Οι λέξεις – κλειδιά είναι «τείχος προστασίας»

Την περασμένη εβδομάδα, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος ανακοίνωσε την απόφασή της να κατηγοριοποιήσει ολόκληρο το AfD ως «επιβεβαιωμένο ακροδεξιό εξτρεμιστικό κίνημα». Σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία, ο εξτρεμιστικός χαρακτήρας του AfD είναι αναγνωρίσιμος στην «εθνοφυλετική αντίληψη του κόμματος για τον λαό», η οποία συγκεκριμενοποιείται «στη συνολική αντιμεταναστευτική και αντιμουσουλμανική στάση του κόμματος».

Ογδόντα χρόνια μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας από τα συμμαχικά στρατεύματα στις 8 Μαΐου 1945, η απόφαση της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος έχει ιστορικό συμβολισμό.

Η έκθεση της Υπηρεσίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το AfD έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα κινηθεί νομικά κατά της απόφασης. Ο νέος κυβερνητικός συνασπισμός του CDU και του SPD βρίσκεται αντιμέτωπος με το ερώτημα πώς πρέπει να αντιδράσει πολιτικά σε αυτή την εξέλιξη. Αμέσως μετά την απόφαση αυτή άρχισε στη Γερμανία η συζήτηση για την απαγόρευση του AfD.

Η απόφαση να ζητηθεί από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο η απαγόρευση του κόμματος που είναι το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης στο κοινοβούλιο εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των συνταγματικών οργάνων που έχουν οριστεί για να το πράξουν, π.χ. των κομμάτων της Ομοσπονδιακής Βουλής. Μια αρχική πρώτη προσπάθεια του κοινοβουλίου απέτυχε τον Ιανουάριο του 2025. Δεν βρήκε την απαραίτητη πλειοψηφία.

Μια αίτηση απαγόρευσης του AfD μπορεί να φαίνεται λογική. Υπάρχουν όμως κάποιες αντιφάσεις και κίνδυνοι που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Ο επικεφαλής της μεγαλύτερης κοινοβουλευτικής ομάδας του CDU στην Μπούντεσταγκ, Γενς Σπαν, είχε ζητήσει λίγες ημέρες πριν να αντιμετωπιστεί το AfD στην Μπούντεσταγκ με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται τα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης σε οργανωτικά θέματα. Θα έχει ενδιαφέρον να δούμε αν το κυβερνών κόμμα CDU θα επιμείνει σε αυτή τη θέση μετά την απόφαση της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος.

Πρέπει όμως να λαμβάνεται υπόψη και το ενδεχόμενο να απορριφθεί από το δικαστήριο μια αίτηση απαγόρευσης. Θα πρέπει επίσης να είναι σαφές σε όλους τους εμπλεκόμενους ότι ένα τέτοιο βήμα μπορεί να μετατραπεί ακουσίως σε εκστρατεία κινητοποίησης υπέρ του AfD. Ο θυμός και οι στόχοι των ψηφοφόρων του AfD δεν θα εξαφανιστούν αν το κόμμα απαγορευτεί από τα δικαστήρια.

Η συζήτηση για την απαγόρευση του AfD είναι μια συζήτηση για το πώς θα αντιμετωπιστεί αυτό το εξτρεμιστικό κόμμα στο μέλλον. Οι λέξεις – κλειδιά εδώ είναι «τείχος προστασίας» («Brandmauer» στα γερμανικά).

Για το AfD, η κατηγοριοποίηση της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος αποτελεί στρατηγικό πρόβλημα. Στόχος του είναι να γκρεμίσει αυτό το τείχος προστασίας. Αυτή η εξέλιξη όμως θα δυσκολέψει το AfD να πείσει ιδίως το CDU να άρει το τείχος. Υπάρχει και ένα άλλο πρόβλημα για το CDU. Θα πρέπει να εξηγήσει στους ψηφοφόρους του γιατί κάποιοι από τους εκπροσώπους του θέλουν να συνεργαστούν με ένα ακροδεξιό κόμμα.

Το AfD έχει ριζοσπαστικοποιηθεί όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, αλλά αυτό είτε δεν αποτελούσε πρόβλημα για το αυξανόμενο σώμα των ψηφοφόρων του είτε αγνοήθηκε. Οι ψηφοφόροι μπορούν επίσης να ριζοσπαστικοποιηθούν προς διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις. Ωστόσο, κανένας ψηφοφόρος δεν μπορεί τώρα πια να ισχυρίζεται ότι δεν γνωρίζει τι κόμμα είναι το AfD όταν κατεβαίνει στις εκλογές.

Η συζήτηση για το πώς θα αντιμετωπιστεί το AfD έχει και διεθνή διάσταση. Για παράδειγμα, ο επικεφαλής της ουγγρικής κυβέρνησης Βίκτορ Ορμπαν δεσμεύτηκε ότι θα στηρίξει το AfD. Στην πλατφόρμα Χ ο Ορμπαν ρώτησε μάλιστα «τι στο διάολο» συμβαίνει στη Γερμανία. Μέλη της αμερικανικής κυβέρνησης αναζητούν επίσης ενεργά την εγγύτητα με το AfD και έχουν επικρίνει την απόφαση της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έγραψε στο X ότι το AfD είναι το «πιο δημοφιλές κόμμα» στη Γερμανία. Τώρα «οι γραφειοκράτες προσπαθούν να το καταστρέψουν». Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο μίλησε για «τυραννία».

Ο Γενς Μπάστιαν είναι πρώην συνεργάτης του Γερμανικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων και Ασφάλειας (SWP) στο Βερολίνο, senior policy fellow στο ΕΛΙΑΜΕΠ