«Η ανελευθερία αρχίζει να θεριεύει μέσα μας»

Ενας γάμος, μια επιθυμία, μια ανατροπή. Εγωισμοί, όρια, η αέναη δίψα για κάτι «ανώτερο» – όλα παίζονται σε μια κωμωδία που, πίσω από το γέλιο, αποκαλύπτει αλήθειες που πονάνε. Η Νατάσα Τριανταφύλλη, σκηνοθετώντας ξανά το έργο του Θεόφραστου Σακελλαρίδη «Θέλω να δω τον Πάπα», φωτίζει τις αντιφάσεις της εποχής του 1920 αλλά και τις δικές μας.

Η νεόνυμφη Αννα επιθυμεί να δει τον Πάπα, κάτι που ανατρέπει τη σχέση της με τον σύζυγό της. Πώς πιστεύετε ότι η επιθυμία αυτή μπορεί να αντικατοπτρίζει τις σύγχρονες σχέσεις και την αδιάκοπη αναζήτηση της «ανώτερης» εμπειρίας;

Με αφορμή το αίτημα αυτό της Αννας, φανερώνονται δύο μεγάλοι εγωισμοί. Κανένας από τους δύο δεν καταδέχεται να υποχωρήσει. Αυτό είναι κάτι που δεν ευνόησε ποτέ κανενός είδους σχέση, ούτε τότε ούτε σήμερα. Αυτό που περιπλέκει τα πράγματα είναι πως τελικά το αίτημα αυτό τίθεται σαν ένα όριο που πρέπει να ξεπεραστεί. Και όταν δεν πλησιάζεται καν το όριο, τότε η σχέση αρχίζει να τίθεται υπό αμφισβήτηση. Κάπου εκεί αρχίζει να φανερώνεται τελικά η αλήθεια. Πως αυτή η σχέση δεν θέτει σαν κέντρο της την αγάπη, αλλά ναι, την αδιάκοπη αναζήτηση της «ανώτερης» εμπειρίας. Και εκεί έρχεται η πρώτη ρήξη. Η πρώτη ρωγμή. Αλλά αλήθεια, αναρωτιέμαι αν χωρίς τη ρωγμή μπορεί τελικά να μπει και λίγο φως σε μια σχέση.

Το έργο σατιρίζει την αστική τάξη και τις υποκρισίες της και στην εποχή του υπήρχαν αντιδράσεις. Πόσο ελεύθερα μπορεί να εκφράζεται σήμερα το θέατρο απέναντι σε τέτοιες αντιφάσεις;

Η τέχνη, τουλάχιστον ως πρόθεση, πάντα θέλει και να συγκινεί και να αφυπνίζει. Με όποιον τρόπο επιλέγει ο κάθε καλλιτέχνης και το κάθε έργο. Σήμερα, όσον αφορά το πλαίσιο και τον νόμο, προφανώς και υπάρχει και διασφαλίζεται η ελευθερία της έκφρασης, στις περισσότερες χώρες. Εκείνο όμως που παρατηρώ, είναι πως η ανελευθερία έχει αρχίσει να θεριεύει εσωτερικά. Μέσα μας. Στους ίδιους και στον καλλιτεχνικό μας περίγυρο. Σαν να υπάρχει ένας φόβος, μήπως και παραστρατήσει ένας στοχασμός από το κυρίαρχο ρεύμα. Οι καλλιτέχνες, όσοι δεν αγαπάμε την υποκρισία και υπερασπιζόμαστε ελευθερία και αξίες, δεν χρειάζεται να αναπαράγουμε με τόση ευκολία στο έργο μας, αλλά και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ας πούμε, ό,τι σκέφτεται και νιώθει ο οποιοσδήποτε, απλώς για να νιώσουμε τη θαλπωρή του μαζί. Οφείλουμε να τραβήξουμε το κοινό και την κοινωνία προς έναν στοχασμό σίγουρα βαθύτερο αλλά πιο αληθινό.

Πώς προσαρμόσατε το έργο σε ένα σύγχρονο πλαίσιο, όπου τα κοινωνικά ζητήματα είναι επίσης περίπλοκα αλλά διαφορετικά;

Υπάρχει ανάγκη για χαρά το 1920 και αυτό αποδεικνύεται από την άνθηση της οπερέτας, από τη διαμόρφωση της κουλτούρας της διασκέδασης, με κέντρα χορού, με σχολές χορού κ.λπ. Κάθε κοινωνία σε κάθε εποχή έχει τα ζητήματά της. Πάντα είναι περίπλοκα, γιατί πάντα είναι περίπλοκες οι ανθρώπινες σχέσεις και οι κοινωνικοί μηχανισμοί. Αλλά και σήμερα, που παρότι ευτυχώς, τουλάχιστον εμείς, δεν ζήσαμε άμεσα έναν πόλεμο, και παρότι τα ζητήματα κοινωνικά και προσωπικά μας βαραίνουν, το βλέμμα μας έχει ανάγκη να στραφεί προς τη χαρά. Το κοινωνικό πλαίσιο που γράφεται η οπερέτα και το σημερινό, έχουν έναν κοινό παρονομαστή. Εκείνον της μη παραίτησης από την αναζήτηση της ευτυχίας.

Η οπερέτα καταπιάνεται με τη διαφορά μεταξύ του τι θέλουμε και του τι μας επιτρέπεται να έχουμε. Ποιες είναι οι πιο συχνές «παγίδες» που αναγνωρίζετε στη σύγχρονη κοινωνία, όταν πρόκειται για την προσωπική επιθυμία και τις κοινωνικές επιταγές;

Ολα στην κοινωνία και στις ανθρώπινες σχέσεις βρίσκονται «εν εξελίξει». Προσωπικά εμπιστεύομαι περισσότερο το τι θέλει να γίνει και να κάνει κάποιος, παρά το τι είναι. Η ενδοσκόπηση είναι χρήσιμη αρκεί να έχει το βλέμμα σε αυτό που ακολουθεί, όχι σε αυτό που έχει προηγηθεί. Το κίνητρο δηλαδή μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματικό, από τις καταβολές του καθενός μας. Σήμερα είναι έντονη η αντίφαση ότι ενώ «εν δυνάμει» είναι όλα πιθανά, συχνά απουσιάζει η έντονη επιθυμία, για να συμβούν τα πράγματα. Κι αυτό νομίζω σχετίζεται με τον φόβο. Προτιμούμε να είναι όλα στη θέση τους, παρά να είναι όπως εμείς τα θέλουμε.

Πώς χειρίζεστε τη συνύπαρξη της κωμωδίας με την τραγωδία στο έργο, δεδομένου ότι ο Σακελλαρίδης καταφέρνει να συνδυάσει το χιούμορ με τη βαριά κριτική σε κοινωνικούς θεσμούς;

Με αγωνία. Είναι πολύ εύκολo να συνδεθείς μόνο με το χιούμορ σε αυτά τα έργα. Οπως είναι και πολύ εύκολο να εγκλωβιστείς σε μια βαθύτερη ιδέα, και να χάσεις το πρώτο επίπεδο της ιστορίας, που έχει πράγματι πολύ χιούμορ. Συνεχώς αξίζει να προσπαθείς να διατηρήσεις την επικοινωνία ανάμεσα στο πραγματικό συναίσθημα, την κοινωνική κριτική και το αστείο.

Η παράσταση επανέρχεται έπειτα από 105 χρόνια. Υπάρχει κάτι στην ενέργεια της εποχής του 1920 που σας εμπνέει και το ενσωματώνετε στη σκηνοθετική σας ματιά;

Η συνύπαρξη του πολύ έντονου ρομαντισμού με έναν πολύ ουσιώδη πραγματισμό. Μοιάζει σαν την εποχή εκείνη να λειτουργούσαν ταυτόχρονα αυτά τα δύο άκρα. Και η ισορροπία αυτή έχει πολύ ενδιαφέρον. Ο τρόπος που βλέπω τα έργα, πάντα αναζητάει να εντοπίσει τις αντιφάσεις. Γιατί αυτές και με γοητεύουν και καταρρίπτουν οποιαδήποτε τακτοποιημένη και βολεμένη αντίληψη πως οι καταστάσεις έχουν μονοσήμαντη ανάγνωση, δηλαδή λιγότερο ανθρώπινη.