Συνήθως δεν τους βλέπουμε στη σκηνή ούτε αναγνωρίζουμε εύκολα τα πρόσωπά τους. Ωστόσο, υποδύονται ρόλους και οι φωνές τους μάς ακολουθούν στην καθημερινότητά μας από το σουπερμάρκετ και κάποια τηλεφωνική εξυπηρέτηση πελατών έως τις σειρές που βλέπουμε και τα διαφημιστικά σποτάκια που εμφανίζονται στο κινητό, χωρίς όμως να το αντιλαμβανόμαστε. Σε μια εποχή εικόνας, οι ηθοποιοί φωνής είναι οι αόρατοι πρωταγωνιστές της οθόνης και του ραδιοφώνου, αυτοί που κλεισμένοι σ’ ένα στούντιο ηχογράφησης δίνουν ζωή σ’ έναν χαρακτήρα. Πίσω από φράσεις τους που μας συγκινούν ή μας κάνουν να γελάμε, κρύβεται μια τέχνη απαιτητική, συχνά υποτιμημένη, αλλά απολύτως καθοριστική για την εμπειρία του κοινού.
«Υπάρχουν δύο πεδία με τα οποία καταπιάνονται οι ηθοποιοί φωνής. Το πρώτο είναι η υποκριτική φωνής, η διαδικασία δηλαδή τού να δώσω φωνή σε έναν ρόλο, σ’ έναν χαρακτήρα κινουμένων σχεδίων, σε μια μεταγλώττιση ταινίας ή σ’ ένα video game. Το δεύτερο είναι η εκφώνηση όπου δίνω φωνή σε κινούμενη εικόνα γενικά, όχι όμως σε έναν χαρακτήρα κι αυτό μπορεί να είναι σε διαφημίσεις ή ντοκιμαντέρ», αναφέρει στα «Πρόσωπα» ο Ορέστης Μήλιος, καλλιτέχνης φωνής. Στην καριέρα του, ο ίδιος έχει δανείσει τη φωνή του σε διαφημιστικά όπως του ραδιοφωνικού σταθμού Ρυθμός 94,9, των καναλιών της Nova, των καταστημάτων Public και της Τράπεζας Πειραιώς, σε video games όπως τα «League of legends» και «The last of us» και σε σειρές όπως «Τόμας, το τρενάκι» και «Barbie» για το Netflix.
ΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ. Στην Ελλάδα, οι ευκαιρίες απασχόλησης ενός επαγγελματία της φωνής συνεχώς διευρύνονται: από εταιρικά βίντεο και εκφωνήσεις για τηλεφωνικά κέντρα έως την ανάγνωση audio books. Δεν φτάνει όμως να έχει κάποιος φαινομενικά καλή φωνή για να τις διεκδικήσει. «Η καλή φωνή είναι μια βάση. Παράλληλα πρέπει να έχεις όμως καθαρή άρθρωση αλλά και βασικές γνώσεις ορθοφωνίας ή φωνητικής, σε κάποιες περιπτώσεις και τραγουδιού, γιατί αρκετές ταινίες έχουν μέσα και τραγούδι οπότε θα κληθείς να τραγουδήσεις. Σίγουρα βοηθά πολύ ένα υπόβαθρο υποκριτικής, να έχεις σπουδάσει σε μία δραματική σχολή ή έστω να έχεις κάνει κάποια σεμινάρια», επισημαίνει από την πλευρά της η Ευρυδίκη Χατζηγεωργίου, ηθοποιός φωνής. «Χρειάζεται να προστατεύεις και τη φωνή σου. Οσο δουλεύεις, να τη ζεσταίνεις, να μην τσιρίζεις. Θέλει καθημερινή εξάσκηση αλλά και να έχεις αντίληψη του τι ζητάει ο κάθε ρόλος ώστε να προσαρμόζεις τη χροιά σου ανάλογα, να τη χρωματίζεις και να αποδίδεις το συναίσθημα», συνεχίζει. Η ίδια ασχολείται τα τελευταία εννιά χρόνια κυρίως με την εκφώνηση έχοντας συνεργαστεί με τα θέατρα Ακροπόλ, Αθήναιον και το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, ενώ έχει κάνει διαφημιστικά όπως για την εφαρμογή Vinted, τη φαρμακευτική Bayern, την εφημερίδα Athens Voice και το καφέ Athenee.
Στην καθημερινότητα των ηθοποιών φωνής βρίσκονται σενάρια, ασκήσεις και πρόβες, αφού το να δίνεις ζωή σ’ έναν χαρακτήρα δεν είναι ούτε απλό ούτε αυτονόητο. Πίσω από κάθε πειστική ερμηνεία κρύβεται έλεγχος της φωνής, ακρίβεια στο συναίσθημα και η ικανότητα να αφηγείσαι μια ιστορία μόνο με τον ήχο, χωρίς τη βοήθεια του βλέμματος ή της κίνησης.
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ. «Το μικρόφωνο είναι ένας κόσμος δικός του. Είναι τελείως διαφορετικό να βρίσκεσαι σε μια σκηνή με άλλα άτομα ή να σου έχει δοθεί η συνθήκη από έναν σκηνοθέτη από το να στέκεσαι σε μια αίθουσα στούντιο μόνος σου, με τα ακουστικά μπροστά σε ένα μικρόφωνο και να προσέχεις πάρα πολύ την άρθρωσή σου γιατί μπορεί να καταστραφεί η ηχογράφηση σε δευτερόλεπτα όσο καλός κι αν είσαι», υπογραμμίζει η Μυρτώ Στύλου, ηθοποιός φωνής. Προερχόμενη από τον χώρο της μουσικής και του τραγουδιού, είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένη να αποτυπώνει ήρωες είτε αυτοί είναι για διαφημιστικά μεγάλων αλυσίδων είτε να υποδύεται την κακιά μάγισσα στις ταινίες «Χιονάτη» του καναλιού Disney+. «Στα audio books, μπορεί να σου δώσουν οδηγίες οι συγγραφείς ή να σε αφήσουν παντελώς ελεύθερη στην έκφραση κι έτσι μπορώ να βάλω το προσωπικό μου στοιχείο. Στις ταινίες, είναι τελείως διαφορετική η συνθήκη. Γιατί έχεις τον σκηνοθέτη που σε κατευθύνει για να μπορέσεις να ερμηνεύσεις. Στις μεταγλωττίσεις, τις περισσότερες φορές σε έχουν κάνει καστ γιατί το ηχόχρωμά σου ταιριάζει με συγκεκριμένο χαρακτήρα. Αρα εκεί πρέπει να καταφέρεις να αποτυπώσεις καλύτερα τον πρώτο ηθοποιό ώστε όταν κάποιος βλέπει την εικόνα να μη νιώθει ότι είναι άλλος, παρ’ όλο που είναι σε διαφορετική γλώσσα. Αυτό είναι πολύ απαιτητικό», δηλώνει.
«Δυστυχώς σήμερα πολλές φορές δεν ηχογραφούν οι ηθοποιοί την ίδια ώρα μαζί, όπως γινόταν παλαιότερα, αλλά ο καθένας το κάνει ετεροχρονισμένα. Οπότε εκεί ο σκηνοθέτης έχει τη δουλειά να κατευθύνει υποκριτικά τον ηθοποιό φωνής, να του πει τις λεπτομέρειες του χαρακτήρα, να του δώσει να διαβάσει κάτι πριν από την ηχογράφηση και να μπορέσει επίσης να παντρέψει το αποτέλεσμα του κάθε ηθοποιού ώστε να βγαίνει ένα ομοιόμορφο αποτέλεσμα», συμπληρώνει ο Ορέστης Μήλιος.
ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ. Οι απαιτήσεις της δουλειάς γίνονται ακόμα πιο σύνθετες όταν η ηχογράφηση δεν γίνεται στα ελληνικά αλλά σε ξένες γλώσσες όπως τα αγγλικά. Εκεί, οι ηθοποιοί φωνής καλούνται να παραμείνουν πειστικοί και να αποδώσουν τις διαφορετικές αποχρώσεις των χαρακτήρων. «Σε μια γλώσσα, δεν είναι μόνο οι λέξεις που την κάνουν αλλά κι ο πολιτισμός της που αυτές κουβαλάνε. Χρειάζεται να έχεις μια άλλη ενέργεια, άλλον τονισμό ώστε να καταλαβαίνει ο οποιοσδήποτε που μιλάει αγγλικά αυτό που λες. Γιατί αν τονίσεις λάθος μια άλλη γλώσσα μπορεί να μην την καταλάβει. Είναι ένας κόσμος από μόνος του αυτός αλλά εξίσου ενδιαφέρων», καταλήγει η Μυρτώ Στύλου, η οποία συνεργάζεται με πρακτορείο στο εξωτερικό για ξενόγλωσσες αναθέσεις.
