Το κύμα και ο μόλος

Μέχρι στιγμής η κυβέρνηση απέναντι στο κύμα των Τεμπών προσπαθεί να λειτουργήσει ως μόλος και η αντιπολίτευση (σε μεγάλο βαθμό) ως σέρφερ. Αν όμως το δεύτερο είναι κάτι ευεξήγητο, το πρώτο θα έπρεπε να είναι ανεξήγητο, αν υποθέσουμε (οι καλοπροαίρετοι) ότι δεν υπάρχει κάτι που κρύβεται. Το κοινοβουλευτικό τυπικό είναι απόμακρο και κάπως κρύο, για να περιλάβει αυτό που είναι τόσο χυμώδες και επείγον, όπως η λαϊκή επιθυμία. Από την άλλη, η λαϊκή επιθυμία συχνά είναι ασύντακτη, κατακλυσμιαία και η κοινοβουλευτική δημοκρατία έχει επινοήσει διάφορες φόρμες για να τη μορφοποιεί, να τη συντάσσει και (στην σπανίως υψηλή εκδοχή), να την εξορθολογίζει. Αλλες μεσολαβητικές φόρμες εκτός του κοινοβουλίου και της εκτελεστικής εξουσίας είναι τα κόμματα, η Δικαιοσύνη, η τοπική αυτοδιοίκηση, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης κ.λπ.

Το κοινωνικό κύμα υπερβαίνει τις θεσμισμένες διαμεσολαβήσεις. Τότε, είτε το κύμα θα πιέσει στην ανασυγκρότηση, ανανέωση των θεσμικών και θεσμοποιητικών δομών, είτε θα τις ξεπεράσει με χειμαρρώδη τρόπο. Σε κάθε περίπτωση το κύμα περιέχει κάτι που υπερβαίνει, που υποσκελίζει τους θεσμούς, ως αναντίστοιχους, ανεπαρκείς, γραφειοκρατικούς, διεφθαρμένους κ.λπ. Ανεξαρτήτως βέβαια της αντιθεσμικής νοοτροπίας που διατρέχει το κοινωνικό σώμα και της γενικής καχυποψίας, οι θεσμοί πρέπει να ανασχεδιάζονται, να ανανεώνονται, να εξυγιαίνονται και ακριβώς αυτό είναι και το μυστικό της ισορροπητικής τους λειτουργικότητας.

Είναι εδραιωμένη η πεποίθηση ότι οι θεσμοί είναι παραμορφωμένοι από προβληματικό σχεδιασμό, διαβρωμένοι από κομματικές και προσωπικές ιδιοτέλειες. Σε αυτά τα ποιοτικά χαρακτηριστικά οφείλεται η απορριπτική πρόσληψή τους από τους πολίτες – οι οποίοι, την ίδια στιγμή, στρέφονται προς τους ίδιους τους θεσμοποιητικούς μηχανισμούς διεκδικώντας την εξαίρεση. Καταγγελία και προσφυγή είναι τα δύο πρόσωπα ενός υπολογισμένου αδιεξόδου. Κι όμως ο μιθριδατισμός απέναντι σε κάτι τόσο γερά εγκατεστημένο διαρρηγνύεται και δίνει κύμα.

Το «φαινόμενο των Τεμπών», που αντιμετωπίζεται μέσα από τους κομματικούς μηχανισμούς (δηλαδή άμυνα, θυσιασμένες «Ιφιγένειες», μιντιακή διαχείριση από την κυβέρνηση και ρηχή και προβλέψιμη «αντιπολιτευτικότητα» από τα κόμματα ), στο τέλος θα μείνει ως ένα αυτοδημιούργητο, ενεργό όμως, πολιτικό και πολιτιστικό ίζημα, που δεν μπορεί, παρά να υπερκαθορίσει τα επόμενα εκλογικά τεκταινόμενα. Δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη η πολιτική σκηνή, από κάτι τόσο σύνθετο, βαθύ, πηγαίο και μάλλον ανθεκτικό, όπως το «φαινόμενο Τεμπών».

Θα μπορούσε να υπάρξει μια πολύ τολμηρή πολιτική αφομοίωση του κινήματος. Να είναι η κυβέρνηση η επισπεύδουσα, να είναι η αντιπολίτευση πιο ενεργά συμμετέχουσα στην έρευνα, για να εμπλουτίζει τις κρυμμένες πτυχές του δικονομικού δράματος. Εν τούτοις λόγω αργών αντιπολιτευτικών ρεφλέξ και δυσκινησίας, το δράμα μένει ορφανό πολιτικού καθοδηγητή, συλλέκτη, δηλαδή λειτουργεί εγκάρσια της πολιτικής τάξης και της κοινοβουλευτικής ευταξίας. Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι το πολιτικό σύστημα έχει εγκλωβιστεί μέσα στην ακαδημαϊκότητα, τα άκαμπτα σχήματα και στέκεται αμήχανο. Αλλά αυτό το εγκάρσιο ρεύμα που διατέμνει την κομματοκεντρική πολιτική εθιμοτυπία ωριμάζει σε κάτι που πιθανόν θα το δουν ως ελιξίριο νεότητας οι συνήθεις κομματικοί βαρόνοι. Δεν μπορούν να το ανασχέσουν οι μεν, δεν μπορούν να το καβαλήσουν οι δε, μπορούν όμως να το γεράσουν.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ