Η Αράχνη ήταν η πιο θαυμαστή υφάντρα στον κόσμο – και το γνώριζε. Ακόμα και οι νύμφες άφηναν τα καταφύγιά τους για να θαυμάσουν τον τρόπο με τον οποίο τέντωνε το μαλλί σε λεπτές ίνες και γύριζε με δεξιοτεχνία το αδράχτι της. Οταν η θεά Αθηνά άκουσε για την αλαζονεία της Αράχνης, την προκάλεσε σε διαγωνισμό. Εστησαν τους αργαλειούς τους, σήκωσαν τους χιτώνες και ύφαναν δύο καταπληκτικά υφαντά, διάστικτα με χρυσές κλωστές.
Το έργο της Αθηνάς παρουσίαζε τους θεούς του Ολύμπου, επιβλητικούς και ένδοξους. Η Αράχνη ύφανε σκηνές θεών που φέρονται αισχρά: τον Δία, με τη μορφή ταύρου, να αποπλανεί την Ευρώπη· τον Δία, με τη μορφή κύκνου, να αποπλανεί τη Λήδα· τον Δία, ως χρυσή βροχή, να αποπλανεί τη Δανάη. Και ούτω καθεξής με τα παραπτώματα του Βάκχου και τις αρπαγές του Κρόνου. Ως τιμωρία για την ύβρη της, η Αθηνά καταξέσχισε το υφαντό της Αράχνης και τη μετέτρεψε σε αράχνη, καταδικασμένη να υφαίνει αιώνια θαυμαστά δίχτυα. Πρόκειται για μία από τις πιο ανθεκτικές στον χρόνο ιστορίες που αφηγείται ο ρωμαίος ποιητής Οβίδιος στις «Μεταμορφώσεις» του, τη μεγάλη συλλογή αφηγήσεων μεταμόρφωσης (πιο μεγάλη από την Αινειάδα και σχεδόν ίσου μεγέθους με την Οδύσσεια) με πηγή την ελληνική μυθολογία που συνέγραψε λίγο πριν από τον θάνατό του, το 17 μ.Χ.
Κι αν το συγκεκριμένο έργο του άφησε έντονο το αποτύπωμά του στη λογοτεχνία των αιώνων που ακολούθησαν, ακόμα πιο ισχυρότερο αποδείχθηκε στην τέχνη, με τους Τιτσιάνο, Καραβάτζο, Ρούμπενς, Μπερνίνι, Ροντέν, Μπρανκούζι και Μπουρζουά όχι μόνο να παρασύρονται από τη μαγεία των αφηγήσεων του ρωμαίου ποιητή, αλλά και να επιχειρούν να ανταποκριθούν στην πρόκληση να ζωγραφίσουν χρυσή τη βροχή ή μια σάρκα ταλαιπωρημένη από τη θεϊκή τιμωρία. Και είναι αυτά τα ίχνη που διερευνά η νέα έκθεση του Κρατικού Μουσείου της Ολλανδίας στο Αμστερνταμ, «Μεταμορφώσεις».
Οι ήρωες του Οβίδιου
Παρόντες πολλοί από τους ήρωες που κέντρισαν τη φαντασία του Οβίδιου για να τους εντάξει στο έργο του: ο Περσέας που υψώνει το κομμένο κεφάλι της Μέδουσας στο γνωστό χάλκινο γλυπτό του Μπενβενούτο Τσελίνι, αλλά και σε έναν πίνακα του Σεμπαστιάνο Ρίτσι. Ο Νάρκισσος, με τα χείλη μισάνοιχτα σαν να πρόκειται να φιλήσει το είδωλό του, σε ένα έργο του Καραβάτζο. Το φρικτό θέαμα του σατύρου Μαρσύα, τον οποίο έγδαρε ο Απόλλων σε μια ζωγραφική απόδοση του Λούκα Τζορντάνο. Αλλά και τα κεφάλια του Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο με μύτες από γογγύλια, μάγουλα από κρεμμύδια και γενειάδες από κάστανα, που μπορεί να μη βρίσκονται στους στίχους του Οβίδιου, εντάσσονται όμως στο πλαίσιο των μεταμορφώσεων.
Το πιο διάσημο έργο τέχνης εμπνευσμένο από τον Οβίδιο είναι αδιαμφισβήτητα το σύμπλεγμα «Απόλλων και Δάφνη» του Μπερνίνι, που φυλάσσεται στην Γκαλερία Μποργκέζε της Ρώμης. Το γλυπτό μοιάζει να μεταμορφώνεται μπροστά στα μάτια του θεατή. Το χέρι του Απόλλωνα σφίγγει τη μέση της Δάφνης. Το στόμα της ανοίγει για να βγάλει μια κραυγή τρομοκρατημένη που βλέπει τα πόδια της μισοφυλακισμένα σε έναν κορμό και στο σώμα της να τυλίγεται ο φλοιός ενός δέντρου.
Είναι κι εκείνο που θα απουσιάζει, όμως, από την έκθεση που θα ξεκινήσει στις 6 Φεβρουαρίου και θα ολοκληρωθεί στις 25 Μαΐου, καθώς το συγκεκριμένο έργο θεωρείται αμετακίνητο και δεν πρόκειται να μετακινηθεί εκτός της Βίλας Μποργκέζε.
