Η γερμανική δημοκρατία αντιστέκεται

Oταν πρόκειται για τη διαχείριση της ιστορίας της, η Γερμανία δεν είναι μια «κανονική» χώρα – ούτε μπορεί, ούτε θέλει να είναι. Η μοναδικότητα των εγκλημάτων του ναζιστικού καθεστώτος έχει χαραχθεί βαθιά στη συλλογική συνείδηση των Γερμανών. «Ποτέ ξανά!» – αυτό είναι το δίδαγμα από τον τρόμο και τη βία του παρελθόντος. Από αυτό το τραύμα γεννήθηκε, μετά την απελευθέρωση πριν από ογδόντα χρόνια, η αρχή της «μαχητικής δημοκρατίας»: η δημοκρατία, χτισμένη πάνω στα ερείπια του ολοκληρωτισμού, οφείλει πλέον να προστατεύεται απέναντι σε εκείνους που επιβουλεύονται τη δημοκρατική τάξη – ακόμη κι όταν αυτοί επιχειρούν να την ανατρέψουν χρησιμοποιώντας τα ίδια τα εργαλεία της δημοκρατίας.

Πρόκειται για αντίδραση σε ένα συλλογικό τραύμα: το γεγονός ότι ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία μέσω δημοκρατικών διαδικασιών. Eνα τραύμα που εξακολουθεί να επιδρά έως σήμερα και υποσυνείδητα επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις πολιτικές συζητήσεις γύρω από τη στάση απέναντι στην Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) – το κόμμα που στις ομοσπονδιακές εκλογές στα τέλη Φεβρουαρίου κατάφερε να αποσπάσει πάνω από είκοσι τοις εκατό των ψήφων, καθιστάμενο έτσι η ισχυρότερη δύναμη της αντιπολίτευσης. Η απόφαση της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος να κατατάξει την AfD ως αποδεδειγμένα ακροδεξιά εξτρεμιστική οντότητα αναζωπύρωσε τις πολιτικές συζητήσεις σχετικά με την ενδεχόμενη απαγόρευση του κόμματος. Η αποστολή της εν λόγω υπηρεσίας – που υπάγεται στο ομοσπονδιακό υπουργείο Εσωτερικών – είναι πρωτίστως η προστασία της φιλελεύθερης δημοκρατικής τάξης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο γερμανικό Σύνταγμα.

Ο πυρήνας αυτής της τάξης είναι οι αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Yστερα από μακρά αξιολόγηση, η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος κατέληξε ότι οι θέσεις που διατυπώνει δημοσίως η AfD – ιδίως σε σχέση με  αλλοδαπούς και Γερμανούς με μεταναστευτικό υπόβαθρο – «δεν είναι συμβατές με τη φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη». «Η διαρκής υποδαύλιση εναντίον προσφύγων και μεταναστών ενισχύει τη διάδοση και την εμβάθυνση προκαταλήψεων, αρνητικών στερεοτύπων και φόβων απέναντι σε αυτή την κοινωνική ομάδα», αναφέρεται χαρακτηριστικά στην επίσημη ανακοίνωση.

Η απόφαση επανέφερε στο προσκήνιο τις συζητήσεις περί απαγόρευσης της AfD. Η Γερμανία είναι κράτος δικαίου. Η απαγόρευση ενός πολιτικού κόμματος συνιστά μια περίπλοκη και χρονοβόρα νομική διαδικασία. Δύο φορές στο παρελθόν το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο προχώρησε στην απαγόρευση εξτρεμιστικών κομμάτων – και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για υποθέσεις που ανάγονται στη δεκαετία του 1950. Δύο ακόμη αιτήματα απαγόρευσης απέτυχαν.

Δικαιολογημένα υπάρχουν υψηλά θεσμικά εμπόδια για την απαγόρευση ενός πολιτικού κόμματος. Υπάρχουν όμως και λιγότερο δραστικά μέσα με τα οποία μπορεί η «μαχητική δημοκρατία» να προστατευθεί απέναντι στους εχθρούς της. Σε αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η περικοπή της κρατικής χρηματοδότησης ή και η απαγόρευση διορισμού μελών του κόμματος σε θέσεις του δημόσιου τομέα.

Δεν αποτελεί μυστικό ότι οι γερμανοί ακροδεξιοί διαθέτουν ισχυρούς συμμάχους στην Ουάσιγκτον. Σ’ αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η σφοδρή επίθεση του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο:  «Αυτό δεν είναι δημοκρατία – είναι συγκαλυμμένη τυραννία». Το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών απάντησε στην πρόκληση από την Ουάσιγκτον επισημαίνοντας ότι τον τελικό λόγο τον έχουν τα «ανεξάρτητα δικαστήρια». Και ακολούθησε η φράση που συνοψίζει τα πάντα: «Η ιστορική εμπειρία μάς έχει διδάξει ότι οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε έγκαιρα και αποφασιστικά τον ακροδεξιό εξτρεμισμό».

Ο δρ Ρόναλντ Μαϊνάρντους είναι πολιτικός αναλυτής και σχολιαστής και κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ