Η αναδιανομή ευθυνών {LF}στην Ευρώπη και η Ελλάδα

Η Ευρώπη είχε επαναπαυθεί τις προηγούμενες δεκαετίες σε μια «ευτυχισμένη υποτέλεια» στα θέματα της άμυνας και της ασφάλειάς της.

Σήμερα βιώνει πλέον μια βίαιη γεωπολιτική ενηλικίωση και προχωρά στην υιοθέτηση ενός αμυντικού σχεδίου που περιλαμβάνει μεγάλη αύξηση αμυντικών δαπανών για τον επανεξοπλισμό της ώστε να μπορέσει να υπερασπιστεί τόσο την Ουκρανία όσο και τον εαυτό της.

Η Ευρώπη είναι αναγκασμένη να προχωρήσει με τις δημοκρατικές αξίες και την άμυνα. Δηλαδή τις αξίες της κι ένα ραβδί, που θα έλεγε και ο Θεόδωρος Ρούζβελτ. Είναι πλέον υποχρεωμένη να οικοδομήσει ένα στέρεο περίγραμμα γύρω από την ασφάλεια και τη δημοκρατία και τις διάφορες διαστάσεις της: τον σεβασμό των συνόρων, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Η τελευταία Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ αποφάσισε «η Ευρώπη να γίνει πιο κυρίαρχη, πιο υπεύθυνη για τη δική της άμυνα και καλύτερα εξοπλισμένη».

Την Τετάρτη η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας και ο επίτροπος για θέματα Αμυνας Αντριους Κουμπίλιους παρουσίασαν την πολυαναμενόμενη «Λευκή Βίβλο για την Ευρωπαϊκή Αμυνα», ένα σχέδιο επανεξοπλισμού της Ευρώπης, που η Επιτροπή ονομάζει «Ευρωπαϊκή Αμυντική Ετοιμότητα 2030» και στοχεύει στο να έχει η Ευρώπη μέχρι το 2030 μια ισχυρή αμυντική στάση και έναν «αξιόπιστο αποτρεπτικό» μηχανισμό.

Με τέσσερις προτεραιότητες έως το 2030 θα προχωρήσει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Με αύξηση των αμυντικών δαπανών, με «μεγάλης κλίμακας πανευρωπαϊκή συνεργασία» για την αντιμετώπιση των κενών σε τομείς προτεραιότητας, με ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης της Ευρώπης και τέλος με στρατηγική προτεραιότητα για την ευρωπαϊκή άμυνα στην Ουκρανία.

Αναγνωρίζεται ότι «οι προκλήσεις ασφάλειας έχουν συχνά παγκόσμιες επιπτώσεις, απαιτώντας διεθνή συνεργασία» και ότι «ο πλήρους κλίμακας πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει ευρείας κλίμακας αντίκτυπο πέρα από την Ευρώπη». Και ως εκ τούτου μέσω της «Λευκής Βίβλου», στην παράγραφο «ενισχυμένη ασφάλεια μέσω συνεργασιών», η Επιτροπή αφήνει ανοικτή την πόρτα σε συνεργασίες με τρίτες χώρες που θεωρούνται εν δυνάμει εταίροι, όπως η Μεγάλη Βρετανία, ο Καναδάς, η Νορβηγία και βεβαίως η Τουρκία υπό την προϋπόθεση του σεβασμού των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου του 2024 που κάνουν λόγο για εποικοδομητική δέσμευση της Τουρκίας. Βέβαια η φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Ιμάμογλου μόνο ως εποικοδομητική δεν θα αξιολογηθεί.

Την Τρίτη στο Βερολίνο, στην τελευταία συνεδρίασή της, η γερμανική Βουλή προχώρησε σε μια ιστορική απόφαση. Ενέκρινε ένα γιγαντιαίο πακέτο για τις αμυντικές δαπάνες και τις επενδύσεις στις υποδομές στη Γερμανία, παρακάμπτοντας το συνταγματικά κατοχυρωμένο «φρένο χρέους». Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του υπουργού Αμυνας Πιστόριους πως «η αντιμετώπιση της απειλής έχει προτεραιότητα σε σχέση με τη δημοσιονομική κατάσταση», καθώς η Ρωσία συνιστά «αστάθμητη απειλή». Για τον μελλοντικό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, η έγκριση του πακέτου για τη σύσταση ταμείου μισού τρισ. ευρώ για εκσυγχρονισμό των υποδομών και η εντυπωσιακή ενίσχυση των αμυντικών δαπανών είναι καθοριστικές κινήσεις προκειμένου «η Γερμανία και η Ευρώπη να είναι σε θέση να υπερασπιστούν τον εαυτό τους».

Η ιστορική απόφαση της Μπούντεσταγκ είναι το πρώτο σημαντικό βήμα προς μια μεγάλη, ευρωπαϊκή, αμυντική ένωση. Αυτή η αμυντική ένωση θα είναι στη λογική της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας των 44 ευρωπαϊκών κρατών (εκτός Ρωσίας και Λευκορωσίας) που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του προέδρου Μακρόν τον Οκτώβριο του 2022 και στοχεύει σε έναν συντεταγμένο διάλογο για τις πανευρωπαϊκές προκλήσεις. Η Ευρωπαϊκή Αμυντική Ενωση θα συμπεριλαμβάνει όχι μόνο τις χώρες της ΕΕ αλλά και χώρες όπως η Μ. Βρετανία και η Νορβηγία.

Με την Κάγια Κάλας να δηλώνει ότι «η Ρωσία δεν θέλει την ειρήνη γιατί οι όροι που θέτει αποτελούν τους απώτερους στόχους που θέλει να πετύχει μέσα από τον πόλεμο», η ΕΕ υιοθετεί τη λογική ενός συνασπισμού των προθύμων με κράτη – μέλη αλλά και τρίτες χώρες. Με τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα και τον αναθεωρητισμό του Πούτιν που επιβραβεύει ο Τραμπ, Ευρώπη και ΗΠΑ θα είναι πλέον δύσκολο να ανιχνεύσουν πεδία συναντίληψης και να αναπτύξουν σχετικές συνέργειες.

Σήμερα επαναπροσδιορίζεται η διανομή της ευθύνης για την ασφάλεια της Ευρώπης μεταξύ των ΗΠΑ και των ευρωπαίων συμμάχων γιατί ο πρόεδρος Τραμπ θέλει έναν μικρότερο ρόλο στην άμυνα της Ευρώπης και από τη δική της πλευρά η Ευρώπη είναι υποχρεωμένη να αναλάβει περισσότερες ευθύνες. Η νέα συζήτηση για το μέλλον της ασφάλειας της Ευρώπης που προκάλεσε ο Τραμπ, οδηγεί σήμερα εκ των πραγμάτων σε αναζήτηση μιας νέας αλληλεγγύης μεταξύ των ευρωπαίων εταίρων.

Οσον αφορά εμάς, οτιδήποτε ευνοεί τη λειτουργία και τον ρόλο της ΕΕ ευνοεί και τα εθνικά μας συμφέροντα.

Σε αυτή την ιστορική αναδιανομή ευθυνών η Ελλάδα δεν πρέπει να απουσιάσει. Είναι χώρα του σκληρού πυρήνα της ενοποιητικής διαδικασίας και έχει στηρίξει όλες τις προσπάθειες της ΕΕ που στοχεύουν στην πολιτική ενοποίηση. Σημαντική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή της Μεσογείου, με την Αλεξανδρούπολη να διαδραματίζει ήδη στρατηγικό ρόλο στην υποστήριξη της Ουκρανίας, η Ελλάδα έχει επενδύσει πάρα πολλά στις αμυντικές δαπάνες της και έδινε πάντα μεγάλη έμφαση στην εθνική της άμυνα.

Η συζήτηση περί μείωσης του ρόλου των ΗΠΑ και αύξησης εκείνου των Ευρωπαίων αφορά και την εθνική μας άμυνα.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου