Να προετοιμαστούμε για το κλίμα του μέλλοντος

Τα τελευταία χρόνια τόσο η εμπειρία μεγάλων καταστροφών όσο και οι επιστημονικές προβλέψεις, έχουν καταδείξει ότι το πρόβλημα των πλημμυρών και των ακραίων φαινομένων, πρέπει να συζητείται σε ένα νέο πλαίσιο.

Το νέο αυτό πλαίσιο συζήτησης οφείλει να χαρακτηρίζεται αφενός από την υψηλή αβεβαιότητα σε σχέση με την πιθανότητα εμφάνισης των ακραίων φαινομένων (καθώς οι παραδοσιακές αναλύσεις δεν φαίνονται πια να παράγουν αξιόπιστες απαντήσεις), αλλά και την υψηλή δριμύτητα των αναμενόμενων καταστροφών.

Σήμερα ο αντίκτυπος των ακραίων πλημμυρών εκτείνεται σε μια πρωτοφανή «βεντάλια» επιπτώσεων που περιλαμβάνουν, πέραν των άμεσων ανθρώπινων και υλικών απωλειών, μια πλειάδα σοβαρών επακόλουθων προβλημάτων στα δίκτυα, τις μετακινήσεις, τον τουρισμό, το περιβάλλον, τη δημόσια υγεία και την οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα, δημιουργούνται νέες σημαντικές προκλήσεις μέσα από αλυσίδες επιπτώσεων (cascade effects), οι οποίες εκτείνονται χωρικά και χρονικά έξω και πέρα από την πλημμυρισμένη περιοχή, κυρίως λόγω της διασυνδεσιμότητας των κρίσιμων λειτουργιών των σύγχρονων κοινωνιών.

Πρόσφατα ευρήματα μας δείχνουν ότι οι ακραίες πλημμύρες δεν είναι τόσο σπάνιες όσο πιστεύαμε. Στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου μια πλημμύρα με περισσότερους από 80 νεκρούς εμφανίζεται κατά μέσο όρο 1 φορά στα 9 χρόνια, και μάλιστα με διαρκώς αυξανόμενη συχνότητα (Διακάκης, Παπαγιαννάκη 2024).

Πέρα από τις πρωτοφανείς καταστροφές στην περιοχή μας (Λιβύη: 5.000 – 10.000 νεκροί το 2023), διαπιστώνουμε ότι ακόμα και πλούσια ανεπτυγμένα κράτη με σοβαρές υποδομές υφίστανται τις τραγικές επιπτώσεις των ακραίων φαινομένων (Γερμανία 2021: 243 νεκροί, Ισπανία 2024: 223 νεκροί). Καθώς, λοιπόν, διαφαίνεται ότι οι πόλεις μας και οι υποδομές μας δεν είναι διαμορφωμένες για τέτοια ακραία φαινόμενα και ότι οι όποιες παρεμβάσεις έχουν γίνει μέχρι σήμερα έχουν αποδειχθεί αλυσιτελείς, είναι απαραίτητο να τις προετοιμάσουμε για το κλίμα του μέλλοντος, οργανώνοντας τη δράση μας κυρίως σε δύο βασικά επίπεδα.

n Σε πρώτο επίπεδο, οφείλουμε σε βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα, να υλοποιήσουμε στοχευμένα αντιπλημμυρικά έργα με έμφαση στην ανάσχεση της ροής και την προστασία από τη διάβρωση και τις επιπτώσεις των πυρκαγιών. Παράλληλα, πρέπει να αξιοποιήσουμε στον μέγιστο δυνατό βαθμό τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και τις νέες τεχνολογίες, σε συνδυασμό με τη συστηματική εκπαίδευση του κοινού με στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής. Στην προσπάθεια αυτή είναι σημαντικό να δώσουμε έμφαση σε ιδιαίτερα ευάλωτες περιοχές και ειδικές κοινωνικές ομάδες (όπως μαθητές, ΑμεΑ κ.ά.).

n Σε δεύτερο επίπεδο, αν και σήμερα φαντάζει πρακτικά πολύ δύσκολο, πρέπει να επιμείνουμε, μακροπρόθεσμα, να διανοίξουμε τις υδάτινες οδούς για την ανεμπόδιστη κίνηση του νερού προς τη θάλασσα, μέσα από τη σταδιακή απομάκρυνση από τα πλημμυρικά πεδία και την άρση των παρεμβάσεων στα ρέματα.

Οσο εργαζόμαστε προς αυτούς τους στόχους, και η ανθρωπότητα εργάζεται για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι ο κίνδυνος των ακραίων πλημμυρών θα συνεχίσει να ελλοχεύει στις πόλεις μας και ανά διαστήματα θα προκαλεί σοβαρά προβλήματα.

Ο Μιχάλης Διακάκης είναι επίκουρος καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ