Ποιος ορίζει το βλάσφημο στην Τέχνη;

Ποιος αποφασίζει ποια έργα θα εκτεθούν στην Εθνική Πινακοθήκη; Και πόσο δεσμευτική είναι η δημόσια χρηματοδότηση ενός μουσείου σχετικά με τις επιλογές των έργων αυτών;

Είναι μερικά από τα ερωτήματα που τέθηκαν χθες κατά την ημερίδα «Η ελευθερία της Τέχνης: Δεδομένα και προκλήσεις» στην Εθνική Πινακοθήκη, μία ημέρα μετά την αποκατάσταση των βανδαλισμένων έργων του Χριστόφορου Κατσαδιώτη στο μεσοπάτωμα. «Είμαστε αφοσιωμένοι στην προάσπιση της ελεύθερης καλλιτεχνικής έκφρασης» ανέφερε στην εισαγωγική της τοποθέτηση η καλλιτεχνική διευθύντρια, Συραγώ Τσιάρα, που επιμελείται και την έκθεση «Η σαγήνη του αλλόκοτου» στο πλαίσιο της οποίας παρουσιάζονται και τα τέσσερα έργα που βανδαλίστηκαν. Και πρόσθεσε πως ο σχεδιασμός του καλλιτεχνικού προγράμματος της Εθνικής Πινακοθήκης είναι αρμοδιότητα του εκάστοτε καλλιτεχνικού διευθυντή και πως η αξιολόγηση των έργων κάθε έκθεσης γίνεται με επιστημονικά κριτήρια και από ανθρώπους που έχουν εμπειρία και αποδοχή.

«Το τι είναι βλάσφημο και τι όχι οφείλεται στο ατομικό μας πολιτιστικό κεφάλαιο», υποστήριξε ο ποιητής Δημήτρης Αγγελής, επισημαίνοντας ότι μόνο στον δυτικό κόσμο προστατεύεται η ελευθερία της Τέχνης, χωρικά δηλαδή όπου κυριάρχησε ο Χριστιανισμός. Αλλωστε η νομική προστασία της Τέχνης είναι φαινόμενο των αρχών του 20ού αιώνα αρχής γενομένης με το Σύνταγμα της Βαϊμάρης, όπως εξήγησε ο νομικός σύμβουλος της Πινακοθήκης, Γιώργος Οικονομόπουλος, ο οποίος τόνισε ότι «είναι παράλογο να ζητάμε να προστατεύεται από την έννομη τάξη το σύνολο των ιδεών και των συναισθημάτων».

Ιδεολογική πόλωση

«Η επίθεση στην έκθεση της Πινακοθήκης είναι σύμπτωμα ιδεολογικής πόλωσης και παρανόησης του ρόλου του μουσείου ως θεσμού», εξήγησε ο καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, Γιάννης Κολοκοτρώνης, ο οποίος ανέφερε ιστορικά παραδείγματα λογοκρισίας, όπως έπραξαν και οι ομότιμοι καθηγητές του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Μιλτιάδης Παπανικολάου, ο οποίος υπενθύμισε την αντίδραση του Ζορζ Μπρακ – «μας έδωσες να φάμε στουπί και να πιούμε βενζίνη» – όταν είδε το έργο του Πάμπλο Πικάσο «Δεσπονίδες της Αβινιόν», και του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Απόστολος Καρπόζηλος, όπως και ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστης Ανδρεαδάκης, ο οποίος έβαλε στη συζήτηση κατά πόσο η λογοκρισία είναι αποτέλεσμα ανάγκης για προσωπική προβολή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η τοποθέτηση του πατέρα Βασίλειου Θερμού, ο οποίος ανέφερε ότι όσοι αγωνίζονται για την ελευθερία της Τέχνης δεν είναι απολύτως συνεπείς, καθώς  όπως είπε μπορεί να μην αντιδρούσαν στην αλλοίωση μιας οποιαδήποτε σημαίας, αλλά να είχαν εντελώς διαφορετική συμπεριφορά αν η αλλοίωση αφορούσε μια ισραηλινή ή παλαιστινιακή.

Στην ημερίδα συμμετείχαν επίσης η διεθνής εμπειρογνώμων σε θέματα διαπολιτισμικής επικοινωνίας, Κατερίνα Στενού και ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου.

Στο μεταξύ έγινε γνωστό ότι η Εθνική Πινακοθήκη θα καταθέσει αγωγή κατά του βουλευτή Νίκου Παπαδόπουλου και του Διονύση Μακρή που τον συνόδευε την ημέρα της επίθεσης, ζητώντας αποζημίωση 500.000 ευρώ για ηθική βλάβη και επιπλέον ποσό για την καταστροφή που προκλήθηκε στα έργα.