωτές, αυτό σημαίνει ότι ο καφές ενδέχεται να πάψει να είναι ένα φθηνό, αυτονόητο αγαθό. Για τη βιομηχανία, σημαίνει αναγκαστική προσαρμογή σε ένα νέο περιβάλλον υψηλότερου κόστους και αβεβαιότητας. Και για τις κοινωνίες συνολικά, η κρίση του καφέ λειτουργεί ως ακόμη ένα σύμπτωμα μιας μεγαλύτερης πραγματικότητας: της άμεσης σύνδεσης της καθημερινής μας ζωής με τις παγκόσμιες οικονομικές και κλιματικές εξελίξεις.
Η επόμενη κούπα καφέ, λοιπόν, ίσως δεν είναι απλώς θέμα γεύσης. Είναι μια υπενθύμιση του πόσο εύθραυστο έχει γίνει αυτό που μέχρι χθες θεωρούσαμε δεδομένο. Σε όλη την Ευρώπη…
