Κίνδυνος νέου μπλακάουτ στο FIR Αθηνών

Δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο επανάληψης του μπλακάουτ στα συστήματα ραδιοεπικοινωνιών – συχνοτήτων του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας (ΚΕΠΑΘΜ) οι εμπειρογνώμονες που ερεύνησαν το πρωτοφανές συμβάν της 4ης Ιανουαρίου 2026, το οποίο παρέλυσε επί οκτάωρο τις αερομεταφορές στο FIR Αθηνών.

Στο πόρισμα που εξέδωσαν και παρέδωσαν χθες στον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρίστο Δήμα, μιλούν συγκεκριμένα για την «παρωχημένη τεχνολογία του συστήματος ραδιοεπικοινωνιών (SDH – Synchronous Digital Hierarchy)», που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) και «είναι εκτός υποστήριξης από τον κατασκευαστή και χωρίς δυνατότητα παροχής ουσιαστικών εγγυήσεων λειτουργίας»!

Μάλιστα συστήνουν την άμεση αντικατάσταση του συστήματος, καθώς κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει αντίστοιχη συμπεριφορά του και στο μέλλον.

Συγκεκριμένα, στο πόρισμά τους οι εμπειρογνώμονες, τονίζουν: «Είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι τόσο το σύστημα VCS (Voice Communication System) της ΥΠΑ, όσο και οι τηλεπικοινωνιακές υποδομές που της παρέχονται, βασίζονται σε παρωχημένες τεχνολογίες. Ο εξοπλισμός της ΥΠΑ, καθώς και αυτός του ΟΤΕ που χρησιμοποιείται από την ΥΠΑ, δεν υποστηρίζονται πλέον από τους κατασκευαστές τους, οπότε και είναι αδύνατη η παροχή οποιωνδήποτε εγγυήσεων για τη λειτουργία τους»!

«Συστήματα – αντίκες»

Ειδικότερα, για τα «συστήματα – αντίκες» οι εμπειρογνώμονες καταλογίζουν ευθέως αδράνεια στην ΥΠΑ και σε όλους τους συναρμόδιους – εμπλεκόμενους, επισημαίνοντας, ότι: «Ο ΟΤΕ έχει ενημερώσει τους πελάτες του (σ.σ.: την ΥΠΑ) από το 2019, ότι η τεχνολογία SDH, και συνεπακόλουθα τα κυκλώματα μέσω PCM, HELLASCOM (Analog, 4W+E/M, HOTLINE, Μαγνητικά) είναι “End Of Support” (εκτός τεχνικής υποστήριξης) και θα έπρεπε να αντικατασταθούν σταδιακά από κυκλώματα E-Line και IP VPN. Η ΥΠΑ θα έπρεπε να είχε προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για την αντικατάστασή τους με συστήματα που λειτουργούν σε ευρυζωνικά (IP) κυκλώματα».

Υπενθυμίζεται, ότι «ΤΑ ΝΕΑ» με πρωτοσέλιδο ρεπορτάζ τους την 1η Σεπτεμβρίου 2025 είχαν αναδείξει το σύνολο των ελλείψεων και των προβλημάτων που παρουσιάζει το παμπάλαιο σύστημα ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας της Ελλάδας, μιλώντας για μεγάλες καθυστερήσεις στον εκσυγχρονισμό του.

Στην Επιτροπή που διερεύνησε το μπλακάουτ της 4ης Ιανουαρίου στο FIR Αθηνών, υπό τον διοικητή της Αρχής Πολιτικής Αεροπορίας Χρήστο Τσίτουρα, συμμετείχαν ως μέλη: ο διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας Μιχάλης Μπλέτσας, ο συνταγματάρχης Δημήτριος Ζαμπακόλας, μηχανικός Επικοινωνιών του ΓΕΕΘΑ, ο υποδιευθυντής εποπτείας φάσματος της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) Νίκος Ηγουμενίδης, εκπρόσωπος του EUROCONTROL (Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια της Αεροναυτιλίας), ενώ συμμετείχε ως παρατηρητής και εκπρόσωπος του EASA (European Union Aviation Safety Agency).

Η Επιτροπή αναγνώρισε ως εμπλεκόμενους φορείς την ΥΠΑ και τον ΟΤΕ, αφήνοντας μάλιστα αιχμές για «τη μακράν του βέλτιστου συνεργασία μεταξύ των τεχνικών της ΥΠΑ και αυτών του ΟΤΕ».

Σε ό,τι αφορά, αυτό καθαυτό το συμβάν, οι εμπειρογνώμονες επισημαίνουν ότι το πρόβλημα της μειωμένης δυνατότητας επικοινωνίας των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας του ΚΕΠΑΘΜ και των αεροσκαφών, που είχε ως συνέπεια την επιβολή περιορισμού της χωρητικότητας του εναέριου χώρου (Zero Rate), έγινε αντιληπτό στις 8:59 τοπική ώρα το πρωί της Κυριακής 4/1/2026.

Το συμβάν, εξηγούν, προκλήθηκε λόγω «ψηφιακού θορύβου» στο σύστημα ραδιοεπικοινωνιών του ΚΕΠΑΘΜ, με αποτέλεσμα:

• Την κατάληψη του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος λόγω της ακούσιας ενεργοποίησης επιχειρησιακά κρίσιμου αριθμού πομπών στα κέντρα εκπομπής (σε Υμηττό, Γεράνεια, Πήλιο, Θάσο, Ακαρνανικά κ.λπ.).
• Τη διακοπή της επικοινωνίας δεδομένων μεταξύ της ΥΠΑ και του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας – ΓΕΑ / Κέντρων Ελέγχου Περιοχής του εξωτερικού.
• Και τη μερική απώλεια αναλογικών τηλεφωνικών συνδέσεων.

Ως αιτία του ψηφιακού θορύβου, οι εμπειρογνώμονες αναφέρουν «τον αποσυγχρονισμό σε μεγάλο αριθμό ετερογενών διατάξεων/διεπαφών, που καταλήγουν στις εγκαταστάσεις του ΚΕΠΑΘΜ στο Ελληνικό».

Η λειτουργία, προσθέτουν, αποκαταστάθηκε σταδιακά κατά τη διάρκεια του συμβάντος και ολοκληρώθηκε με τον επανασυγχρονισμό των διατάξεων/διεπαφών κατόπιν επανεκκινήσεων (restarts).

Οπως εξηγείται στο πόρισμα, «ο αποσυγχρονισμός διατάξεων/διεπαφών όπως αυτές που χρησιμοποιεί η ΥΠΑ, μπορεί να προκληθεί από πληθώρα λόγων (αστάθεια υλικού, δυσλειτουργία ρολογιού χρονισμού, θερμικές παρενέργειες, βυθίσεις τροφοδοσίας κ.ά.)». Ομως, όπως επισημαίνεται, «η έλλειψη αρχείων καταγραφής λειτουργίας και ιχνηλάτησης των σφαλμάτων κάνει αδύνατο τον εκ των υστέρων ακριβή προσδιορισμό».

Καθυστερήσεις αντιμετώπισης

Στο πόρισμα των εμπειρογνωμόνων, αναφέρεται ακόμα ότι «κατά τη διάρκεια της αντιμετώπισης του περιστατικού, διαπιστώθηκε ότι υπήρξε καθυστέρηση της ανίχνευσης της δυσλειτουργίας των τηλεπικοινωνιακών διεπαφών/διατάξεων. Αυτό οφείλεται αφενός στην έλλειψη από άκρη σε άκρη (end to end) τηλεμετρίας και ιχνηλάτησης σφαλμάτων των κυκλωμάτων και του γεγονότος ότι το κέντρο λειτουργίας δικτύου του ΟΤΕ… έβλεπε τα κυκλώματα αυτά ως λειτουργικά και αφετέρου στη μακράν του βέλτιστου συνεργασία μεταξύ των τεχνικών της ΥΠΑ και αυτών του ΟΤΕ».

«Ο πρώτος παράγοντας – τονίζεται στο πόρισμα – είναι η εγγενής αδυναμία της παρωχημένης τεχνολογίας που χρησιμοποιείται και δεν επιδέχεται σημαντικής βελτίωσης. Η συνεργασία, όμως, είναι κάτι που μπορεί και επιβάλλεται να βελτιωθεί δραστικά για να μπορέσουν να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που δημιουργεί η παλαιότητα του συστήματος».