Ηταν και η φωτογραφία εκεί

Ενώ στην Ελλάδα βιώσαμε τις προηγούμενες μέρες μια από τις μεγαλύτερες πορείες διαμαρτυρίας της τελευταίας δεκαετίας στην επέτειο των δύο χρόνων από το δυστύχημα στα Τέμπη, στην Αγγλία εγκαινιάστηκε πρόσφατα στο Turner Contemporary στο Μάργκεϊτ η έκθεση «Resistance», σε σύλληψη του γνωστού καλλιτέχνη και κινηματογραφιστή Steve McQueen και σε επιμέλεια της Clarrie Wallis. Η έκθεση παρουσιάζει έργα γνωστών φωτογράφων, φωτορεπόρτερ με κρυφές κάμερες και ανώνυμων φωτογράφων σε μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια οπτική αφήγηση της μαζικής αντίστασης σε κομβικές πολιτικές στιγμές στη διάρκεια ενός αιώνα στην Αγγλία. Ξεκινώντας από το 1903 και τις σουφραζέτες που εξεγέρθηκαν υπέρ του δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες και φτάνοντας μέχρι τη διαμαρτυρία κατά του Πολέμου του Ιράκ το 2003, η έκθεση εστιάζει άλλοτε στο πλήθος, και στη δύναμή του να διαμορφώνει τις πολιτικές αποφάσεις, ενώ άλλοτε μας παρουσιάζει λεπτομέρειες, στιγμές τρυφερότητας και τις ατομικότητες που αποτελούν το πλήθος.

Οπως μαρτυρά και ο υπότιτλος της έκθεσης, «How Protest Shaped Britain and Photography Shaped Protest», εκτός από το εμφανές επίπεδο ιστορίας που καταγράφεται και ξεδιπλώνεται μέσα από την έκθεση, ο McQueen εστιάζει και στην εξέλιξη του ίδιου του φωτογραφικού μέσου. Σε αυτό βοηθάει και η τολμηρή επιμελητική απόφαση όλες οι φωτογραφίες να παρουσιαστούν σε παρόμοιων διαστάσεων μαύρα κάδρα και όλες ασπρόμαυρες, πέρα από κάποιες που είναι σέπια, φέρνοντας την έκθεση πιο κοντά σε μια εικαστική εγκατάσταση. Ο McQueen είναι γνωστός για τα έργα του και τις ταινίες του με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα που πραγματεύονται την ανθρώπινη συνθήκη και αναρωτιέται κανείς αν και αυτή η έκθεση δεν είναι μια προέκταση της καλλιτεχνικής του πρακτικής. Οι εικόνες της έκθεσης – που προέρχονται από διαφορετικές πηγές, από αρνητικά φιλμ μέχρι ψηφιακές φωτογραφίες – παρουσιάζονται χωρίς χρώματα, γεγονός που υπογραμμίζει την αρχειακή τους σημασία και την ιστορικότητά τους ενώ τις ομογενοποιεί ώστε ο θεατής να εστιάσει στην πληροφορία που μεταφέρουν. Επιπλέον, το μέγεθος των φωτογραφιών, που παραπέμπει στο παραδοσιακό φωτογραφικό φορμάτ, μαγνητίζει τον θεατή και τον καλεί να πλησιάσει την εικόνα για να δει λεπτομέρειες.

Η φωτογραφία σήμερα, κυρίως μετά τη χρήση των smartphone κινητών, έχει αλλάξει υπόσταση, κάτι που επηρεάζει και τη σχέση του μέσου με την αντικειμενικότητά του και την αλήθεια που παρουσιάζει. Και γι’ αυτό η έκθεση σταματάει στις αρχές του 21ου αιώνα, με ηχηρή την απουσία δυνατών στιγμών στην ιστορία των διαδηλώσεων και των πορειών που φτάνουν μέχρι τις μέρες μας. Εχει ενδιαφέρον να σκεφτεί κανείς όμως ότι η δυνατότητα καταγραφής που δίνεται δημοκρατικά στους περισσότερους μέσω αυτής της αλλαγής έχει οδηγήσει και σε μια άλλη αλλαγή. Η κάθε διαδήλωση δεν έχει μια οπτική αλλά χιλιάδες, σχεδόν όσες οι διαδηλωτές. Η καταγραφή τους, καθώς και των συμβάντων βίας που συχνά συνοδεύουν τέτοιες κινήσεις, γίνεται και πάλι με αυτό το μέσο και οδηγεί σε μια πιο ολοκληρωμένη κάλυψή του, ειδικά στην εποχή μας που η αλήθεια των ΜΜΕ τίθεται όλο και περισσότερο υπό αμφισβήτηση. Με διαφορετικό τρόπο, η φωτογραφία ήταν και είναι εκεί, και δίνεται όλο και περισσότερο χώρος σε αυτήν και την κινούμενη εικόνα να λειτουργήσει ως τεκμήριο χωρίς να εστιάζουμε στην ταυτότητα του δημιουργού, καθώς όλοι οι διαδηλωτές είναι εν δυνάμει φωτορεπόρτερ.

Η Εύα Βασλαματζή είναι επιμελήτρια τέχνης