Το λυκόφως {LF}της συμφωνίας {LF}Bretton Woods

Οι φετινές ετήσιες εαρινές συναντήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας ξεκίνησαν με σιωπηλούς φόβους ότι η κυβέρνηση του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ θα προσπαθήσει να τις υπονομεύσει θανάσιμα. Τελείωσαν με τα δύο ιδρύματα να δέχονται αυστηρή επίπληξη από τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ για την αυξανόμενη ανησυχία τους για την κλιματική αλλαγή και τη διαφορετικότητα, αλλά και με έναν αναστεναγμό ανακούφισης ότι επέζησαν για να αγωνιστούν για την ανάπτυξη μια άλλη μέρα.

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τη μεταπολεμική εποχή χωρίς τα θεσμικά όργανα του Bretton Woods: την Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ και τον Διεθνή Οργανισμό Εμπορίου, ο οποίος αποτέλεσε πρόδρομο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Εντός των γεωπολιτικών περιορισμών της εποχής, το Bretton Woods έθεσε τα θεμέλια της πολυμέρειας σε τρεις κρίσιμους τομείς: το διεθνές νομισματικό σύστημα, τον επίσημο δανεισμό για την ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη και την οικονομική και χρηματοπιστωτική ολοκλήρωση μέσω της σταδιακής απελευθέρωσης του διασυνοριακού εμπορίου και των επενδύσεων.

Το επικαιροποιημένο πλαίσιο του Bretton Woods εγκαινίασε μια νέα εποχή ανάπτυξης των χρηματοπιστωτικών αγορών, καθώς οι ευέλικτες συναλλαγματικές ισοτιμίες οδήγησαν στη διασυνοριακή απελευθέρωση του κεφαλαίου και την εγχώρια απορρύθμιση.

Το πνεύμα του Bretton Woods επέστρεψε για τα καλά κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008-09, η οποία έδειξε ότι σε μια εποχή υπερ-παγκοσμιοποίησης ακόμη και οι προηγμένες οικονομίες δεν είχαν ανοσία στη μεταβλητότητα των αγορών. Οι κυβερνήσεις επανέκτησαν τον έλεγχο των εθνικών και διεθνών προσπαθειών σταθεροποίησης, επεκτείνοντας τις γραμμές διάσωσης ρευστότητας σε εγχώριες και ξένες τράπεζες.

Η απομάκρυνση από την προσέγγιση του Bretton Woods έγινε εμφανής το 2016, καθώς λαϊκιστικά πολιτικά κινήματα άρχισαν να εκμεταλλεύονται την αυξανόμενη δυσαρέσκεια για το ελεύθερο εμπόριο, κατηγορώντας το για την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου, ιδίως στις ΗΠΑ. Οι δασμοί επανήλθαν στην ατζέντα, καθώς οι κυβερνήσεις προσπάθησαν να επανακτήσουν τον έλεγχο των εγχώριων οικονομιών.

Ενώ η ελεύθερη κινητικότητα των κεφαλαίων παρέμεινε σχετικά αδιαμφισβήτητη, το εμπόριο περιορίστηκε όλο και περισσότερο, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους του Bretton Woods – τόσο στο πνεύμα όσο και στην πράξη.

Με τις πολιτικές αντιδράσεις υπό την ηγεσία του Τραμπ κατά του ελεύθερου εμπορίου να προκαλούν μια χαοτική στροφή προς τον προστατευτισμό, δεν είναι σαφές αν ένα καθεστώς ελεύθερης κινητικότητας κεφαλαίων μπορεί να παραμείνει σταθερό. Αν όχι, τότε το ερώτημα είναι πώς θα αποτραπεί η παρακμή της παγκόσμιας οικονομίας προς τον κατακερματισμό και τη χρηματοπιστωτική καταστολή. Ενα τέτοιο αποτέλεσμα δεν είναι αναπόφευκτο. Και όμως, χωρίς συντονισμένη διεθνή δράση, προς τα εκεί ακριβώς οδεύουμε.

Ο Τζιανκάρλο Κορσέτι είναι πρόεδρος της έδρας Pierre Werner στο Κέντρο Robert Schuman και καθηγητής Οικονομικών στο European University Institute