Οι τελευταίες συνεντεύξεις

Ερνεστ Χέμινγουεϊ

Τι θα λέγατε για την επίδραση που είχαν οι σύγχρονοί σας πάνω στο έργο σας; Ποια ήταν η συμβολή της Γκέρτρουντ Στάιν, αν είχε κάποια; Ή του Έζρα Πάουντ; Ή του Μαξ Πέρκινς;

ΧΕΜΙΝΓΟΥΕΪ: Λυπάμαι, όμως δεν τα καταφέρνω με αυτές τις νεκροψίες. Υπάρχουν ιατροδικαστές, λογοτεχνικοί και μη, οι οποίοι ασχολούνται με αυτά τα ζητήματα. Η δεσποινίς Στάιν αναφέρθηκε εκτενώς και με σημαντικές ανακρίβειες στην επίδραση που άσκησε πάνω στο έργο μου. Της ήταν απαραίτητο να το κάνει, εφόσον έμαθε πώς να γράφει διαλόγους από ένα βιβλίο με τίτλο Ο Ήλιος ανατέλλει ξανά. Της είχα μεγάλη αδυναμία και θεωρούσα πως ήταν θαυμάσιο το ότι είχε μάθει να γράφει διαλόγους. Δεν αποτελούσε για μένα κάτι το καινοφανές, το μαθαίνω από όλους όσους μπορούσα, ζωντανούς ή νεκρούς, και δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα επηρέαζε την Γκέρτρουντ τόσο έντονα. Ήδη έγραφε πολύ καλά σε άλλα επίπεδα. Ο Έζρα ήταν εξαιρετικά ευφυής στα θέματα που γνώριζε πραγματικά. Μα, αυτού του είδους οι κουβέντες δεν σε κουράζουν; Αυτά τα λογοτεχνικά κουτσομπολιά, ενώ βγάζουν στη φόρα άπλυτα τριάντα πέντε χρόνια πριν, μου προκαλούν αηδία. Θα ήταν αλλιώς, αν είχε επιχειρήσει κάποιος να πει την πάσα αλήθεια. Αυτό θα είχε μια κάποια αξία. Εδώ είναι απλούστερο και προτιμότερο να ευχαριστήσω την Γκέρτρουντ για όλα όσα έμαθα από εκείνη σχετικά με την αφηρημένη σχέση των λέξεων, να αναφέρω το πόση συμπάθεια της είχα, να επαναλάβω την πίστη μου στον Έζρα ως σπουδαίο ποιητή και πιστό φίλο και να αναφέρω ότι νοιαζόμουν τόσο πολύ για τον Μαξ Πέρκινς, ώστε μου στάθηκε αδύνατο να αποδεχτώ ότι είναι νεκρός. Ποτέ του δεν μου ζήτησε να αλλάξω το οτιδήποτε έγραψα, πέρα από το να αφαιρέσω ορισμένες λέξεις οι οποίες εκείνα τα χρόνια θεωρούνταν απρεπές να δημοσιευτούν. Στη θέση τους έμεναν κενά, και όποιος ήξερε τις λέξεις καταλάβαινε ποιες ήταν. Για μένα δεν ήταν ένας απλός επιμελητής. Ήταν ένας σοφός φίλος και ένας θαυμάσιος σύντροφος. Μου άρεσε ο τρόπος που φορούσε το καπέλο του και ο αλλόκοτος τρόπος που κινούνταν τα χείλη του.

ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ: Ποιοι θα λέγατε ότι υπήρξαν οι λογοτεχνικοί προπάτορές σας, εκείνοι από τους οποίους διδαχτήκατε τα περισσότερα;

ΧΕΜΙΝΓΟΥΕΪ: Ο Μαρκ Τουέιν, ο Φλομπέρ, ο Σταντάλ, ο Μπαχ, ο Τουργκιένιεφ, ο Τολστόι, ο Ντοστογιέφσκι, ο Τσέχοφ, ο Άντριου Μάρβελ, ο Τζον Νταν, ο Μοπασάν, ο καλός Κίπλινγκ, ο Θορό, ο πλοίαρχος Μάριατ, ο Σαίξπηρ, ο Μότσαρτ, ο Κεβεδό, ο Δάντης, ο Βιργίλιος, ο Τιντορέττο, ο Ιερώνυμος Μπος, ο Μπρέγκελ, ο Πατινίρ, ο Γκόγια, ο Τζόττο, ο Σεζάν, ο Βαν Γκογκ, ο Γκογκέν, ο Σαν Χουάν ντε λα Κρουζ, ο Γκόνγκορα – θα χρειαζόμουν μια ολόκληρη μέρα για να μνημονεύσω τους πάντες. Κι ύστερα θα ήταν σαν να διεκδικούσα μια ευρυμάθεια την οποία δεν διαθέτω, και όχι σαν να προσπαθώ να θυμηθώ όλους εκείνους τους ανθρώπους που άσκησαν επιρροή στη ζωή και στο έργο μου. Αυτή δεν είναι μια βαρετή, τετριμμένη ερώτηση. Είναι μια πολύ καλή και σημαντική ερώτηση, που απαιτεί αναστοχασμό. Συμπεριέλαβα ζωγράφους, ή τουλάχιστον άρχισα να το κάνω, γιατί διδάσκομαι πώς να γράφω τόσο από τους ζωγράφους, όσο και από τους συγγραφείς. Απορείς πώς συμβαίνει αυτό; Θα χρειαζόταν άλλη μια μέρα για να το εξηγήσω. Θα έλεγα πως το τι διδάσκεται κανείς από τους συνθέτες και από τη μελέτη της αρμονίας και της αντίστιξης θα έπρεπε να είναι προφανές.

(Από τη συνέντευξη στον
Τζορτζ Πλίμπτον, The Paris Review, 1954)