Οπορτουνιστικός σκοταδισμός

Ο σημαντικός ζωγράφος Ζωρζ Ρουώ (1871-1958) σε συναισθηματική κρίση, υιοθέτησε τη ρωμαιοκαθολική κουλτούρα, φιλοτέχνησε έργα με πρωταγωνιστική φιγούρα τον Ιησού κατά το Θείο Πάθος. Οι μορφοπλαστικές αλλοιώσεις του εξπρεσιονιστικού του ιδιώματος, διέλυαν εικονογραφικά στερεότυπα. Ο βρετανός ζωγράφος Φράνσις Μπέικον έκανε μια σημαντική κριτική παραλλαγή πάνω στο έργο «Πάπας Ιννοκέντιος Ι’» του Βελάσκεθ. Ο Πάπας του Μπέικον από τη σιδερένια ευσέβεια του Βελάσκεθ, μεταπήδησε σε ένα έδαφος, ανάμεσα σε απειλή και οιμωγή. Εργο αυτής της σειράς, βρίσκεται και στη συλλογή του Βατικανού.

Η (μάλλον μπαρόκ) ροκ όπερα των Βέμπερ και Ράις τη δεκαετία του ’70 «Jesus Crhist Superstar», ξεσήκωσε και εμπορικό και εκκλησιαστικό θόρυβο, ιδίως στη Βρετανία. Στον τόπο μας ανέβηκε, με αντιδράσεις παραθρησκευτικών οργανώσεων. Το ίδιο συνέβη το 1988 με τον «Τελευταίο πειρασμό» του Σκορσέζε (ταινίας βασισμένης στο έργο του Καζαντζάκη), που όμως οι διεθνείς αντιδράσεις και οι πιο έντονες ελληνικές, τελικά ενίσχυσαν το έργο, παρ’ όλη την πρόσκαιρη απαγόρευση. Και εισιτήρια έκοψε και το 2008 προσφέρθηκε μαζικά ως DVD από «Το Βήμα», την πρώτη σε κυκλοφορία κυριακάτικη εφημερίδα. Γνωστά όλα αυτά, ανασύρονται, όπως και πολλά άλλα, κάθε φορά έπειτα από εκδήλωση αποκαθηλωτικής δράσης, προερχόμενης συνήθως από τον υπερδεξιό χώρο. Οπως η πρόσφατη στην Εθνική Πινακοθήκη.

Φωλιές σκοταδιστικής νοοτροπίας υπάρχουν αρκετές. Παρ’ όλα αυτά η Δύση έχει μακρά παράδοση μιας επιτρεπτικής συνθήκης. Η φιλελεύθερη Δημοκρατία κάτι έχει κληροδοτήσει. Ευαίσθητο μεν, αλλά πολιτικά υπερασπίσιμο και κυρίως αναπτύξιμο. Ακόμα και αν αυτή η ευρυχωρία θραύεται από ανεξήγητης μικρόνοιας και φανατισμού απαγορεύσεις εμφάνισης καλλιτεχνών, λόγω π.χ. της καταγωγής τους. Θυμίζω, ιδίως στους «απόστολους» της καλλιτεχνικής ελευθερίας, την απαγόρευση εμφάνισης ισραηλινών καλλιτεχνών ή τις κινήσεις αποκλεισμού τους από διεθνή καλλιτεχνικά ή και αθλητικά γεγονότα, με βάση την καταγωγή τους. Αποκλεισμοί με μαζικές δράσεις από έναν ιδιότυπα αυτοπροσδιοριζόμενο «προοδευτικό χώρο». Επίσης λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, να θυμίσω την ταλαιπωρία που υπέστη ο σημαντικός συνθέτης, αρχιμουσικός και διευθυντής ορχήστρας Θεόδωρος Κουρεντζής, με τον αποκλεισμό του από το Φεστιβάλ της Βιέννης, πάλι για λόγους που σχετίζονται με την καταγωγή του. Στο αντιρωσικό κλίμα, μπορούσε να καεί και ο Τσέχωφ και ο Σοστακόβιτς.

Ο νοοτροπιακός και ιδεολογικός σκοταδισμός, να βλέπει κανείς, την εθνολογική και καταγωγική ταυτότητα, ως τα κύρια προσδιοριστικά της οντότητας κάποιου, είναι πολύ εκτεταμένος, διαπολιτικός και φυσικά ως δεισιδαιμονικά διαρθρωμένος, είναι εξαιρετικά άνισος στις αξιολογήσεις. Ελευθερία του δημιουργού ή απαγόρευση εμφάνισης, αναλόγως.

Τα επεισόδια ισλαμικής πολιτιστικής τρομοκρατίας στην Ευρώπη είναι πολλά και γνωστά. Οχι μόνο τα διάσημα των «Σατανικών στίχων» του Σαλμάν Ρουσντί (συγγραφέα καταδικασμένου, έκτοτε, σε θάνατο από τον Χομεϊνί) ή τα σκίτσα στο γαλλικό περιοδικό «Σαρλί Εμπντό» του 2012 που είχε ως συνέχεια την τρομοκρατική τζιχαντιστική επίθεση με 12 νεκρούς στο Παρίσι ή τη «σφαγή του Μπατακλάν» το 2015, επίσης στο Παρίσι, με πάνω από 150 νεκρούς από τον ISIS. Ακόμα τα επεισόδια με τις άπειρες βίαιες και ενίοτε τρομοκρατικές πράξεις κατά δασκάλων σε εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ευρώπης, οι οποίοι κατά τη γνώμη θρησκόληπτων γονιών και μαθητών, θίγουν τη θρησκευτική τους ταυτότητα. Η υποτιθέμενη ανοιχτή, διαδικτυακή δημοκρατία, συχνότατα εκβάλλει στο λιντσάρισμα. Το «άλλο» πάντα είναι απειλητικό, σε κρετίνους, αρτηριοσκληρωτικούς ή ιδιοτελείς.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ