Αναπόφευκτες «εκπλήξεις»

Η κυρίαρχη πνευματική στρατηγική που φέρνουν οι άνθρωποι στο μέλλον είναι η άρνηση…

Μόνο που η άρνηση, όπως την περιγράφει o Peter Schwartz στο βιβλίο του «Αναπόφευκτες εκπλήξεις», δεν είναι στρατηγική. Ούτε προφανώς η ελπίδα.

Σε ένα διεθνές σκηνικό όπου η αβεβαιότητα και η γεωπολιτική ανορθοδοξία συναγωνίζεται την οικονομική, όπου καθίσταται σαφές με όλους τους τρόπους ότι ο κανόνας είναι ότι δεν υπάρχουν κανόνες και όπου η μεγάλη εικόνα θυμίζει ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων άλλων εποχών, η άρνηση και η ελπίδα μοιάζουν εξίσου επικίνδυνες. Τίποτα δεν είναι πλέον αδιανόητο. Και κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν ήξερε, ή δεν έβλεπε. Μόνη στρατηγική σε αυτό το ρευστό τοπίο είναι ο σχεδιασμός, η εμπέδωση της σταθερότητας, η διεύρυνση των συμμαχιών, η παραμονή στον πυρήνα των ευρωπαϊκών αποφάσεων και ο πραγματισμός.

Την ώρα που σταθερές καταρρέουν και κεκτημένα αμφισβητούνται, η σταθερότητα είναι και θα είναι το πιο ισχυρό νόμισμα. Δεν είναι δεδομένη.

Το επόμενο διάστημα θα δοκιμάσει κανόνες, πολιτικές και αντοχές. Και μάλλον μοιάζει περισσότερο με stress test παρά με ηλεκτροσόκ (κατά τον Emmanuel Macron) Στρες τεστ στο οποίο θα επιβιώσουν οι πιο σταθεροί, οι πιο ανθεκτικοί και όσοι περνούν τον έλεγχο του ρεαλισμού. Η Ελλάδα βιώνει αυτό το γεωπολιτικό τσουνάμι με πολιτική σταθερότητα – εξαίρεση στο ευρωπαϊκό σκηνικό –, γεωπολιτική ωριμότητα, ισχυρές ευρωπαϊκές και περιφερειακές συμμαχίες και εμπέδωση του ρόλου της στην Ευρώπη και στην ευρύτερη περιοχή ως μιας δύναμης σταθερότητας και αξιοπιστίας. Η νέα κατάσταση είναι, όμως, και μια ευκαιρία. Για όσους βιάζονται να ανακοινώσουν τον θάνατο της ΕΕ, δεν πρέπει να υποτιμάται η συγκολλητική ουσία της συμμετοχής στην ΕΕ παρά τις όποιες αντιξοότητες. Δεν πρέπει από την άλλη πλευρά να υποτιμάται η σημασία της διατλαντικής σχέσης, η οποία δεν είναι και δεν πρέπει να γίνει μονοθεματική.

Επιπλέον, η πρόσφατη ιστορία έχει δείξει ότι τα εξωτερικά σοκ έχουν βοηθήσει την Ευρώπη να προχωρήσει πιο γρήγορα μπροστά. Η Ευρώπη έδρασε συντονισμένα και γρήγορα για τα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Ενωσης τόσο στη διάρκεια της πανδημίας υπογράφοντας με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας την ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας, όσο και αντιδρώντας συντονισμένα στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Τώρα έχει έρθει ξανά η ώρα των πράξεων. Η Ευρώπη οφείλει να επιταχύνει τις αποφάσεις που έπρεπε να είχαν ληφθεί εδώ και καιρό, όπως αυτές για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας με απτούς και πρακτικούς τρόπους που θα βοηθήσουν τα κράτη-μέλη να κάνουν ένα σημαντικό και φιλόδοξο βήμα προς τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Και δεν πρέπει να λησμονείται ότι η παράσταση ευρωπαϊκής ηγεσίας απαιτεί κάτι πιο δυνατό από τον φόβο: μέτρα που δείχνουν τον δρόμο για την ευημερία και την ασφάλεια. Αυτό είναι το στοίχημα της Ευρώπης που πρέπει να πορευθεί μαζί με τους πολίτες της, αφού τους μιλήσει με ειλικρίνεια για τις κρίσιμες διακυβεύσεις. Η ΕΕ θα πρέπει να αποφασίσει τώρα αν είναι έτοιμη να αναλάβει το κόστος διαμόρφωσης του μέλλοντός της. Αλλιώς θα το διαμορφώσουν άλλοι για λογαριασμό της.

Η Αριστοτελία Πελώνη είναι διευθύντρια του Γραφείου Διεθνούς
Στρατηγικού Σχεδιασμού και Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού