Αγορές και ευρωπαϊκή οικονομία μετά τον πόλεμο των 12 ημερών

Η πρόσφατη όξυνση των εντάσεων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, αλλά και η άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ, ενέτεινε την αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία εξαιτίας της απειλής για κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ που θα επιβάρυνε το ενεργειακό ζήτημα διαταράσσοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Και τούτο σε ένα ήδη επιβαρυμένο – μετά την υιοθέτηση πολιτικών εμπορικού προστατευτισμού από τις ΗΠΑ – διεθνές περιβάλλον. Λίγες ημέρες μετά την κατάπαυση του πυρός είναι νωρίς να κατανοήσουμε εάν ο πόλεμος των 12 ημερών έχει φέρει μία νέα γεωπολιτική ισορροπία. Μπορούμε, ωστόσο, να εξάγουμε ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα για την ευστάθεια των αγορών καθώς και τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες.

Πρώτον, η αντίδραση των αγορών ήταν πολύ ήπια, προφανώς επειδή «προεξόφλησαν» ότι δεν θα κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, καθώς σε αυτό το ενδεχόμενο θα δέχονταν το κύριο πλήγμα οι ίδιες οι ιρανικές εξαγωγές προς την Κίνα και λιγότερο οι δυτικοί αντίπαλοι του καθεστώτος. Η ψύχραιμη αντίδραση των διεθνών αγορών, κατά συνέπεια, δεν οδήγησε σε μεγάλη αύξηση της τιμής του αργού πετρελαίου, παρά μόνο σε σύντομες μικρές διακυμάνσεις. Αντίστοιχη διακύμανση είχε και η τιμή του φυσικού αερίου. Συνεπώς, οι τιμές της ενέργειας παραμένουν σε σχετικώς χαμηλά επίπεδα από την αρχή του έτους, κυρίως ως αποτέλεσμα της επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας και της αβεβαιότητας που προκαλεί ο εμπορικός προστατευτισμός. Το φαινόμενο οι αγορές να «μεταβολίζουν» πολύ γρήγορα το αρχικό shock παρατηρήθηκε και τρεις μήνες νωρίτερα, δηλαδή μετά την ανακοίνωση της νέας, αλλά ασαφούς δασμολογικής πολιτικής των ΗΠΑ.

Δεύτερον, το δολάριο δεν ενισχύθηκε, όπως συνέβαινε συνήθως σε περιόδους υψηλής παγκόσμιας γεωπολιτικής αβεβαιότητας, ως «ασφαλές καταφύγιο». Αντίθετα, σήμερα το δολάριο βρίσκεται σε καθοδική πορεία και ο βασικός λόγος είναι η χαμηλή εμπιστοσύνη των επενδυτών στην πολιτική Tραμπ από την ημέρα που ανακοινώθηκαν οι δασμοί (Liberation Day). Η ανησυχία για τη ζημιά που θα μπορούσαν να προκαλέσουν οι δασμοί στην οικονομία των ΗΠΑ, αύξησε την πίεση στους επενδυτές να απομακρύνουν κεφάλαια από τις αμερικανικές αγορές, ενώ στην Ευρώπη παρατηρείται εισροή νέων κεφαλαίων.

Τρίτον, η απόφαση της Συνόδου του ΝΑΤΟ για δέσμευση των μελών της Συμμαχίας να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ μέσα στην επόμενη 10ετία συνιστά μία αλλαγή δόγματος τόσο για τη γεωπολιτική στρατηγική της ΕΕ όσο και για τη δομή της ευρωπαϊκής οικονομίας. Το ποσοστό αυτό κατανέμεται τόσο σε αμιγώς στρατιωτικές δαπάνες όσο και σε υποδομές, κυβερνοασφάλεια και τεχνολογική καινοτομία. Η ανάγκη επανεξοπλισμού είναι μία ευκαιρία για αύξηση της παραγωγής της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, περαιτέρω οικονομικής ανάπτυξης και επιτάχυνσης της παραγωγικότητας. Η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα δύναται να επωφεληθεί από τυχόν συνέργειες μεταξύ των μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων. Η ικανότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας να ανταποκριθεί στη ζήτηση θα είναι καθοριστική, ενώ η ανακατανομή της παραγωγικής ικανότητας από τους τομείς της αυτοκινητοβιομηχανίας και των ενδιάμεσων αγαθών, θα μπορούσε να συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγής.

Ο Παναγιώτης Καπόπουλος είναι Chief Economist, Alpha Bank