Τι ξημερώνει στην Ευρώπη;

Η νέα γερμανική κυβέρνηση, όποια κι αν είναι η σύνθεση αυτής, καθώς βρισκόμαστε εν αναμονή του τελικού εκλογικού αποτελέσματος και της σύνθεσης της γερμανική Βουλής, θα κληθεί να αντιμετωπίσει τρεις θεμελιώδεις προκλήσεις: πρώτον, μια ασθμαίνουσα οικονομία, με πρωτοφανείς κακές επιδόσεις, τουλάχιστον σε θέματα εμπορικών συναλλαγών και ισοζυγίου. Οι κακές επιδόσεις οφείλονται εν πολλοίς και στην κατάρρευση του γερμανικού μοντέλου ανάπτυξης, που στηριζόταν σε φθηνούς ενεργειακούς πόρους. Με άλλα λόγια, η Γερμανία πληρώνει περισσότερο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες το τίμημα του πολέμου στην Ουκρανία και των κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Δεύτερον, ένα διεθνές περιβάλλον, στο οποίο η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας δεν θα πρέπει να θεωρείται επ’ ουδενί δεδομένη και τουλάχιστον σίγουρα όχι χωρίς επιπλέον οικονομικό κόστος, όπως αυτό εκφράζεται μέσω των έντονων πιέσεων (μεγάλης) αύξησης των γερμανικών αμυντικών δαπανών. Τρίτον, ένα εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον όπου τα πολιτικά κόμματα αριστερά και δεξιά του ευρύτερου κυβερνητικού φάσματος, δηλαδή των δυνάμεων που έχουν ασκήσει μέχρι σήμερα εξουσία σε διαφορετικές μορφές και σχήματα, συγκεντρώνουν το ένα τρίτο των ψήφων. Αρα, διαπιστώνεται μια τάση πολιτικής ριζοσπαστικοποίησης και ενίσχυσης της αντισυστημικότητας και στη Γερμανία, όπως και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Πώς θα επηρεάσουν οι δεδομένες αυτές προκλήσεις την Ευρώπη και ποιοι παράγοντες θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις; Η ταχύτητα σχηματισμού κυβέρνησης και φυσικά τα συμμετέχοντα σε αυτή κόμματα θα αποτελέσουν τεκμήρια σύγκλισης στο εσωτερικό της Γερμανίας ως προς τον τρόπο διαχείρισης των προκλήσεων αυτών και θα δώσουν και ένα στίγμα για τις προθέσεις της νέας κυβέρνησης. Σίγουρα ο συγχρονισμός των γερμανικών εκλογών με τις καταιγιστικές διεθνείς εξελίξεις δεν δημιουργεί ιδιαίτερη αισιοδοξία. Σημαντικές καθυστερήσεις θα αποβούν μοιραίες όχι μόνο για την κυβερνησιμότητα της Γερμανίας αλλά και για τον τρόπο αντίδρασης της Ευρώπης απέναντι στις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα ερήμην της. Είναι δεδομένο ότι χωρίς μια ισχυρή Γερμανία η Ευρώπη δεν θα μπορέσει να αρθρώσει ουσιαστικό λόγο και ούτε καν να διεκδικήσει τον ρόλο που της αναλογεί.

Ο πρόεδρος του CDU και νέος καγκελάριος δεν είχε στο παρελθόν ιδιαίτερα υψηλά στην ατζέντα του το θέμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Οι αναφορές του στο ζήτημα αυτό παραπέμπουν σε σχήματα διαφοροποιημένης ολοκλήρωσης και ενός πυρήνα «προθύμων και ικανών» που θα ηγηθούν στην επόμενη μέρα της Ευρώπης. Κάτι τέτοιο, φυσικά, δεν αναμένεται να εκδηλωθεί ως μια συγκροτημένη πρωτοβουλία. Είναι ενθαρρυντικό, πάντως, ότι στις δύο τουλάχιστον από τις τρεις προαναφερθείσες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Γερμανία η απάντηση περνάει μέσα από τις Βρυξέλλες. Σε ένα παγκόσμιο οικονομικό και εμπορικό περιβάλλον όξυνσης και ανταγωνισμού, μονομερείς επιλογές αντίδρασης είναι καταστροφικές. Ομοίως, θέματα ασφάλειας, με ή – αδιανόητο την παρούσα στιγμή – χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, αντιμετωπίζονται πιο αποτελεσματικά συλλογικά παρά ατομικά. Για την τρίτη πρόκληση, αυτής της εσωτερικής πολιτικής πόλωσης, η Γερμανία βρίσκεται στην κατάσταση που έχουν βρεθεί άλλα κράτη στο παρελθόν, από την Ελλάδα και την Ισπανία ως – πιο πρόσφατα – την Ιταλία και τη Γαλλία. Ενας ευρωπαϊκός συντονισμός πολιτικής αντίδρασης θα ήταν ευκταίος, αν και όχι απαραίτητα αποτελεσματικός.

Εν κατακλείδι, οι γερμανικές εκλογές ολοκληρώνουν το παζλ του νέου πολιτικού κύκλου στην Ευρώπη, μέχρι τουλάχιστον τις γαλλικές προεδρικές εκλογές. Τα δεδομένα είναι πλέον συγκεκριμένα, η τράπουλα έχει μοιραστεί και αναμένουμε με αγωνία τις επόμενες κινήσεις της γερμανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής ηγεσίας, αν θέλουμε την Ευρώπη να εξακολουθεί να έχει έναν επιδραστικό ρόλο ή ακόμα και να εξακολουθεί να υπάρχει ως αυτόνομη πολιτική οντότητα.

Ο Σπύρος Μπλαβούκος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο
Αθηνών και επικεφαλής Ευρωπαϊκού Προγράμματος «Αριάν Κοντέλλη»
στο ΕΛΙΑΜΕΠ