Οδηγός επιβίωσης {LF}στη νέα {LF}εποχή

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Μόνη λύση η προσαρμογή

Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή αποτελούν πλέον καθημερινότητα για έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων. Δεν είναι τυχαίο που απειλές σχετικές με την κλιματική αλλαγή (ακραία καιρικά φαινόμενα, ρύπανση, μεταβολές στον πλανήτη) φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις των ανησυχιών στην έρευνα για τους παγκόσμιους κινδύνους.

Ηδη, το 2024 η αύξηση της θερμοκρασίας σε σχέση με την προ-βιομηχανική περιοχή ξεπέρασε το φράγμα του 1,5 βαθμού Κελσίου – που ο ΟΗΕ έχει θέσει ως «ταβάνι» – και η πορεία αυτή δεν φαίνεται να σταματά. Ο πλανήτης πλησιάζει στα όριά του όσον αφορά τη δυνατότητα απορρόφησης των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο κ.ά.), οι ωκεανοί έχουν οξειδωθεί απειλητικά και η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας έχει φτάσει στα ύψη.

Παράλληλα, μόλις το 10% των επιχειρήσεων δείχνουν αποφασισμένες να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και μόλις 1% το κάνουν στον επιθυμητό βαθμό, σύμφωνα με τη σχετική έρευνα CDP Corporate Health Check για το 2025. Ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας, ενώ ολοένα και περισσότερες θέσεις εξουσίας καταλαμβάνονται από ανθρώπους που μάλλον αδιαφορούν για το κλίμα, προτάσσοντας την ανάγκη για οικονομική ανάπτυξη.

Εντούτοις δεν υπάρχει ασυμβίβαστο μεταξύ των δύο. Σύμφωνα με την έρευνα, επιχειρήσεις που ηγούνται της προσπάθειας για την προστασία της φύσης και του κλίματος κατέχουν το 20% της κεφαλαιακής αξίας της αγοράς και καταγράφουν όμοιες αυξήσεις κύκλου εργασιών (της τάξεως του 10%) με εταιρείες που δεν πετυχαίνουν τους στόχους τους για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Πληγωμένη από τους πολέμους

Η περίοδος της πανδημίας του κορωνοϊού φαίνεται να αποτέλεσε σημείο καμπής για τη διεθνή συνεργασία. Σύμφωνα με το Βαρόμετρο Παγκόσμιας Συνεργασίας για το 2025, ο γενικός δείκτης διεθνούς συνεργασίας είναι σταθερός έκτοτε. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι και οι επιμέρους δείκτες έμειναν στα ίδια. Παρά τις όποιες βελτιώσεις, όμως, οι μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις έχουν ρίξει στα… Τάρταρα τον δείκτη για την ειρήνη και την ασφάλεια.

Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία για το κλίμα, έχει παρατηρηθεί σταθερή και σημαντική πρόοδος κατά τη δεκαετία 2013-2023, όμως είναι πολύ πιθανό να τεθεί εν αμφιβόλω τα επόμενα χρόνια, καθώς οι πολιτικές εξελίξεις σε αρκετές χώρες δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το Βαρόμετρο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ τονίζει, πάντως, ότι χρειάζεται σημαντική ενίσχυση της συνεργασίας για να επιτευχθούν οι σχετικοί στόχοι. Στο εμπόριο έχει σημειωθεί αύξηση από το 2020, όμως το 2023 η συνεργασία ελαττώθηκε ως αποτέλεσμα της μείωσης των κινεζικών εξαγωγών αγαθών. Και σε αυτόν τον τομέα, η εκλογή Τραμπ αναμένεται να έχει αρνητικές συνέπειες.

Παράλληλα, σημαντική αύξηση της συνεργασίας καταγράφεται στην καινοτομία και τις νέες τεχνολογίες, που αναπτύσσονται με ραγδαίο ρυθμό. Ωστόσο, το Βαρόμετρο επισημαίνει πως ο κατακερματισμός των τεχνολογιών αιχμής ανά τον κόσμο ενδέχεται να επιβραδύνει την αύξηση της παραγωγικότητας. Σε ό,τι αφορά την υγεία, δε, αν και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται παγκοσμίως, η διασυνοριακή συνεργασία δεν έχει προχωρήσει.

Το 2025 φαίνεται να ξεκίνησε θετικά σε ό,τι αφορά τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της ειρήνης και της ασφάλειας, με Χαμάς και Ισραήλ να συμφωνούν σε μια – προσωρινή, έστω – εκεχειρία. Το αν μέσα στο έτος θα δούμε περισσότερες λύσεις στις γεωπολιτικές εντάσεις, καθώς και το αν θα αποφύγουμε νέες, μένει να το δούμε. Οπως επισημαίνει το Βαρόμετρο, πάντως, «το ερώτημα που πρέπει να θέσουν οι ηγέτες δεν είναι το αν θα συνεργαστούν, αλλά πώς».

ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ

Προσοχή στην κερκόπορτα

«Η κυβερνοασφάλεια εισέρχεται σε μια εποχή πολυπλοκότητας άνευ προηγουμένου» αναφέρει η έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ για τις προοπτικές της κυβερνοασφάλειας το 2025. Αν και συχνά την αγνοούμε, η ασφάλεια στον ψηφιακό χώρο είναι εξίσου σημαντική με αυτήν στο σπίτι μας. Οι απάτες στον ψηφιακό χώρο υπολογίζεται πως κόστισαν 1 τρισ. δολάρια παγκοσμίως το 2024.

Τα τελευταία χρόνια, οι γεωπολιτικές εντάσεις έχουν κάνει αρκετές επιχειρήσεις να επαγρυπνούν για την ασφάλεια των δεδομένων τους, με περίπου 60% αυτών να αλλάζουν τη στρατηγική τους για την κυβερνοασφάλεια, τροποποιώντας πολιτικές και ασφαλιστικά συμβόλαια, ακόμα και διακόπτοντας τις δραστηριότητές τους σε μη ασφαλείς χώρες.

Κι ενώ δύο στις τρεις επιχειρήσεις εκτιμούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει νέες προκλήσεις στον τομέα της κυβερνοασφάλειας, περίπου μία στις τρεις (37%) εκτιμά ότι έχει τα εργαλεία για να διακρίνει τους κινδύνους. Επιπλέον, οι μισοί δημόσιοι φορείς που συμμετείχαν στην έρευνα δηλώνουν ότι δεν έχουν τους εργαζομένους για να προστατέψουν τα δεδομένα τους από κακόβουλες επιθέσεις. Μάλιστα, 42% των επιχειρήσεων και οργανισμών δήλωσαν ότι κατέγραψαν κάποια παραβίαση της ασφάλειάς τους μέσω phishing και άλλων απατών.

Καθώς η τεχνολογία αναπτύσσεται, είναι κρίσιμο να γίνουν μεγάλες επενδύσεις στην κυβερνοασφάλεια, καθώς οι κακόβουλες επιθέσεις εκτιμάται ότι θα γίνουν συχνότερες και πιο εκλεπτυσμένες. Παράλληλα, θα πρέπει να δημιουργηθεί και ένα σωστό ενιαίο πλαίσιο αντιμετώπισης κινδύνων στον κυβερνοχώρο, καθώς το 70% των συμμετεχόντων στην έρευνα δηλώνει ότι οι υπάρχοντες κανονισμοί είναι ασαφείς και πολύπλοκοι.

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ
Δύο κόσμοι

Ο πλανήτης μοιάζει να έχει χωριστεί στα δύο σε ό,τι αφορά τις δημογραφικές τάσεις. Από τη μία η Ευρώπη, η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ γερνούν γρηγορότερα από ποτέ. Από την άλλη, αναπτυσσόμενες χώρες, ειδικά στην Υποσαχάρια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, βλέπουν τον πληθυσμό τους να αυξάνεται ραγδαία. Αυτή η τάση οδηγεί σε μια σημαντική δημογραφική απόκλιση μεταξύ αυτών των δύο κόσμων. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, εκτιμάται ότι τα επόμενα χρόνια θα υπάρχουν 50% περισσότεροι εργαζόμενοι σε χώρες χαμηλού εισοδήματος από ό,τι στις χώρες υψηλού εισοδήματος.

«Εάν η οικονομική πρόοδος μπορέσει να φτάσει στις περιοχές όπου ο ενεργός πληθυσμός αυξάνεται, ο κόσμος θα μπορούσε να βιώσει μια άνευ προηγουμένου σύγκλιση του παγκόσμιου εισοδήματος, φέρνοντας ευημερία σε δισεκατομμύρια ανθρώπους» επισημαίνει ο Σαμ Γκρέιλινγκ από το Κέντρο Νέας Οικονομίας και Κοινωνίας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ σε σχολιασμό του. «Ομως, αν οι νέες ευκαιρίες δεν φτάσουν στο νέο εργατικό δυναμικό, ο κόσμος πιθανότατα θα αντιμετωπίσει μεγάλης κλίμακας ανεργία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται».

Η Χάλε Ναζέρι του Κέντρου Οικονομικών και Νομισματικών Συστημάτων λέει: «Πολλά ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά συστήματα δεν έχουν μεταβληθεί σημαντικά από όταν δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν 100 χρόνια. Υπάρχει η ευκαιρία να επαναπροσδιοριστούν αυτά τα συστήματα ώστε να είναι πιο ανθεκτικά και βιώσιμα μακροπρόθεσμα και να διασφαλιστεί η στήριξη των ατόμων που συχνά εξακολουθούν να αγνοούνται, συμπεριλαμβανομένων των άτυπων φροντιστών» λέει, αναφερόμενη στη μεγάλη αλλά κρυφή οικονομία της παροχής φροντίδας σε ηλικιωμένους.

«Οι εμπροσθοβαρείς επενδύσεις στη φροντίδα θα μπορούσαν να παράγουν μια αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ της τάξεως των 11 τρισ. ευρώ» τονίζει η Κιμ Πιαζέ και σημειώνει ότι «καθώς τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού αλλάζουν, αντίστοιχα θα πρέπει να αλλάζουν και οι στρατηγικές για να ανταποκρινόμαστε στις προκλήσεις».