Ο υπερπληθυσμός αδέσποτων – ή ακριβέστερα ανεπιτήρητων – ιπποειδών στην Ελλάδα δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Σε πολλές περιοχές της χώρας εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες, χωρίς ουσιαστική καταγραφή, χωρίς πρόληψη και χωρίς έναν ενιαίο μηχανισμό διαχείρισης. Αλογα εντοπίζονται σε καλλιέργειες, αυλές σπιτιών, επαρχιακούς δρόμους αλλά και σε κεντρικές οδικές αρτηρίες, συχνά μέσα στον αστικό ιστό, προκαλώντας κινδύνους τόσο για τα ίδια όσο και για τη δημόσια ασφάλεια.
Στη συντριπτική τους πλειονότητα πρόκειται για πρώην δεσποζόμενα ζώα, τα οποία εγκαταλείφθηκαν – κυρίως από το 2013 και μετά – και έκτοτε αναπαράγονται ανεξέλεγκτα. Σε έναν τόπο όπου δεν υπάρχουν φυσικοί θηρευτές, το μόνο στοιχείο που επηρεάζει την επιβίωσή τους είναι ο άνθρωπος: είτε με την εγκατάλειψη είτε με την πλήρη απουσία κρατικής μέριμνας.
Χρειάστηκαν 14 χρόνια για να εφαρμοστεί στην Ελλάδα ο ενωσιακός κανονισμός για την καταγραφή και αναγνώριση των ιπποειδών. Υστερα από καταγγελία και γραπτή αναφορά του ΙΠΠΟΘΕΣΙΣ στην αρμόδια επιτροπή της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο κανονισμός ενσωματώθηκε τελικά με την ΥΑ 726/107637 (ΦΕΚ Β΄ 2028/21.04.2022). Το κατά πόσο εφαρμόζεται ουσιαστικά στην πράξη παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Λίγους μήνες αργότερα, με την τροποποιητική ΥΑ 1388/324739 (ΦΕΚ Β΄ 6134/23.10.2023), το πλαίσιο διαχείρισης των ανεπιτήρητων ιπποειδών μεταβλήθηκε εκ νέου, αφαιρώντας τη σαφή αρμοδιότητα από τις περιφέρειες, χωρίς να την αποδίδει ρητά σε κάποιον άλλο φορέα.
«Κανείς δεν είναι αρμόδιος»
Η Ρόζα Ρούσου, πρόεδρος του ΙΠΠΟΘΕΣΙΣ – Πανελλήνιου Συλλόγου Προστασίας Ιπποειδών, περιγράφει μια κατάσταση θεσμικής ασάφειας που, όπως σημειώνει, επιτείνει το πρόβλημα αντί να το επιλύει. Οπως αναφέρει, η τροποποίηση του Οκτωβρίου 2023 έγινε χωρίς καμία διαβούλευση ή ενημέρωση των φορέων που διαχειρίζονται καθημερινά τέτοια περιστατικά.
Πριν από την τροποποίηση, οι περιφέρειες είχαν την αρμοδιότητα για τα ανεπιτήρητα ιπποειδή. Μετά την τροποποίηση, «κανένας επίσημος φορέας δεν είναι ξεκάθαρα αρμόδιος». Το αποτέλεσμα είναι ένα διοικητικό αλαλούμ, όπου οι ευθύνες μετακυλίονται κατά περίπτωση.
Χαρακτηριστικό είναι, όπως επισημαίνει η ίδια, ότι σε καταγγελία για ανεπιτήρητα ιπποειδή στο νησί της Δοκού η αρμόδια κτηνιατρική υπηρεσία επικαλέστηκε τον Ν. 4555/2018 και ανέθεσε τη μέριμνα στον οικείο δήμο. «Οταν εξυπηρετεί, τα ιπποειδή αντιμετωπίζονται ως ζώα συντροφιάς. Οταν δεν εξυπηρετεί, χαρακτηρίζονται αποκλειστικά ως ζώα παραγωγής και καμία Αρχή δεν αναλαμβάνει τη διαχείρισή τους», τονίζει.
Το βάρος στα σωματεία
Ο Θανάσης Χελιώτης, αντιπρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Προστασίας Ιπποειδών (ΕΣΠΙ), σημειώνει ότι ο αποκαλούμενος «νόμος Κελέτση» δεν δημιούργησε το πρόβλημα, αλλά το διαιώνισε. Ακόμη και σε περιπτώσεις αποδεδειγμένα δεσποζόμενων ιπποειδών που εντοπίζονται αδέσποτα ή κακοποιημένα, μεσεγγυούχοι ορίζονται τα φιλοζωικά σωματεία, τα οποία αναλαμβάνουν όλα τα κόστη και την πλήρη ευθύνη για ζώα που δεν τους αναλογούν θεσμικά.
Παράλληλα, ο ίδιος εκφράζει ανησυχία για πληροφορίες που έρχονται στο φως τους τελευταίους μήνες και κάνουν λόγο για κυκλώματα που εγκλωβίζουν ανεπιτήρητα ιπποειδή και τα μεταφέρουν νύχτα προς σφαγεία των Βαλκανίων, εκμεταλλευόμενα το θεσμικό κενό.
Το παράδειγμα του Υμηττού
Η περίπτωση των αλόγων του Υμηττού αποτυπώνει με σαφήνεια τις συνέπειες αυτής της πραγματικότητας. Οπως εξηγεί η Μαρία Μαρώλια, συνιδρύτρια της Help Horses Ymittos, η ομάδα δημιουργήθηκε το 2023 όταν διαπιστώθηκε μεγάλος αριθμός ανεπιτήρητων ιπποειδών στις παρυφές του Υμηττού και εντός του αστικού ιστού της Αττικής, χωρίς επαρκή τροφή, νερό ή βασική φροντίδα, παρά το γεγονός ότι το πρόβλημα ήταν γνωστό στις αρμόδιες Αρχές.
Τον Αύγουστο του 2023 καταγράφηκαν 92 ιπποειδή – 91 άλογα και ένα μουλαράκι – σε εγκαταλελειμμένα ορνιθοτροφεία, σε ιδιαίτερα κακή κατάσταση, με όλες τις φοράδες εγκυμονούσες. Τα ζώα ήταν δεσποζόμενα, όμως η πολυετής αμέλεια του ιδιοκτήτη οδήγησε σε ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή και τελικά εγκατάλειψη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ο συνολικός αριθμός των αλόγων του Υμηττού ξεπέρασε τα 130.
Μέσα σε δύο χρόνια, η Help Horses Ymittos εξασφάλισε καθημερινή φροντίδα για πάνω από 100 άλογα, δημιούργησε ασφαλείς χώρους φιλοξενίας, πραγματοποίησε 22 υιοθεσίες και 28 ευνουχισμούς, ενώ από τον Ιούλιο του 2025 η αναπαραγωγή έχει διακοπεί πλήρως. Σήμερα φιλοξενούνται 88 άλογα και ένα μουλαράκι.
Παρότι τα άλογα του Υμηττού έχουν πλέον καταφύγιο και φροντίδα, όπως σημειώνεται, χωρίς σαφές θεσμικό πλαίσιο, εθνική στρατηγική και κρατική στήριξη, το πρόβλημα των ανεπιτήρητων ιπποειδών παραμένει ανοιχτό – και μεταφέρεται διαρκώς από τις Αρχές στους ώμους των ίδιων ανθρώπων που προσπαθούν να το περιορίσουν.
