«Οταν διαβάζω για γαλλικό Met Gala, χαμογελώ»

«Το Λούβρο είναι το βιβλίο με το οποίο μαθαίνουμε να διαβάζουμε», είχε δηλώσει ο γάλλος ζωγράφος του 19ου αιώνα Πολ Σεζάν. Από αυτήν την παραδοχή ξεκίνησε πριν από μία εβδομάδα να ξετυλίγεται το νήμα μιας έκθεσης που δείχνει τους μηχανισμούς επίδρασης των συλλογών του μεγάλου παριζιάνικου μουσείου στην εμπνευστική διαδικασία δημιουργιών της μόδας.

Η έκθεση «Louvre Couture» παρουσιάζει έναν εντυπωσιακό και πρωτότυπο διάλογο μεταξύ αριστουργημάτων από το Τμήμα Εφαρμοσμένων Τεχνών του μουσείου και ξεχωριστών δημιουργιών από την ιστορία της σύγχρονης μόδας, από τη δεκαετία του 1960 έως το 2025.

Περίπου εκατό δημιουργίες και αξεσουάρ ταξιδεύουν τους επισκέπτες στην καρδιά των συλλογών του μουσείου που καλύπτουν σχεδόν 9.000 τετραγωνικά μέτρα. Ανάμεσα σε κοσμήματα, ξυλόγλυπτα, κεραμικά, έπιπλα, αντικείμενα μικρογλυπτικής, ταπισερί, η «Louvre Couture» συγκεντρώνει τα πιο σημαντικά αρχειακά κομμάτια που παραχωρούν για πρώτη φορά στο μουσείο σαράντα πέντε από τους πιο εμβληματικούς οίκους και σχεδιαστές μόδας της Γαλλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Η έκθεση είναι δομημένη γύρω από διάφορες κύριες ιστορικές περιόδους, τις οποίες οι επισκέπτες μπορούν να εξερευνήσουν με ή χωρίς χρονολογική σειρά. Στην ενότητα για το Βυζάντιο και τον Μεσαίωνα, τα πολύτιμα έργα τέχνης από χρυσό, ελεφαντόδοντο και πολύτιμους λίθους αντανακλώνται στα εκθέματα που παρουσιάζονται μεγαλοπρεπώς πάνω σε βάθρα με καθρέφτες. Με παρόμοιο σκηνογραφικό τρόπο, οι δημιουργίες που παρουσιάζονται στις αίθουσες αφιερωμένες στην Αναγέννηση απηχούν εμπνεύσεις από κεραμικά με πλούσιο σμάλτο, λεπτοδουλεμένες πανοπλίες και εντυπωσιακές πολύχρωμες ταπισερί. Σε άλλες αίθουσες του Λούβρου όπου παρουσιάζονται εκθέματα του 18ου αιώνα, τοποθετούνται φορέματα, σύνολα και αξεσουάρ με φόντο τις εποχές που ενέπνευσαν τη δημιουργία τους. Το τελευταίο μέρος της έκθεσης είναι αφιερωμένο στις υπερβολές του 19ου αιώνα. Και τα διαμερίσματα του Ναπολέοντα Γ’ αποτελούν το μεγάλο φινάλε, όπου η μεγαλοπρέπεια και η λαμπρότητα της διακόσμησης αντανακλώνται στα πληθωρικά σχήματα και χρώματα των δημιουργιών της μόδας που εκτίθενται.

Ο Ολιβιέ Γκαμπέ, διευθυντής του Τμήματος Εφαρμοσμένων Τεχνών του Λούβρου και επιμελητής της έκθεσης «Louvre Couture», μιλάει σήμερα στα «Πρόσωπα» γι’ αυτή την πρωτότυπη συνάντηση. Ο ιστορικός τέχνης διευκρινίζει επίσης με ποιο σκεπτικό το Λούβρο διαφέρει από το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης στην πρόσληψη και στον σχεδιασμό εκθέσεων μόδας. Και υπογραμμίζει τη χρησιμότητα της μόδας για να προσελκύσει νέους επισκέπτες μέσα στα μουσεία.

Ποιο είναι το δρομολόγιο αυτής της συνάντησης μόδας και τέχνης στους χώρους του Λούβρου;

Τα μουσεία είναι χώροι γνώσης, καθώς και τόποι απόλαυσης και ευχαρίστησης. Από την αρχή θεωρήσαμε ότι θα ήταν καλύτερο να μην περιοριστούν αυτές οι συναντήσεις σε έναν προσωρινό χώρο, αλλά αυτές οι εβδομήντα μία δημιουργίες και τα περίπου τριάντα αξεσουάρ να αναπτυχθούν σε όλες τις αίθουσες του Τμήματος Εφαρμοσμένων Τεχνών, το οποίο καλύπτει μια ολόκληρη πτέρυγα του Λούβρου. Η πρόκληση είναι να διασφαλιστεί ότι τα ρούχα, τα αντικείμενα και ο διάκοσμος των αιθουσών συνυπάρχουν και ότι το ένα δεν κρύβει το άλλο, ότι και τα δύο μπορούν να μιλήσουν στους επισκέπτες ισότιμα. Μια υψηλή χειροποίητη δημιουργία τοποθετείται δίπλα σε ένα έπιπλο, μπροστά από μια ταπισερί ή μια ξύλινη επένδυση, με μια χαοτική σύνδεση που κατά έναν τρόπο λειτουργεί από μόνη της ως μία από τις γλώσσες της μόδας. Αποφασίσαμε με τη Ναταλί Κρινιέρ, η οποία επιμελήθηκε τη σκηνογραφία της έκθεσης, να διατηρήσουμε τη μουσειολογική παρουσίαση των εκθεμάτων και να μη μετακινήσουμε κανένα από τα μόνιμα εκθέματα. Απλά να κάνουμε κάποιες προσθήκες τοποθετώντας τις δημιουργίες από τα αρχεία της μόδας σε σημεία όπου θα τραβήξουν την προσοχή του επισκέπτη και θα τον παρακινήσουν να έχει την εμπειρία του μουσείου μέσα από τα εργαλεία της μόδας.

Με ποιο σκεπτικό αποκλείσατε από αυτόν τον διάλογο έργα ζωγραφικής ή γλυπτικής που εκτίθενται στο Λούβρο;

Το θεώρησα πολύ σημαντικό, πρώτα απ’ όλα, γιατί όταν στη μόδα μιλάμε για εμπνεύσεις, συχνά φέρνουμε στο μυαλό μας εικόνες ζωγραφικής. Σκέφτομαι το εκπληκτικό φόρεμα Mondrian που δημιούργησε ο Yves Saint Laurent από τον πίνακα του ζωγράφου, γιατί είναι το απόλυτο παράδειγμα. Δεν θέλαμε καθόλου να κάνουμε αυτό. Θέλαμε να βρεθούμε στον τομέα των αντικειμένων τέχνης και των διακοσμητικών τεχνών. Γιατί λέμε κάποια πολύ συγκεκριμένα, πολύ λεπτά πράγματα για τον ρόλο του μουσείου στη σύγχρονη δημιουργία. Θέλαμε μέσα από τη μόδα να οδηγήσουμε τους επισκέπτες, θα έλεγα, σε έναν κόσμο που δεν γνωρίζουν απαραίτητα. Αυτή η έκθεση είναι διάσπαρτη σε ένα ιδιαίτερο μέρος. Στόχος μας είναι να αναδειχθούν αυτά τα αντικείμενα τα οποία από τον 19ο αιώνα περιγράφονται εντός των τειχών του Λούβρου ως «αντικείμενα τέχνης από τον Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και τη νεωτερικότητα» και αποτελούν ζωντανές πηγές έμπνευσης για τους σχεδιαστές σε έναν άλλο βασικό τομέα της σύγχρονης καλλιτεχνικής έκφρασης: τη μόδα. Τέτοιες συγκρίσεις είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν εκπλήξεις.

Πώς αναδύονται οι επιδράσεις της βυζαντινής τέχνης στην έκθεση «Louvre Couture»;

Να σημειώσουμε ότι το Λούβρο σύντομα θα δημιουργήσει μία πτέρυγα αφιερωμένη στη βυζαντινή τέχνη. Μέχρι τότε είναι συναρπαστικό να δούμε πως το Βυζάντιο έχει ασκήσει μεγάλη γοητεία στους δημιουργούς της μόδας σχεδόν από τις αρχές του 20ού αιώνα, όπως οι Jacques Doucet, Paul Poiret και Coco Chanel. Αυτή η γοητεία ανανεώθηκε και αναβίωσε πλήρως στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και στις αρχές του 21ου από σχεδιαστές όπως ο Gianni Versace, ο Karl Lagerfeld για τον οίκο Chanel, ο Rabih Kayrouz, ένας λιβανέζος μετρ της υψηλής ραπτικής, ή οι Dolce & Gabbana. Σκέφτηκα ότι θα ήταν ενδιαφέρον να δείξουμε ότι σε αυτό το πεδίο της μόδας, που μερικές φορές φαίνεται επιφανειακό αλλά είναι και εξαιρετικά λαμπερό, παρουσιάζουμε έργα που είναι αρκετά υποβλητικά, αρκετά αισθησιακά. Ξαφνικά, εμφανίζονται αυτά τα βυζαντινά μοτίβα που εμπνέουν πολύ τους σχεδιαστές. Το Βυζάντιο για πολλούς από αυτούς είναι μια μορφή αριστείας στη χειροτεχνία, στην επιλογή των χρωμάτων, στην πολυχρωμία και στην προσθήκη λίθων. Είναι επίσης ένα είδος ενσάρκωσης της πολυτέλειας και της χλιδής, κάτι που ταιριάζει αρκετά με την ιδέα του κόσμου της υψηλής ραπτικής.

Γιατί έγινε τώρα μία μεγάλη έκθεση μόδας στους χώρους του Λούβρου;

Επειδή η μόδα είναι δημοφιλής, μπορεί να προσελκύσει ευρύτερο και πιο νεανικό κοινό. Επίσης η μόδα είναι ένα μέσο επικοινωνίας και μία γλώσσα έκφρασης που μπορεί να δημιουργήσει νέες αφηγήσεις. Βρισκόμαστε σε μια εποχή αναζήτησης και επανεφεύρεσης των ιστοριών του Λούβρου. Η μόδα είναι πλέον ένας τομέας που είναι εξαιρετικά προσιτός στο ευρύ κοινό. Είναι επίσης ένας αρκετά οικουμενικός τομέας, επειδή τα ζητήματα σχετικά με το σώμα αφορούν σχεδόν 6 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Το Λούβρο έχει μεγάλη επισκεψιμότητα, ωστόσο προσπαθούμε να αλλάξουμε λίγο το προφίλ του κοινού μας, να το αναζωογονήσουμε, αλλά και να προσφέρουμε στους επισκέπτες διαφορετικές εμπειρίες.

Είναι η έκθεση αυτή η γαλλική ανταπάντηση στις εκθέσεις μόδας του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης;

Αυτά που διαβάζω στον διεθνή Τύπο, ότι πρόκειται για το «γαλλικό Met Gala», με κάνουν να χαμογελώ. Το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης είναι ένα μουσείο που όλοι αγαπάμε πολύ, ειδικά το Μουσείο του Λούβρου, και έχουμε πολλά κοινά προγράμματα μαζί τους. Ομως το Λούβρο δεν έχει συλλογές μόδας όπως το Ινστιτούτο Ενδύματος του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης. Και αυτό ακριβώς μας δίνει μεγάλη ελευθερία, συμπεριλαμβανομένης της επιλογής των θεμάτων και των έργων που θέλουμε να δείχνουμε. Εξάλλου, βρισκόμαστε στο Παρίσι, που είναι η πρωτεύουσα της μόδας, και το Λούβρο είναι ανοιχτό για όλους από το 1793. Το αμερικανικό παράδειγμα είναι συναρπαστικό. Μήπως αυτό εμποδίζει τους Γάλλους από το να μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο οι ίδιοι; Δεν νομίζω ότι υπάρχει πρόβλημα. Σήμερα παρουσιάζουμε υψηλή ραπτική στο Λούβρο. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο το Παρίσι θα πρέπει να θεωρείται ένα μέρος που χρειάζεται την έμπνευση των άλλων για να κάνει πράγματα. Αυτή είναι η πρώτη φορά που το κάνουμε στο Λούβρο, οπότε σημαίνει ότι βρήκαμε επίσης τον χρόνο να αναρωτηθούμε και πώς θα θέλαμε να το κάνουμε. Το κάνουμε μάλιστα εξαιρετικά ανεξάρτητοι. Δεν υπάρχει κανένας όμιλος πολυτέλειας που να υποστηρίζει χορηγικά αυτή την έκθεση. Η οποία επίσης δεν γίνεται με κόστος ανά τετραγωνικό μέτρο. Αυτή η έκθεση είναι η άποψη του Λούβρου και των επιμελητών του για τη μόδα και για το πώς το Λούβρο έρχεται σε διάλογο με τη μόδα. Είναι λοιπόν μια πολύ πολύ ελεύθερη άσκηση και θα έλεγα πολύ «λουβρίζουσα» και πολύ γαλλική. Και θέλαμε να το κάνουμε στις αίθουσες του μουσείου, γιατί προφανώς αυτή είναι η πρότασή μας.

Είμαι ο διευθυντής αυτού του τμήματος, είμαι ο επιμελητής της έκθεσης. Ισως να μην είμαι μεγάλος ειδικός στη μόδα. Αλλά σε κάθε περίπτωση μπορώ να έχω μια άποψη που να βασίζεται στο επαγγελματικό μου υλικό και στη ματιά μου ως ιστορικού τέχνης. Είναι επίσης πολύ σημαντικό να πω ότι έχουν γίνει πολλές εκθέσεις μόδας στο Παρίσι τα τελευταία 40 χρόνια. Ανάμεσα στις οποίες η μεγάλη έκθεση του Christian Dior στο Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών, την οποία επιμελήθηκα, ή η έκθεση του Yves Saint Laurent στο Petit Palais. Εχουμε συνηθίσει να διοργανώνουμε μεγάλες, όμορφες, θεαματικές εκθέσεις που είναι επίσης πολύ επιτυχημένες, οπότε εναπόκειται σε εμάς τους Γάλλους να κάνουμε πράγματα για τη μόδα με τον τρόπο μας. Ευτυχώς, αυτό δεν εμποδίζει σε τίποτα τους Αμερικανούς να το κάνουν επίσης.