Στάση αναμονής δείχνει να υιοθετεί απέναντι στο καθεστώς της Τεχεράνης ο πρόεδρος Τραμπ, ο οποίος πάντως «έχει καταστήσει σαφές ότι όλες οι επιλογές είναι στο τραπέζι για να σταματήσει η σφαγή», σύμφωνα με τα όσα είπε ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο αμερικανός πρόεδρος διατηρεί ανοιχτές τις στρατιωτικές επιλογές για το Ιράν, γνωρίζει όμως ότι η πτώση των μουλάδων χωρίς στρατηγικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα θα προκαλέσει χάος.
Σύμφωνα με την ιστοσελίδα Axios, η απόφαση για στρατιωτικό χτύπημα των ΗΠΑ στο Ιράν αναβλήθηκε, καθώς ο Λευκός Οίκος διαβουλεύεται με συμμάχους – το Ισραήλ, χώρες του Κόλπου και την Τουρκία – σχετικά με το χρονοδιάγραμμα μιας τέτοιας επιχείρησης και κατά πόσο θα αποσταθεροποιούσε ουσιαστικά το καθεστώς. Στο τραπέζι τίθενται οι κίνδυνοι ενός τέτοιου χτυπήματος και τα πιθανά σοβαρά αντίποινα. Την ίδια ώρα, ο αμερικανικός στρατός απομακρύνει στρατεύματα από βάσεις στη Μέση Ανατολή και στέλνει ενισχύσεις στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του αεροπλανοφόρου «USS Abraham Lincoln» και της ομάδας κρούσης του.
Μεταξύ των συνομιλητών του Τραμπ είναι και ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου που μίλησε με τον αμερικανό πρόεδρο την Τετάρτη και του ζήτησε να περιμένει για να δώσει στο Ισραήλ περισσότερο χρόνο να προετοιμαστεί για πιθανά ιρανικά αντίποινα, σύμφωνα με τους «New York Times». «Οι Αμερικανοί επανεκτιμούν τώρα», δήλωσε στο Axios πηγή από τις χώρες του Κόλπου, που επίσης συνιστούν προσεκτικές κινήσεις.
Στην Τεχεράνη δεν πραγματοποιήθηκαν οι εκτελέσεις που είχαν ανακοινωθεί, καθώς οι μουλάδες φαίνεται να μη θέλουν να τραβήξουν το σχοινί στο εξωτερικό. «Σέβομαι βαθύτατα το γεγονός», έγραψε χθες στο Truth Social o Τραμπ. «Ευχαριστώ!». Στο εσωτερικό όμως η βίαιη καταστολή συνεχίζεται, αν και, σύμφωνα με πληροφορίες, οι διαδηλώσεις έχουν περιοριστεί τις τελευταίες ημέρες. Τα νεκροτομεία όμως είναι γεμάτα από ανθρώπους που συμμετείχαν στις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας, με τον αριθμό τους να υπολογίζεται σε αρκετές χιλιάδες.
Αν το καθεστώς ανατραπεί
«Αυτή θα έπρεπε να είναι η στιγμή που θα τερματίσει τα 47 χρόνια εξουσίας των θεοκρατών. Οι Ιρανοί αξίζουν να ζουν σε μια δημοκρατική και ευημερούσα χώρα», γράφει το «Economist». «Ο κόσμος θα ωφελούνταν αν το Ιράν μετατρεπόταν από πυρηνική απειλή και εξαγωγέα βίας σε όλη τη Μέση Ανατολή σε μια ανεκτική, σταθερή εμπορική δύναμη. Αλλά οι διαμαρτυρίες από μόνες τους δεν τερματίζουν την τυραννία. Τι θα έκανε ένα αμερικανικό χτύπημα που σχεδιάζει ο πρόεδρος Τραμπ για να επιφέρει την πτώση των μουλάδων; Και αν το καθεστώς ανατραπεί, τι θα μπορούσε να ακολουθήσει;». Αυτό ακριβώς, δηλαδή το ερώτημα της επόμενης ημέρας, είναι που απασχολεί όλες τις χώρες της περιοχής.
«Οι ηγέτες του Ιράν είναι αδίστακτοι λόγω της αδυναμίας τους. Δεν έχουν πού να στραφούν και τίποτα να προσφέρουν στον λαό τους, παρά μόνο βία», σημειώνει το Politico. «Στο εσωτερικό, οι πολίτες του Ιράν πρέπει να υπομείνουν μια συρρικνούμενη οικονομία, τις ραγδαία αυξανόμενες τιμές των τροφίμων, την ανεργία και την επιδεινούμενη φτώχεια. Στο εξωτερικό, το καθεστώς έχει ταπεινωθεί, καθώς οι δυνάμεις πληρεξουσίων του στον Λίβανο, τη Συρία και τη Γάζα χτυπήθηκαν ή καταστράφηκαν, κυρίως από το Ισραήλ, από το 2023. Ο 12ήμερος πόλεμος του περασμένου έτους έδειξε ότι το καθεστώς δεν μπόρεσε ούτε καν να προστατεύσει τους διοικητές του και πυρηνικές εγκαταστάσεις».
Αβεβαιότητα και κίνδυνοι
Οι μέρες που έρχονται είναι γεμάτες αβεβαιότητα και κίνδυνο. Οι διαδηλωτές έχουν αποσυρθεί από τους δρόμους, αν και για πόσο καιρό κανείς δεν μπορεί να πει. Το καθεστώς των μουλάδων φαίνεται να παραμένει, προς το παρόν, στην εξουσία, καταδικάζοντας τους Ιρανούς σε διαρκή καταπίεση. Κακό όμως επίσης, σημειώνει το «Economist», «θα ήταν η διολίσθηση του Ιράν σε χειρότερη βία. Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας τη δεκαετία του 1990, η εισβολή στο Ιράκ το 2003 και ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία προσφέρουν σκληρά μαθήματα για το πόσο δύσκολο είναι να τερματιστούν δεκαετίες καταστολής χωρίς να προκληθεί μαζική αιματοχυσία. Κούρδοι, Αζέροι, Μπαλούτσιοι ή άλλοι αυτονομιστές θα μπορούσαν να εξεγερθούν και το Ιράν να βυθιστεί στο χάος. Προσθέστε την παρουσία εμπλουτισμένου ουρανίου, πυρηνικών επιστημόνων και θρησκευτικών εξτρεμιστών, και οι κίνδυνοι είναι σοβαροί. Ο φόβος για το τι θα ακολουθήσει μπορεί να εξηγήσει γιατί κάποιοι εντός του Ιράν δεν έχουν μέχρι στιγμής πάρει μέρος στις διαμαρτυρίες». Ιδιαίτερα καθώς δεν φαίνεται να υπάρχει ένας ισχυρός πόλος αντιπολίτευσης που θα αποτελούσε σημαντικό αντίβαρο και προοπτική για την επόμενη ημέρα.
Ανάμεσα σε αυτά υπάρχουν σενάρια στα οποία το καθεστώς κατακερματίζεται. Ισως οι Φρουροί της Επανάστασης να εκδιώξουν τον ανώτατο ηγέτη. Ή μια φατρία των Φρουρών μπορεί να καταλάβει την εξουσία «στο όνομα του λαού» και να επιδιώξει νομιμοποίηση ζητώντας από αντίπαλες φατρίες να λογοδοτήσουν για τις πρόσφατες δολοφονίες. Αν ναι, θα μπορούσαν να βοηθηθούν από τον τακτικό στρατό, ο οποίος μέχρι στιγμής έχει μείνει στην άκρη.
Ακόμα και αν ο Χαμενεΐ φύγει από τη μέση, μια συμφωνία τύπου Καράκας με τους Φρουρούς της Επανάστασης είναι απίθανο να δημιουργήσει διαρκή σταθερότητα, επειδή οι Ιρανοί θα λαχταρούν εκδίκηση εναντίον στρατηγών με τόσο φρέσκο αίμα στα χέρια τους. Κάποτε κάθε λαϊκή εξέγερση φαινόταν να προαναγγέλλει τη γέννηση μιας νέας δημοκρατίας. Μετά τις αποτυχίες της Αραβικής Ανοιξης, δεν είναι πλέον εύκολο να φανταστεί κανείς ότι η πορεία του Ιράν θα μπορούσε να είναι τόσο απλή.
