Τεχνο-ρεαλιστικό μανιφέστο

^«Στην πραγματικότητα θα είναι εύκολο να θεραπεύσει κανείς τη γήρανση και τον καρκίνο», επιμένει ο Ντέιβιντ Σινκλέρ, ερευνητής για τη γήρανση στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ. Ομοίως, ο Ιλον Μασκ συνεχίζει να ισχυρίζεται ότι σύντομα θα στείλει ανθρώπους στον Αρη και θα αναπτύξει ρομποταξί. Οι μεγάλες εταιρείες έχουν θέσει στόχους ουδετερότητας άνθρακα με βάση εξαιρετικά αισιόδοξες προβλέψεις σχετικά με τις δυνατότητες των τεχνολογιών αφαίρεσης άνθρακα. Και, φυσικά, πολλοί σχολιαστές επιμένουν τώρα ότι «η AI αλλάζει τα πάντα».

Μέσα σε ένα τέτοιο συγκεχυμένο μείγμα διαφημιστικής εκστρατείας και γνήσιων τεχνολογικών θαυμάτων μήπως βιάζονται οι επιχειρηματίες, οι επιστήμονες και άλλοι ειδικοί; Υπάρχει μια διαρκής πεποίθηση ότι η τεχνολογική πρόοδος θα μας κάνει πιο υγιείς, πλουσιότερους και σοφότερους.

Ενώ όλα αυτά τα σημεία μένουν μόνιμα στη συλλογική μας μνήμη, προσφέροντας ισχυρά στοιχεία για τη δύναμη της ανθρώπινης ευρηματικότητας, ξεχνάμε (ή αγνοούμε) όλες τις φορές που η τεχνολογία υποσχέθηκε να λύσει κάποιο πρόβλημα αλλά δεν το έκανε. Ακριβώς όπως η ιστορία γράφεται από τους νικητές, η ιστορία της τεχνολογικής προόδου χαρακτηρίζει κυρίως τις ανακαλύψεις που συνέβησαν, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο άνθρωπος καταφέρνει με συνέπεια ό,τι θέλει να πετύχει.

Η «μεροληψία του ορίζοντα» (horizon bias, η πίστη ότι όλα λύνονται με την τεχνολογία, ασχέτως αν αυτό πράγματι ισχύει) μας επηρεάζει όλους, αλλά είναι πιο έντονη σε όσους έχουν αρκετή τεχνογνωσία να μπορούν να προσφέρουν επιστημονικές και τεχνολογικές λύσεις σε μεγάλες προκλήσεις – ειδικά αν προσπαθούν να μας πουλήσουν κάτι. Ο κίνδυνος έγκειται στο να πείσει κανείς τον εαυτό του ότι μπορεί να προβλέψει κάθε διακριτό βήμα που χρειάζεται για να φτάσει σε έναν φιλόδοξο στόχο όπως η θεραπεία του καρκίνου ή ο αποικισμός του Αρη. Μια τέτοια «γνώση» ενσταλάζει εμπιστοσύνη στον ομιλητή, όσο εμπνέει ελπίδα στον μη έμπειρο ακροατή.

Αυτή η τάση μπορεί να εμποδίσει την ικανότητά μας να προετοιμαστούμε για ένα εγγενώς αβέβαιο μέλλον. Η σωστή προετοιμασία απαιτεί να μη βασιζόμαστε σε δείγμα προηγούμενων εμπειριών. Καθώς αντιμετωπίζουμε μεγάλα παγκόσμια προβλήματα, πρέπει να αποφεύγουμε να συμπεριφερόμαστε σαν τζογαδόροι που θυμούνται μόνο εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις που κέρδισαν κι όχι τις πιο πολλές περιπτώσεις που το καζίνο πήρε τα χρήματά τους.

Βεβαίως, το horizon bias δεν σημαίνει ότι τεχνολογικές λύσεις σε προβλήματα δεν θα εμφανιστούν σύντομα. Κάποια μοναχική ιδιοφυΐα θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα του καρκίνου ή της κλιματικής αλλαγής αύριο, διαψεύδοντας απαισιόδοξους ισχυρισμούς για το μέλλον. Ωστόσο, οι ισχυρισμοί σχετικά με το ποιες θα έπρεπε να είναι οι λογικές προσδοκίες μας παραμένουν. Αν ανακοινώσετε ότι μόλις αγοράσατε ένα λαχείο και ταυτόχρονα κάνετε προσφορά για μια έπαυλη που δεν μπορείτε να αντέξετε οικονομικά, κανείς δεν θα σας επαινέσει για την κρίση σας στα οικονομικά, ακόμα κι αν κερδίσετε το λαχείο.

Ο Νίκολας Αγκάρ είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο University of Waikato στη Νέα Ζηλανδία. Ο Στιούαρτ Ουάτλεϊ είναι αρχισυντάκτης στο Project Syndicate