Το υπόγειο της άγριας λύπης

Οι λεπτομέρειες της άγριας ιστορίας των Τεμπών πυκνώνουν συνεχώς. Δαιδαλώδεις πτυχές που ανοίγουν νέους ερμηνευτικούς δρόμους. Οι λεπτομέρειες, ενώ διατηρούν το θέμα στην επιφάνεια, συγχρόνως το αδυνατίζουν. Οχι για αστυνομικούς ή (δημοσιογραφικά) ερευνητικούς λόγους (με τις αντικρουόμενες απεικονίσεις και, επομένως, τις πολιτικές αξιολογήσεις), αλλά, γιατί, ένα θέμα, όπως είναι το δυστύχημα, το οποίο συγκρούεται με συλλογικά αποδεκτούς κώδικες ηθικής, μετακινείται στον χώρο του συνήθους. Του οικείου. Αρα του αόρατου. Εάν ένα θέμα ηθικής που προϋποθέτει συναισθηματική αντοχή από τον λήπτη του, γίνει μέρος της ειδησεογραφικής καθημερινότητας, στο τέλος αποφλοιώνεται από τα στοιχεία υψηλής έντασης που το κάνουν συναισθηματικά διαπεραστικό και πολιτικά δραστικό.

Για παράδειγμα, η έμφαση στο φιλμικό ντοκουμέντο, το βίντεο με το θολό τρένο και οι διχογνωμίες περί αυθεντικότητας ή αναυθεντικότητας, επίσης οι εύγλωττες επιφυλάξεις για την καθυστέρηση εμφάνισης κ.λπ., ήδη αρχίζουν να κρύβουν από την ειδησεογραφική επιφάνεια το σημαντικό, που είναι η έκρηξη και η θανάτωση ανθρώπων σε διαφορετικό χρόνο από τον χρόνο της σύγκρουσης. Και επίσης το παράλληλο με το βιντεοσκοπημένο τρένο, θρίλερ, για την εμφάνιση ή όχι της δεξαμενής. Ακόμα οι διάφοροι ειδήμονες που εξάγουν εξαιρετικής ακρίβειας λεπτομέρειες, ότι πρόκειται για μια κανονική βιντεοσκόπηση ή, αντίθετα, ότι το υλικό έχει «ασυνέχειες» εικόνας, «άνιση ανάλυση» πίξελς τα οποία δεν συλλειτουργούν) κρύβουν ή αποδυναμώνουν στο τέλος, το κεντρικό, το κρίσιμο που έχει εσωτερικευθεί από το ευρύτερο κοινό: την αίσθηση αδίκου και από το δυστύχημα και από τη διοικητική κτηνωδία και από την παραμορφωτική πολιτική και από τη δικαιική αδράνεια. Οι λεπτομέρειες, οι παραθέσεις, οι αντιπαραθέσεις, είναι μια τεχνική και ενημέρωσης και απο-ενημέρωσης.

Η κυβέρνηση έχει το άγχος να αδυνατίσει το θέμα και η αντιπολίτευση να παραμείνει. Η κυβέρνηση χαώνει αφού δεν μπορεί να αναιρέσει, η αντιπολίτευση πέφτει στην υπερ-έμφαση και έτσι κινδυνεύει να ξεπεράσει τους χρόνους τους οποίους το πολιτικό κοινό χρειάζεται για να αφομοιώσει την υπόθεση. Είναι σίγουρο ότι το κοινό δεν θα εκπλαγεί με κανένα εύρημα. Ο,τι και να βγει απλώς θα επικυρώνει αυτό που ήδη έχει σχηματιστεί ως πεποίθηση. Το κοινό έχει οριστικοποιήσει τις αποφάσεις του. Είναι πεπεισμένο ότι έχουν συμβεί όλα όσα υποψιάζεται. Η πολιτική δραστικότητά του γεγονότος έχει ήδη υπάρξει. Σε λίγο πιθανόν θα αρχίσει να το αποβάλλει ως εξαντλημένο. Αυτό είναι που δεν πρέπει να συμβεί. Πρέπει να εξακολουθήσουμε να μένουμε έκπληκτοι και ασυμφιλίωτοι.

Υπάρχει όμως ένα άλλο γεγονός, παράλληλο, μάλλον με υψηλή αναγνωσιμότητα, οι λεπτομέρειες του οποίου βρίσκονται στη φύση της παραγωγής του. Ο γάμος του Νικολάου, ενός απογόνου της ανακτορικής Ελλάδας. Οι απίστευτες λεπτομέρειες, ενδυματολογικές, χωροταξικές, εθιμογραφικές, οι απέραντες ώρες δουλειάς στον παγωμένο αέρα, δημοσιογράφων, που προσπαθούσαν να παρακολουθήσουν ένα συμβάν που συμβολίζει και υποστασιοποιεί τη μη εργασία, την ιδιότητα έναντι της αξίας, τον μη κάματο έναντι της κληρονομημένης εύνοιας. Οι λεπτομέρειες (στολισμού, ρούχων, χαιρετισμών, τόπων κ.λπ.) του χάπενινγκ στηρίζουν την οικοδόμηση φαντασιακού, ενός κατοίκου ημιυπόγειου της Αχαρνών ή του Παγκρατίου. Ενός έρημου τηλεοπτικού καταναλωτή που δεν έχει τη βοήθεια που είχε ο Νίκος Καρούζος στη διάσημη φωτογραφία στο υπόγειο, με τον υπέργειο περιπατητή στο παράθυρό του. Το έρημο αυτό κοινό δεν έχει την ποίηση και κανενός είδους ποίηση. Παρά μόνο κάποια υπολείμματα κριτικής, που το τρένο θανάτου τού ξύπνησε και ο «βασιλέας» του εξουθενώνει.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ