Η Ευρώπη χρειάζεται και πράξεις εκτός από λόγια

Η ειρηνική μεταβίβαση της προεδρικής εξουσίας αποτελεί πολιτικό κανόνα στις Ηνωμένες Πολιτείες από το τέλος της δεύτερης θητείας του Τζορτζ Ουάσιγκτον, πριν από 228 χρόνια. Παρά τον αιματηρό εμφύλιο της δεκαετίας του 1860, η παράδοση αυτή αποτελεί σήμα κατατεθέν της σταθερότητας, καθιερώνοντας τις ΗΠΑ ως την παλαιότερη δημοκρατία του σύγχρονου κόσμου. Καθώς η διεθνής επιρροή της χώρας αυξήθηκε, ιδίως μετά τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους του 20ου αιώνα, το σύστημα διακυβέρνησής της έγινε όλο και περισσότερο πρότυπο για τους άλλους. Ομως το κύρος και ο ρόλος της Αμερικής στον κόσμο θα αλλάξουν με τη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Συμβαίνει τέσσερα χρόνια αφότου ο Τραμπ προσπάθησε να ανατρέψει τα αποτελέσματα ελεύθερων και δίκαιων εκλογών. Εχει καταστήσει σαφές ότι θέλει πολύ περισσότερα από μια απλή αλλαγή προσωπικού ή πολιτικής στην Ουάσιγκτον.  

Ο πραγματικός στόχος του είναι να μετατρέψει το σύστημα των ΗΠΑ, από δημοκρατία, σε ένα που κυβερνούν οι πλούσιοι και ισχυροί – αυτό που ο πρώην πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αποκάλεσε ορθά στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του «ολιγαρχία». Ηδη μπορεί κανείς να δει το περίγραμμα μιας αυταρχικής ολιγαρχίας. Η στενή συμμαχία του Τραμπ – του ισχυρότερου ξανά στον κόσμο – με τον Ιλον Μασκ, τον πλουσιότερο άνθρωπο στον πλανήτη, αποτέλεσε σαφή ένδειξη αυτής της μετατόπισης. Ο Μασκ συνεισέφερε περισσότερα από 200 εκατομμύρια δολάρια στην προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ και, ήδη, αυτή η επένδυση έχει αποδώσει πολλά.

Αμφότεροι πιστεύουν ότι πρέπει να κυβερνούν οι πλούσιοι και ισχυροί, με τα προνόμιά τους να υπερισχύουν έναντι του κράτους δικαίου και της συνταγματικής διακυβέρνησης.  Aπορρίπτουν την επιδίωξη της ισότητας και ελπίζουν να δουν την πλήρη κατάργηση όλων των ορίων μεταξύ οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, με δυναστείες να αντικαθιστούν τη Δημοκρατία.  Η δουλοπρέπεια της Σίλικον Βάλεϊ στον Τραμπ ήταν αναμενόμενη. Αν και οι άλλοι μεγιστάνες της τεχνολογικής βιομηχανίας πιθανότατα δεν έχουν καμία πρόθεση να παραδώσουν έτσι απλά τα ηνία του Λευκού Οίκου στον Μασκ, μοιράζονται σαφώς το ίδιο όραμα για ένα ολιγαρχικό μέλλον. Αν ο Τραμπ πετύχει στην υλοποίηση αυτής της μετατόπισης, η Δημοκρατία θα τεθεί σε κίνδυνο παγκοσμίως.

Ακόμα και αν η Ευρώπη κατάφερνε να αντισταθεί στη διαίρεση από τους νέους ολιγάρχες – πράγμα δύσκολο, δεδομένης της ευαλωτότητας της ΕΕ απέναντι στον αναζωπυρωμένο εθνικισμό – δύσκολα θα μπορούσε να αναπληρώσει τον ρόλο της Αμερικής.

Τι θα μπορούσαν να κάνουν οι Ευρωπαίοι, ρεαλιστικά, αν μια νεο-ιμπεριαλιστική κυβέρνηση Τραμπ εξαναγκάσει τη Δανία να παραδώσει τη Γροιλανδία; Πολύ λίγα, είναι η απογοητευτική απάντηση που όλοι μας γνωρίζουμε.  Οι Ευρωπαίοι ουδέποτε περίμεναν ότι θα προκύψει κάτι πολύ καλό από άλλη μια προεδρία Τραμπ. Ομως λίγοι, συμπεριλαμβανομένου εμού, ανέμεναν την προ της ορκωμοσίας στροφή του Τραμπ προς τον ιμπεριαλισμό και ρεβιζιονιστικές εδαφικές διεκδικήσεις, συνοδεία της απειλής χρήσης βίας κατά ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ.

Ηταν ήδη αρκετά κακή η προοπτική η Ευρώπη να αφεθεί μόνη στην αντιμετώπιση της νεο-ιμπεριαλιστικής επιθετικότητας της Ρωσίας. Τώρα, θα συμπιεστεί από τις νεο-ιμπεριαλιστικές δυνάμεις και από τις δύο πλευρές.Τι άλλο θα χρειαστεί για να αναγνωρίσουν οι Ευρωπαίοι τις συνέπειες της σημερινής γεωπολιτικής μετατόπισης; Η εποχή της πολιτικής ωμής ισχύος έχει αρχίσει. Εφεξής η πορεία των παγκόσμιων υποθέσεων θα υπαγορεύεται από τις κυρίαρχες υπερδυνάμεις, όχι από κανόνες, νόρμες ή παραδόσεις. Εφόσον η Ευρώπη εμμένει στην προσφιλή της αντίληψη περί κυρίαρχων εθνικών κρατών, θα υποβιβαστεί στο στάτους μιας μεσαίας δύναμης ή χειρότερα. Δεν θα λογίζεται πλέον ως παγκόσμια δύναμη, σε θέση να διαμορφώσει τη δική της μοίρα.

Ο Τραμπ και ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αναγκάζουν την παλιά Ευρώπη να αποφασίσει εδώ και τώρα ποιο μέλλον θέλει. Διαθέτει τις τεχνολογικές δεξιότητες, την τεχνογνωσία και οικονομικούς πόρους για να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της στον 21ο αιώνα. Ομως δεν συνιστά αντιστάθμισμα αυτού του οποίου στερείται περισσότερο η Ευρώπη: της πολιτικής βούλησης να ενεργήσει ως συνεκτική δύναμη στη διεθνή σκηνή. Εάν οι Ευρωπαίοι θέλουν να διασφαλίσουν το μέλλον τους, δεν αρκεί απλά να συζητούν για αυτό. Πρέπει να το κάνουν πράξη.

Ο Γιόσκα Φίσερ διετέλεσε αντικαγκελάριος και υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας την περίοδο 1998-2005 και ήταν επικεφαλής του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια