«Τιμονιέρισσα» στο Εθνικό

Αθόρυβη δύναμη. Θιασώτρια του πειραματισμού. Ακάματη εργάτρια του θεάτρου, που κατάφερε να εφοδιάσει με διαβατήριο τη δουλειά της στις ευρωπαϊκές σκηνές. Ζει και δημιουργεί με ένα αδιάκοπο ερώτημα να συνοδεύει κάθε βήμα της, καθώς η ομάδα στην οποία είναι επικεφαλής ονομάζεται Vasistas, παραφθορά της γερμανικής φράσης Was ist das?, που σημαίνει «Τι είναι αυτό;». Και με την απάντηση να αλλάζει σε κάθε νέα παράσταση που στήνει.

Είναι η Αργυρώ Χιώτη. Η νέα καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου. Η σκηνοθέτις και δραματουργός που αρκετοί περιέγραφαν ως αδύναμη υποψηφιότητα και εξεπλάγησαν στην ανακοίνωση ότι είναι εκείνη που παίρνει στα χέρια της την ηγεσία της πρώτης σκηνής της χώρας. Αμφισβήτηση που σε αρκετές περιπτώσεις δεν προερχόταν από πλήρη και εις βάθος γνώση της πορείας της, αλλά κυρίως στο γεγονός ότι αν και είναι καταξιωμένη στη συνείδηση του αμιγώς θεατρόφιλου κόσμου με περισσότερες από 20 σκηνοθετικές προτάσεις σε 19 χρόνια, η αναγνωρισιμότητά της είναι χαμηλή στο ευρύ κοινό που περίμενε να ακούσει ένα «βαρύ» όνομα για τη συγκεκριμένη θέση ή πιθανόν κάποιον με έντονη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις οι αμφιβολίες οφείλονταν στο γεγονός ότι δεν είναι μια σκηνοθέτις με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Δεν θέτει εαυτόν απόλυτη κυρίαρχο στην προετοιμασία μιας παράστασης, αλλά προτιμά τη συλλογική δουλειά, δοκιμάζοντας συχνά να εκφραστεί μέσα από ένα διαφορετικό, λοξό κάποιες φορές, θεατρικό λεξιλόγιο.

Σημασία, όπως έδειξε ο ρους των πραγμάτων, δεν έχει τι πίστευαν οι άλλοι για εκείνη, αλλά η δική της πεποίθηση για το αν μπορεί να κρατήσει το τιμόνι ενός θεσμού, που έχει δεχτεί σοβαρούς κλυδωνισμούς την τελευταία πενταετία και παρά τις πολλές και φιλότιμες προσπάθειες που έχουν γίνει, δεν έχει καταφέρει να ανακάμψει πλήρως.

Και το γεγονός ότι μπήκε στη διαδικασία να καταθέσει για δεύτερη φορά υποψηφιότητα για τη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύει ότι το πιστεύει. Η πρώτη φορά που χτύπησε την πόρτα του μεγάρου της οδού Αγίου Κωνσταντίνου για να δοκιμαστεί στην ηγεσία του Θεάτρου ήταν στην προ τριετίας προκήρυξη, ως μέλος του τριμερούς συνεργατικού σχήματος μαζί με τους Ακύλλα Καραζήση και Νίκο Χαντζόπουλο. Η πρόταση, αν και πρώτευσε ως επιλογή της τότε αρμόδιας επιτροπής, δεν πήρε τελικά τη θέση λόγω γραφειοκρατικών κωλυμάτων και αναδείχθηκε διευθυντής ο απερχόμενος πλέον Γιάννης Μόσχος.

Ποια είναι λοιπόν η Αργυρώ Χιώτη; Ενα κορίτσι που μεγάλωσε στο Μοσχάτο με πατέρα αρχιτέκτονα και μητέρα φιλόλογο. Με το θέατρο συναντήθηκε τυχαία σε ηλικία 18 ετών και ο έρωτας αποδείχθηκε κεραυνοβόλος. Ο δρόμος της την οδήγησε στη Νότιο Γαλλία για περαιτέρω σπουδές και γρήγορα ένωσε την πορεία της με την Αριάν Λαμπέντ, τον Ευθύμη Θέου, τον Ευθύμη Φιλίππου. Είδε τη δουλειά της να δοκιμάζεται, μέσα σε αυτές τις δύο δεκαετίες, μεταξύ άλλων, στις σκηνές του Εθνικού Θεάτρου και του Κρατικού Βορείου Ελλάδος, του Φεστιβάλ Αθηνών, της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, αλλά και φορέων στη Γαλλία με τους οποίους διατηρεί εξαιρετικές σχέσεις.

Με συνεπή βήματα και χωρίς τυμπανοκρουσίες, μέσα από επιτυχίες, αποτυχίες και πειραματισμούς χωρίς υπερβολές, έδωσε το στίγμα της με αυστηρή προσήλωση στο κοινό που αγαπά το θέατρο. Με εργατικότητα και βαθύ ενδιαφέρον για τη θεατρική διαδικασία κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη κοινού και ειδικών, αδιαφορώντας για την εμπορική επιτυχία ή τη δημοσιότητα.

Είναι μία δημιουργός που αγαπά την ποίηση και πιστεύει βαθιά στις ανθρωποκεντρικές αξίες, όπως έλεγε σε συνέντευξή της προς τη γράφουσα το καλοκαίρι του 2021 επί τη ευκαιρία της πρώτης της σκηνοθετικής καθόδου στην Επίδαυρο με τους αριστοφανικούς «Βατράχους».

Τι περιμένει την 47χρονη, πρώτη γυναίκα διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου μέσα στην επόμενη τριετία, που διαρκεί η θητεία της; Αν και η αλήθεια είναι πως είναι η πρώτη που επιλέγεται και δεν διορίζεται. Για την ιστορία η πρώτη γυναίκα καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου ήταν η Ντόρα Τσάτσου, η οποία και διορίστηκε στη θέση το 1992.

Η απάντηση είναι πολλή δουλειά, πολλά γραφειοκρατικά εμπόδια, συνδικαλιστές έτοιμοι να συγκρουστούν και ένα θέατρο που καλείται να ικανοποιήσει ως εθνικό τόσο το κοινό, εκείνο που ζητά τις κλασικού τύπου παραστάσεις, όσο και τους θεατρόφιλους που θέλουν να δουν πρωτοποριακές και πειραματικές προτάσεις. Πολλά εξ αυτών, όπως έχει δείξει η πορεία της, μπορεί να τα διαχειριστεί. Κι αν το αδύνατο σημείο της μοιάζει εκ πρώτης όψεως να είναι οι διοικητικές ευθύνες, η μακρά εμπειρία συνεργασιών με μεγάλους θεσμούς και φορείς ενδεχομένως να την έχουν προϊδεάσει και ίσως εν μέρει εφοδιάσει με ορισμένα βασικά δεδομένα διαχείρισης καταστάσεων.

Τι περιμένει ο κόσμος του θεάτρου από εκείνη; Αν κρίνει κάποιος από το προφίλ της ένα Εθνικό που να έχει χώρο για όλους, ανοιχτό σε προτάσεις, καινοτομίες, φρέσκες ιδέες και κυρίως στην εξωστρέφεια, που φαίνεται πως είναι και το μεγάλο της πλεονέκτημα.

Θα τα καταφέρει; Ο χρόνος θα δείξει. Οι οιωνοί φαίνεται να είναι με το μέρος της. Η ίδια προτιμά, όπως έκανε ως τώρα, να διατηρεί χαμηλό προφίλ και να αφήνει το έργο της να μιλά. Η πρόκληση μιας τριετούς, πολυεπίπεδης, απαιτητικής «σκηνοθεσίας» μόλις ξεκίνησε. Ας ευχηθούμε – παραφράζοντας τον στίχο της Λίνας Νικολακοπούλου – να την αντέξει η σκηνή και να φανεί στο χειροκρότημα.