Ηρωες παντός καιρού

Από την πρώτη θέαση, πέρυσι στο Πανόραμα του 26ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, του τελευταίου ντοκιμαντέρ του έμπειρου ντοκιμαντερίστα Στέλιου Χαραλαμπόπουλου «Ο κόκκινος δάσκαλος» (Ελλάδα, 2024) είχα δηλώσει τον ενθουσιασμό μου. Και με χαρά βλέπω ότι η ταινία, έναν χρόνο αργότερα, βρήκε διανομή. Με «οδηγό» του τον γιο του Πλουμπίδη, ψυχίατρο Δημήτρη Πλουμπίδη, ο οποίος δεν γνώρισε τον πατέρα του «παρά μόνο για τριάμισι λεπτά» κατά τη διάρκεια των ημερών της δίκης του πρώτου που κατέληξε στην καταδίκη του και εν συνεχεία στην εκτέλεσή του στις 14 Αυγούστου 1954, ο σκηνοθέτης συνέθεσε ένα πλούσιο σε πληροφορίες και πέρα για πέρα ανθρώπινο πορτρέτο του αγωνιστή της Αριστεράς που προτίμησε να ακολουθήσει τον δρόμο της ιδεολογίας ακόμα και όταν βρέθηκε μπροστά στο χείλος του γκρεμού στον οποίο αποφάσισε να πέσει. Ο Πλουμπίδης θεωρήθηκε κατάσκοπος και προδότης της πατρίδας του και συνελήφθη από την κυβέρνηση Παπάγου το 1952, αλλά ταυτόχρονα έπεσε θύμα του ίδιου του κόμματος που τόσο πιστά υπηρετούσε, του ΚΚΕ, το οποίο τον άφησε μόνο μέσα στο στόμα του λύκου χαρακτηρίζοντάς τον προδότη. Χρόνια μετά την εκτέλεσή του, με συνοπτικές διαδικασίες και λιτά δημοσιεύματα που πέρασαν απαρατήρητα, το ΚΚΕ θα παραδεχόταν το «λάθος» του και βεβαίως η ταινία αναρωτιέται κατά πόσο το «λάθος» αυτό ήταν σκόπιμο και αν με τον χαρακτηρισμό «προδότης του κόμματος» ο Πλουμπίδης ουσιαστικά εξυπηρετούσε συμφέροντα άλλων εκπροσώπων του ΚΚΕ. Ενώ όμως ο Χαραλαμπόπουλος κάνει νύξεις σε όλα αυτά τα ούτως ή άλλως γεμάτα ερωτηματικά ζητήματα, ενδιαφέρεται κυρίως για τον άνθρωπο Νίκο Πλουμπίδη και εξετάζει όλα τα στάδια της ζωής του προκειμένου να φωτίσει το επί της ουσίας έργο του, την προσφορά του. Με αφετηρία τη γέννησή του στις 31 Δεκεμβρίου 1902 στα Λαγκάδια Αρκαδίας (γόνος πάμφτωχης αγροτικής οικογένειας), ο «κόκκινος δάσκαλος» κάνει αρκετές στάσεις μέχρι τη στιγμή του μοιραίου. Ο Πλουμπίδης αποφοίτησε ως δάσκαλος τον Ιούλιο του 1924, ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τους κομμουνιστές της Ελασσόνας και δεν σταμάτησε ποτέ να κάνει αυτό που ήξερε καλύτερα από όλα: να προσπαθεί να μεταφέρει στον απλό λαό την ιδεολογία του, βασισμένη πάντοτε στην αλληλεγγύη και τη συνεργασία που ανεξαρτήτως κυβερνήσεων ήταν πάντα και η αχίλλειος πτέρνα των Ελλήνων. «Δασκάλευε» τον απλό άνθρωπο ουσιαστικά, σαν να ήθελε να οξύνει τη συνείδησή του, προσφέροντάς του έτσι έναν τρόπο ελέγχου των μεταβολών των αισθήσεών του. Δεν επικοινωνούσε με δόγματα αλλά με το χάρισμα της ενσυναίσθησης απέναντι στον άλλο και αυτή μοιάζει να είναι η μέθοδος προσέγγισης του Χαραλαμπόπουλου. Παρακολουθώντας την ταινία, νιώθεις ότι μαζί με τον σκηνοθέτη κάνεις βόλτες μέσα στην ψυχή του Πλουμπίδη και σκέφτεσαι ότι αυτή η ηρωική του στάση θα μπορούσε να είναι ακόμα και μια μορφή αυτοάμυνας, απαραίτητης για να μπορέσει ο ίδιος να βάλει φραγμούς ανάμεσα στις εσωτερικές αισθήσεις και στην εξωτερίκευσή τους.

Ενα πικρό «γλυκό»

«Ανθρωποι μονάχοι, σαν ξερόκλαδα σπασμένα, σαν ξωκκλήσια ερημωμένα, ξεχασμένα…» λέει το τραγούδι των Σπανού / Καλαμίτση, που τραγουδάει μοναδικά η Βίκυ Μοσχολιού. Τέτοιοι άνθρωποι, όχι και τόσο νέοι πια, είναι οι ήρωες της θαυμάσιας, ανθρώπινης αλλά και πολύ πικρής ταινίας «Το αγαπημένο μου γλυκό» (Keyke mahboobe man, Ιράν / Γαλλία / Σουηδία / Γερμανία, 2024), η οποία προέρχεται από το Ιράν και τη σκηνοθεσία της συνυπογράφουν οι Μάριαμ Μογκαντάμ και Μπεχτάς Σαανέχα. Ανθρωποι που ζητούν ένα αποκούμπι, λίγη συντροφιά, ν’ ανταλλάξουν μια κουβέντα, να τσιμπήσουν κάτι παρέα – λίγο γλυκό, για παράδειγμα, που δηλώνει και ο τίτλος. Ανθρωποι που νομίζουν ότι η ζωή τους έχει τελειώσει και ότι απλώς περιμένουν τον θάνατο, αλλά όχι, ίσως και όχι.

Μια «γεματούλα» συνταξιούχος νοσοκόμα, ένας πρώην στρατιωτικός, νυν ταξιτζής, σχεδόν ο μισός της σε μπόι. Από τη στιγμή που τους βλέπεις, άγνωστους ακόμα μεταξύ τους, στον ίδιο χώρο, ένα εστιατόριο όπου πληρώνουν με κουπόνια για να φάνε, αντιλαμβάνεσαι τη συνθήκη της ταινίας. Με ευαισθησία, τρυφερότητα και ειλικρινή αγάπη απέναντι στα δύο αυτά πρόσωπα, αλλά και χωρίς ποτέ να χάνουν την επαφή τους με την πραγματικότητα, οι δύο σκηνοθέτες θα αρχίσουν να τα παρακολουθούν, αναρωτώμενοι, θαρρείς, οι ίδιοι για το πώς θα μπορούσε αυτή η τυχαία συνάντηση να εξελιχθεί. Το «ταξίδι» δεν θα έχει μεγάλη διάρκεια, μία νύχτα μόνο, όμως οι Μογκαντάμ και Σαανέχα είναι τόσο προσεκτικοί στο μοίρασμα του χρόνου, που στ’ αλήθεια, εκεί που φοβάσαι ότι η αχίλλειος πτέρνα της ταινίας θα είναι η στατικότητα, συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο και σε αυτό βοηθούν οι φυσικές ερμηνείες των δύο εξαιρετικών ηθοποιών Λίλι Φαρχαντπούρ και Ισμαήλ Μεχραμπί. Ιδέες ακολουθούν η μία την άλλη και ιδέες υπάρχουν πολλές, από το «ξεδίπλωμα» του παρελθόντος του καθενός μέχρι το τι κάνουμε τώρα. Και οι σκηνοθέτες, με πολύ γήινο τρόπο, μας υπενθυμίζουν ότι, όπως συμβαίνει σε κάθε σχέση δύο ανθρώπων, ακόμα και σε αυτήν, μια σχέση που γεννήθηκε από το πουθενά και το τίποτα, ο ένας από τους δύο θα έχει πάντα τον πρώτο λόγο, θα είναι ο ισχυρότερος, αυτός που με τον τρόπο του θα επιβληθεί αλλά και αυτός που στο τέλος, μόνος, θα μαζέψει τα συντρίμμια.

Αδιέξοδα στο ρινγκ

Ολως συμπτωματικά, ντουέτο υπογράφει τη σκηνοθεσία και της ταινίας «Tatami» (Γεωργία / ΗΠΑ / Αγγλία / Ισραήλ, 2023), ο τίτλος της οποίας παραπέμπει σε έναν όρο του τζούντο, άθλημα το οποίο δίνει μεν το τέμπο της ιστορίας, χωρίς όμως να είναι το θέμα της. Το θέμα της ταινίας, που προέκυψε από την υγιή, ως φαίνεται, σκηνοθετική συνεργασία μιας Ιρανής, της Ζαρ Αμίρ (η θαυμάσια και βραβευμένη ηθοποιός της «Ιερής αράχνης»), και ενός Ισραηλινού, του Γκάι Νατίβ, είναι το όνειρο ζωής· ναι μεν υλοποιήσιμο, αλλά με την προϋπόθεση ενός τιμήματος, μιας θυσίας, και μάλιστα μιας τεράστιας θυσίας. Γιατί το φυσικό ταλέντο στο τζούντο της Ιρανής Λέιλα (Αριέν Μαντί), που συμμετέχει σε ένα παγκόσμιο πρωτάθλημα το οποίο λαμβάνει χώρα στην Τιφλίδα της Γεωργίας (και όλα δείχνουν ότι έχει πιθανότητες να κερδίσει μετάλλιο), δεν έχει καμία σημασία για τις Αρχές της χώρας της, εφόσον όλα δείχνουν ότι βασικός αντίπαλός της για την κατάκτηση του μεταλλίου θα είναι μια αθλήτρια από το Ισραήλ – κάτι ανεπίτρεπτο. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα και όχι μέσα στο ρινγκ, όπου η Λέιλα, με κόπο, διαπρέπει. Η ιρανή αθλήτρια θα βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να πρέπει να επιλέξει: ή θα πρέπει να αποσυρθεί με κάποιο πρόσχημα (π.χ. τραυματισμό) ή θα συνεχίσει και θα μπει στο στόχαστρο της ίδιας της πατρίδας της. Αυτή η αφόρητη πίεση, από τη μια οι αγώνες, από την άλλη το δίλημμα του τι να κάνω, αποκρυσταλλώνεται σε τρομερές εικόνες και αποτελεί το στοιχείο που κάνει τόσο ενδιαφέρουσα την ταινία. Με τεχνική υποδειγματική και απόλυτη εστίαση στο θέμα, οι δύο σκηνοθέτες καταφέρνουν να προβάλουν με πληρότητα το ψυχολογικό αδιέξοδο της κεντρικής ηρωίδας: το πάθος της για το άθλημα, αυτό στο οποίο είναι τόσο καλή, αποτυπώνεται στις άψογα κινηματογραφημένες κινήσεις του σώματος στο ρινγκ προκειμένου να κερδίσει το μεγαλύτερο στοίχημα της ζωής της. Και την ίδια στιγμή, γίνεται η ίδια ένας σάκος του μποξ με το να δέχεται χτυπήματα κάτω από τη μέση, ύπουλα και εντελώς αποκαρδιωτικά, που κάνουν θρύψαλα την ψυχολογία της. Και όλ’ αυτά, κινηματογραφημένα σε ένα σκληρό, σκοτεινό ασπρόμαυρο, μαζί με τις διαπεραστικές φωνές των σπορτσκάστερ (που είναι πραγματικοί), δημιουργούν ακόμα μεγαλύτερη ένταση κάνοντας την ατμόσφαιρα της ταινίας ακόμα πιο πνιγηρή, ακόμα πιο κλειστοφοβική, ακόμα πιο ζωντανή.

Προβάλλονται επίσης

«Return of the creeps» (Ελλάδα, 2024) του Νίκου Χαντζή. Eιδικού ενδιαφέροντος, λίγο νοσταλγικό και πολύ πληροφοριακό ντοκιμαντέρ για την Creep Records που ιδρύθηκε στην Αθήνα το 1982 και στα τέσσερα χρόνια λειτουργίας της παρουσίασε πολλά συγκροτήματα του ελληνικού Νέου Κύματος, του Post Punk και του Dark Wave. Προσωπικές αφηγήσεις κυρίως, όχι μόνο από τον ιδρυτή της εταιρείας Μπάμπη Δαλίδη, αλλά και από δημοσιογράφους της εποχής όπως και μέλη συγκροτημάτων που ηχογράφησαν με την εταιρεία. Οσοι φαν ενδιαφέρονται για την ιστορία των Angelo & His Egos, Art of Parties, Clown, Cpt Nefos, Headleaders, Metro Decay, Rehearsed Dreams, The Reporters, South of No North, Villa 21 & The Vyllies, που πέρασαν από την Creep, σίγουρα θα συγκινηθούν. Ολοι οι άλλοι, ίσως όχι και τόσο, αν και θα δουν στην ταινία το πώς η Αθήνα εκείνης της εποχής ξέφευγε κάπως από την εποχή των δεινοσαύρων στην οποία βρισκόταν και αποκτούσε – κάπως – έναν διεθνή αέρα.

«Η Βασίλισσα του Χιονιού και το Παγωμένο Βασίλειο» (The Snowqueen and the Princess, Ρωσία / Κύπρος, 2023) των Αλεξέι Τσιτσιλίν, Αντρέι Κορένκοφ. Συνέχεια της «Βασίλισσας του Χιονιού», διάσημης και πολυαγαπημένης ιστορίας του σπουδαίου δανού παραμυθά Χανς Κρίστιαν Αντερσεν, η νέα ταινία εξαργυρώνει την επιτυχία τής πρώτης συστήνοντας έναν καινούργιο χαρακτήρα, τη μικρή μάγισσα Αϊλα, την κόρη της Βασίλισσας του Χιονιού, η οποία άθελά της απελευθερώνει τα Πνεύματα του Πάγου βάζοντας σε κίνδυνο όλο τον κόσμο. Θυμίζουμε ότι η ιστορία, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 21 Δεκεμβρίου 1844 και έκτοτε επανεκδίδεται, μιλάει για την πάλη ανάμεσα στο καλό και το κακό, με πρωταγωνιστές τη νεαρή Γκέρντα και τον αδελφικό της φίλο Κάι.

Τέλος, η «Μεγάλη ληστεία» (Armor, ΗΠΑ, 2024) του Τζάστιν Ράουτ είναι μια περιπέτεια με τον Σιλβέστερ Σταλόνε και τον Τζέισον Πάτρικ, την οποία η εταιρεία διανομής της επέλεξε να μην παρουσιάσει στους δημοσιογράφους.