Το μέλλον ως παρόν

Ο λόγος, καθαρός και σαφής, εκφράζει προβληματισμούς που έχει, ή καλύτερα που όφειλε να έχει, ο σύγχρονος άνθρωπος. Οι απόψεις, ακόμα και οι πιο ακραίες, εμπεριέχουν σκέψεις μας, λιγότερο ή περισσότερο κρυφές, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας. Τι κι αν οι ερωτήσεις προέρχονται από το ΑΙ. Τι κι αν τις απαντήσεις τις δίνουν τρεις επιστήμονες, δύο γυναίκες και ένας άνδρας, που ηλικιακά καλύπτουν το φάσμα τριών, περίπου, γενεών: Η Μόνικα, 40 ετών, είναι ψυχολόγος. Η Ρέγιεν, 25, βιολόγος. Ο Μόργκαν, 60 ετών, νευροεπιστήμονας.

Ολα όσα συμβαίνουν στο «Απόρρητο» του Ιβάν Βιριπάγιεφ αποτελούν υλικό για περισυλλογή, την ίδια στιγμή που η παράσταση με τη σκηνοθετική υπογραφή της Ταμίλλας Κουλίεβα ρέει απολαυστικά στη σκηνή σαν κάτι τελείως φυσικό. Πραγματικό διαμάντι είναι το κείμενο, το οποίο στη σκηνική του μεταφορά γίνεται θέατρο με έναν τρόπο λιτό και ουσιαστικό.

Αλλωστε το «Απόρρητο» (Νέα Τάξη Πραγμάτων)», του γνώριμου στην Ελλάδα θεατρικού συγγραφέα, σκηνοθέτη, σεναριογράφου και παραγωγού Ιβάν Βιριπάγιεφ (Ivan Vyrypaev, 1974), είναι τόσο σημερινό – γράφτηκε το 2024 και μας μεταφέρει στο 2028 ή στο μέλλον ως παρόν.

Γεννημένος στο Ιρκούτσκ της πρώην Σοβιετικής Ενωσης, ο επικηρυγμένος από το ρωσικό καθεστώς Βιριπάγιεφ ζει σήμερα στη Βαρσοβία. Με τα έργα του έχει κερδίσει τη διεθνή αναγνώριση – παίζονται από το ένα άκρο του πλανήτη ως το άλλο. Αν κάτι τον χαρακτηρίζει, είναι ο λόγος του και η κυρίαρχη άποψή του ότι με την καλλιέργεια και την τέχνη ο άνθρωπος μπορεί να επιτύχει την πνευματική του εξέλιξη. Και πράγματι αυτό κάνει. Εχοντας τη συνήθεια, όπως οι ουσιαστικοί καλλιτέχνες, να θέτει ερωτήματα που μας βάζουν σε σκέψη, έρχεται τώρα με το «Απόρρητο» να κάνει ένα βήμα παραπέρα: να δώσει απαντήσεις, θέτοντας τελικά περισσότερα ερωτήματα, δίνοντας περισσότερη τροφή για σκέψη.

Με μια θεματολογία που διερευνά μια σειρά από φλέγοντα ζητήματα της εποχής μας, το έργο, με τη μορφή ατομικών συνεντεύξεων, φέρνει τους τρεις επιστήμονες απέναντι (και) στον εαυτό τους. Από την ερωτική επιθυμία και τη σεξουαλική απελευθέρωση, την ομοφυλοφιλία και την αποδοχή της διαφορετικότητας και τα κοινωνικά στερεότυπα ως τη θρησκεία, τη βία και τον πόλεμο αλλά και την αυτοκτονία, την άμβλωση ή την υιοθεσία. Κι όλα αυτά μέσα από τους νέους δρόμους που έχει ανοίξει η τεχνητή νοημοσύνη. Κάτι ανάμεσα σε συνέντευξη και εξομολόγηση, το έργο και η παράσταση μιλούν για ευθύνη και δικαιοσύνη, για το επίπεδο της εξελικτικής ανάπτυξης του ανθρώπου, ίσως και για την αγάπη…

Η παράσταση

Μέσα σε ένα αφαιρετικό περιβάλλον, χωρίς σκηνικά αντικείμενα, όπου το ψηφιακό, αποστειρωμένο, μέλλον κυριαρχεί, η Κουλίεβα έστησε αυτόν τον τόσο απειλητικό κόσμο. Με τους καθρέφτες, τους φωτισμούς, τις οθόνες, τους ήχους να δίνουν το στίγμα. Εκεί επάνω προβάλλονται τα ΑΙ (με τα γνώριμα πρόσωπα των δημοσιογράφων Ελλης Στάη και Παύλου Τσίμα, εύστοχες επιλογές), που με την απαιτούμενη αυστηρότητα «ανακρίνουν» τους επιστήμονες. Οι τρεις ηθοποιοί, που δεν συναντιούνται πραγματικά επί σκηνής, συνδέονται ως ρόλοι με ένα διάφανο, αλλά ισχυρό, νήμα.

Η Ταμίλλα Κουλίεβα – Μόνικα χειρίζεται την ηρωίδα της με άνεση, στέκεται στις μεταπτώσεις της και υπερασπίζεται τις αμηχανίες της. Ο Χρήστος Στέργιογλου – Μόργκαν μεταφέρει στη σκηνή την εμπειρία του με αμεσότητα. Οσο για τη νεότερη του θιάσου, Μαριάννα Κιμούλη, ενσωματώνει αβίαστα τη Ρέγιεν και με την ερμηνεία της μεταφέρει στη σκηνή μια ενδιαφέρουσα εξοικείωση με το σήμερα.

«Κάτι τρέχει» στην Κύπρο

Μια ολιγοήμερη θεατρική επίσκεψη στην Κύπρο είναι αρκετή για να καταλάβει κανείς ότι ο κρατικός Θεατρικός Οργανισμός του νησιού βρίσκεται σε μια δημιουργική φάση. Σχεδιάζει, οργανώνει, προγραμματίζει θέλοντας να αντιμετωπίσει όλες τις νέες προκλήσεις που ανοίγονται. Και παράλληλα να επαναφέρει τον ΘΟΚ στον ευρύτερο θεατρικό χάρτη, με την Ελλάδα καθοριστικό συμπαίκτη και συνεργάτη του.

Η επανεκκίνηση έγινε ήδη, με το κάλεσμα στον Θωμά Μοσχόπουλο για να σκηνοθετήσει τον «Επιθεωρητή» (φωτογραφία) του Νικολάι Γκόγκολ στην Κεντρική Σκηνή του ΘΟΚ. Η πρεμιέρα δόθηκε στα μέσα Φεβρουαρίου, με την παράσταση να γνωρίζει αποδοχή και επιτυχία. Δικαίως: Ευφάνταστη και ουσιαστική, φέρνει επί σκηνής ένα τόσο διαχρονικό έργο που μοιάζει σαν να γράφτηκε για όλα όσα ζούμε, εδώ και παντού. Στο κατακόκκινο σκηνικό, ο πολυμελής θίασος και η ζωντανή ορχήστρα δίνουν μια ενδιαφέρουσα διάσταση συνδέοντας την εξουσία με τη λίμπιντο…

Η συνεργασία του ΘΟΚ με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος είναι το δεύτερο βήμα προς αυτή τη σύσφιξη, καθώς η συμπαραγωγή τους περιλαμβάνεται στο πρόγραμμα των Επιδαυρίων 2025. Με τρεις ραψωδίες από την «Οδύσσεια» του Ομήρου «ζ-η-θ» (σε μετάφραση Δημήτρη Μαρωνίτη) και τον τίτλο «Ο Ξένος», ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επιχειρεί μια επιστροφή στις πηγές, με την «επίσκεψη» στο συγκεκριμένο ομηρικό υλικό.

Ωστόσο πέρα από τις συνεργασίες με την Ελλάδα, ο ΘΟΚ, έχοντας κλείσει μισό αιώνα ζωής (το 2021), έχει πολλά σχέδια και κυρίως τη διάθεση να προχωρήσει μπροστά. Με ένα ανανεωμένο Διοικητικό Συμβούλιο που απαρτίζεται από επαγγελματίες που αγαπούν το θέατρο και που, επί του παρόντος, ασκεί και χρέη καλλιτεχνικού διευθυντή (ώσπου να πληρωθεί η θέση), ο κρατικός θεατρικός φορέας έχει πολλά να προτείνει: θέατρο για παιδιά προσχολικής ηλικίας και εφήβους, θέατρο στα σχολεία, κλασικό και σύγχρονο ρεπερτόριο. Παράλληλα ετοιμάζεται να ανοίξει μία ακόμα σκηνή στη Λάρνακα και ένα Κέντρο Σκηνογραφίας στην Αγία Νάπα, αλλά και να ιδρύσει Δραματική Σχολή στη Λευκωσία. Ελπίζοντας να προσελκύσει χορηγούς – ο κρατικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 6,5 εκατ. ευρώ, σχεδιάζει μια μεγάλη θερινή παραγωγή με τον τίτλο «Χορικά ύδατα» και την υπογραφή της Λίνας Νικολακοπούλου, που θα περιοδεύσει και στην Ελλάδα. Ούτε λίγο ούτε πολύ, θεατρικά, «κάτι τρέχει» στην Κύπρο…