Ολοι συμφωνούν στο σύνθημα (και στο παρασύνθημα) για το 2026: «Είναι η Οικονομία, ηλίθιε!». Πολύ περισσότερο εκεί που μυρίζει εκλογές. Οπωσδήποτε, λοιπόν, στην πατρίδα της διαπίστωσης, στις ΗΠΑ, όπου οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου θα είναι δημοψήφισμα για τον τραμπισμό. Ποια «Οικονομία» όμως; Το κλιντονικό γνωμικό μιλάει σαν η «οικονομία» και η πρόσληψή της να ήταν ενιαία. Σαν να γεύονταν όλοι εξίσου τα καλά (και τα κακά) που σερβίρει η μακροοικονομία.
Το αφήγημα είναι κοινό και περικλείει τους πάντες, και οπωσδήποτε το εκλογικό σώμα που βλέπει, γεύεται, ερμηνεύει και επιβραβεύει ή τιμωρεί. Την ενιαία μακροοικονομική άποψη διαμορφώνουν εκείνοι οι οικονομικοί δείκτες που προπορεύονται: πρώτα το χρηματιστήριο, οι προσδοκίες, ο τιμάριθμος και δείκτες κλίματος και πολύ αργότερα τα διαρθρωτικά, η αγορά εργασίας, οι πρώτοι υπολογισμοί για τα τρίμηνα του ΑΕΠ, οι κατανομές. Αυτά χρησιμοποιούν οι ομιλούσες κεφαλές των αναλυτών για να καταλήξουν στην «πορεία της οικονομίας». Μια κατεύθυνση: Συν ή πλην. Πάνω ή κάτω.
Τι γίνεται όταν διαφορετικά τμήματα της οικονομίας κινούνται εμφανώς προς διαφορετικές και αντίθετες κατευθύνσεις; Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το τελευταίο διάστημα, η πορεία της οικονομίας προσομοιάζει με Κάπα κεφαλαίο. Κάποιες ομάδες, οι πιο πλούσιοι, κινούνται έντονα ανοδικά. Κάποιες άλλες, οι πιο φτωχοί, κινούνται εξίσου έντονα προς τα κάτω. Σχηματικά, σε αυτές τις γιορτές, οι δισεκατομμυριούχοι και τα ακριβά προάστια σπεύδουν σε ακριβές μπουτίκ με φανταχτερά ρολόγια: το ανοδικό σκέλος του Κάπα. Οι συντοπίτες τους, λίγο παρακάτω, συνωστίζονται σε κοινωνικά συσσίτια και απειλούνται από την ανεργία και την ακρίβεια: το κάτω βέλος του Κάπα.
Σιγά τη διαπίστωση, θα λέγαμε. Ο Μαρξ το έλεγε ήδη για την ταξική κοινωνία, ο «Ριζοσπάστης» το καταγγέλλει καθημερινά από τότε που εκδίδεται. Αλλά αυτή η κριτική ισοπεδώνει και συσκοτίζει την πραγματική είδηση. Στις ΗΠΑ διαπιστώνουμε τρεις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν ειδικά το 2025 (και όχι το 1860).
Πρώτη ιδιαιτερότητα ότι πρόκειται για μια δομική αλλαγή, θεμελιωμένη στην τεχνολογία, που οδηγεί σε μόνιμη αύξηση των εισοδημάτων των πλουσίων ενώ απειλεί τους φτωχούς. Δεύτερον, ότι τα δύο άκρα – οι κερδισμένοι πλούσιοι και οι χαμένοι φτωχοί – ταυτίστηκαν στη στήριξη του προέδρου Τραμπ το 2024.
Η πιο εντυπωσιακή διαφορά είναι η τελευταία: Οπουδήποτε αλλού θα περιμέναμε η διαπίστωση απόκλισης να οδηγήσει σε διορθωτικές κινήσεις – ανακούφισης και κοινωνικής πολιτικής προς τους φτωχούς, χαλιναγώγησης και φορολογίας των πλουσίων.
Στις ΗΠΑ όμως η πολιτική ενδυναμώνει το «Κάπα» και σπρώχνει τα δύο βέλη του μακρύτερα. O «Μεγάλος Ομορφος Νόμος» του 2025 δώρισε πλήθος φοροαπαλλαγών σε δισεκατομμυριούχους και άλλους που ήδη κέρδιζαν από τη χρηματιστηριακή φρενίτιδα της τεχνητής νοημοσύνης. Ταυτόχρονα φόρτωσε στους φτωχούς τις ανατιμήσεις των δασμών, την περικοπή της ασφάλισης υγείας, περιορισμούς στα κουπόνια για τρόφιμα.
Θα μπορέσουν να συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα για να στηριχθεί ενιαίο αφήγημα για «την Οικονομία» και να μη διαλυθεί η παράδοξη τραμπική συμμαχία; Οι απολύσεις των υπευθύνων στις στατιστικές και στις νομισματικές αρχές ίσως διαμορφώσουν «εναλλακτικά δεδομένα» και έτσι να διαμορφωθεί θετικό αφήγημα. Ισως και να ευδοκιμήσει η αναζήτηση άλλων ενόχων για την οικονομική δυσπραγία (μεταναστών, ξένων, εσωτερικού εχθρού). Ισως και να μετατεθεί το ενδιαφέρον αλλού (ναρκωτικά, πόλεμοι, Επστιν).
Ισως και να αποδειχθεί ότι «Δεν είναι η Οικονομία, ηλίθιε». Ιδωμεν.
Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά
